د برتانیا پخوانۍ چارواکې: د افغانستان د تخلیې ناکام مدیریت د خلکو د قربانۍ لامل شو

د سویتزرلنډ د بهرنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په رابلل شوي پلاوي کې د اوو ځواکمنو هیوادونو یا جي ۷، او د شلو ځواکمنو هیوادونو یا جي ۲۰، اروپايي ټولنې او نورو نړیوالو سازمانونو غړي او دوه مذهبي استازي شامل دي.

دغه کنفرانس به د جون په ۱۵ مه او ۱۶ مه د سویتزرلنډ په برګنسټاک کې ترسره شي.

د کنفرانس موخه د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي د سولې حل لارې او د ملګرو ملتونو د منشور او د نړیوالو قوانینو د اساسي اصولو پر بنسټ د نورو وړاندیزونو جوړول دي. د ۲۰۲۲ کال په وروستیو کې د زیلینسکي له خوا د سولې ۱۰ ماده یي پلان وړاندې شوی وو، چې د نورو مواردو ترڅنګ له اوکراین څخه د ټولو روسي ځواکونو ایستل په کې شامل وو.

د سویس حکومت وویل: "د کنفرانس اصلي موخه د سولې راتلونکي پروسې ته د ټولو اړخونو هڅول دي."

روسیې د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ په ۲۴ مه پر اوکراین بشپړ یرغل پیل کړ او د جګړې په لومړیو څو اونیو کې د سولې مستقیمې خبرې اترې وشوې خو کومه پایله یې نه لروده.

مسکو په پرلپسې توګه په دغه کنفرانس نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې دغه کنفرانس به د روسیې له ګډون پرته هیڅ کله موخې ته ونه رسیږي. د کرملین ویاند دیمیتري پیسکوف د پنجشنبې په ورځ وویل: "د روسیې له ګډون پرته، موږ څنګه د پام وړ بحثونو او ارزښتناکو پایلو ته رسیدو تمه لرلای شو؟ دا نوښت په طبیعي ډول نیمګړی ښکاري."

ایسنا خبري اژانس د ښاغلي داوودي په حواله ویلي، چې د افغانستان د اورګاډي پټلۍ د ایران د اورګاډي له ماشینونو پرته ترمیم کیدای نه شي.

دغه ايراني چارواكي څرګنده كړې چې افغانستان له كوم بل هېواد سره د اورګاډي پټلۍ له لارې نه دی نښتی، نو دغه ماشينونه بايد د ايران د اورګاډي د پټلۍ له لارې افغانستان ته داخل شي.

په هغه راپور کې چې ایسنا د پنجشنبې په ورځ (د غوایي ۱۳مه) خپور کړی، راغلي"څیړنې ښیي چې د اورګاډي یو ماشین هم له دغه هېواد څخه نه دی بهر شوی."

د طالبانو او ایراني چارواکو له خوا د خواف- هرات د اورګاډي پټلۍ له ګټې اخیستې سره هم‌مهاله، د ایران د اورګاډي ادارې ویلي، چې په افغانستان کې د اورګاډي د پټلۍ تخنیکي ستونزې نه دي حل شوي.

مصطفی داوودي وویل، چې دغه پروژه له شمتیع څخه د افغانستان تر روزنک پورې شاوخوا ۶۰ کیلومتره اوږدوالی لري او ټاکل شوې وه چې تر هرات ښار پورې وغځیږي.

د دغه ایراني چارواکي په وینا، "د ۱۴۰۲کال د وري په میاشت کې تخنیکي مطالعې وښودله چې پخوانۍ کرښه یوازې یو څه زیانمنه شوې وه او دغه نیمګړتیاوې نه وې ترمیم شوې."

د ایران د اورګاډي پټلۍ دغه چارواکي ویلي، چې په دې وروستیو کې یې شرکت د نیمګړتیاوو د له منځه وړلو په اړه راپورونه ترلاسه کړي، خو تر اوسه د افغانستان د اورګاډي پټلۍ له خوا د ایران د اورګاډي پټلۍ څخه د دې کرښې د لیدو لپاره کومه رسمي غوښتنه نه ده شوې.

دغه وزارت وایي، چې د دغو پوځي وسایطو له ډلې ځینې یې د تېر نظام پر مهال خراب شوي وو.

‏ د طالبانو د دفاع وزارت لیکلي: «په دغو وسایطو کې ۳۵۹عرادې رنجر، ۶۰ عرادې هاموې ټانګونه، ۶۰ عرادې انټرنشنل لارۍ او یو شمېر کاسټر، فورکليفت، کرين او موټرسايکلونه شامل دي.»

د تېر حکومت له نسکورېدو وروسته د پخوانيو امنيتي ځواکونو د پوځي وسايطو یوه لویه برخه له کاره لویدلې او د طالبانو لاس ته ورغلې وه. ډیری دغه وسایط د طالبانو په بریدونو او جګړو کې زیانمن شوي وو.

د لوګر ولایت د مقام د مطبوعاتو او عامه اړیکو دفتر پر ایکس ټولنزې شبکې لیکلي، چې د لوګر لپاره د طالبانو والي شیخ ضیاءالرحمن مدني د پنجشنبې په ورځ (د غوایي ۱۳مه) د افغانستان له پاره د یوناما له رییسې روزا اتنبایوا سره کتلي دي.

مېرمن اتنبایوا د افغانستان تعلیمي، روغتیایي او نورو ټولنیزو ستونزو ته په اشارې سره د همکارۍ ژمنه وکړه.

ښاغلي مدني مېرمن اتنبایوا ته وویل: «نړۍ له اسلامي امارت سره نا انصافي کوي.» هغه له یوناما څخه وغوښتل چې نړۍ ته د افغانستان واقعیتونه انتقال کړي.

یوناما د پنجشنبې په ورځ په افغانستان کې د روان میلادي کال د لومړنیو درېیو میاشتو راپور کې د ښځو او نجونو حقونه، د رسنیو ازادي، د ولسي خلکو مرګ ژوبله، د اعدام سزا، په خوست او پکتیا کې د هوايي بریدونو له امله د ملکي وګړو مرګ ژوبله او د پخواني دولتي چارواکو او سرتېرو نیولو او ربړولو په اړه تفصیلي معلومات خپاره کړي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د یوناما د راپور په غبرګون کې ویلي، چې په دغه راپور کې هغه څه چې لیدل کېږي ټول تکراري او له پروپاګنده ډک دي.

ښاغلي عزیزي رویټرز ته ویلي، چې په افغانستان کې د درې واړو هېوادونو د استازو تر منځ د تېرې اونۍ له غونډې وروسته به تخنیکي ټیم په دوو میاشتو کې د دغه مرکز د رسمي طرحو یا پلانونو په اړه هوکړه لیک ترتیب کړي او بیا به له شپږو میاشتو خبرو وروسته درې واړه هېوادونه پکې پانګونه وکړي.
عزیزي ویلي دي، چې دغه مرکز د افغانستان له ستراتیژیک موقعیت څخه د ګټې اخیستنې د پراخو هڅو یوه برخه ده، چې یو وخت د ورېښمو لرغونې سوداګریزه لار پرې تېره وه او اوس هم د سویلي او منځنۍ اسیا ترمنځ پروت او له چین او ایران سره ګډه پوله لري.

د نوموړي په خبره، د ترکمنستان او قزاقستان له چارواکو سره د خبرو له مخې دا لجسټیک قطب یا مرکز به هرات کې جوړېږي چې شمالي اسیا له سوېلي اسیا سره نښلوي.

هغه وايي، طالبان دې ته سترګې پر لار دي چې د نوي مرکز له لارې به روسیه په راتلونکو کلونو کې پر سوېلي اسیا په تېره پاکستان میلیونونه ټنه تېل پلوري.

ښاغلی عزیزي وايي، دې درې واړو هېوادونو د نوي سوداګریز مرکز جوړولو سره د دې ټکي د ثابتولو تر ټولو غوره هڅه کړې چې افغانستان د وصل نقطه ده

د طالبانو د سوداګرۍ او صنعت وزیر وايي، افغانستان تر پاکستان د رسېدو تر ټولو غوره لار ده او دوی غواړي د نوي مرکز له لارې روسیه خپل تېل د هرات له لارې سوېلي اسیا ته ولېږي او قزاقستان هم پلان لري چې توکي له دې لارې سوېلي اسیا ته ولېږدوي.

د قزاقستان سوداګرۍ وزارت هم یوه بیان کې رویټرز ته ویلي چې غواړي د یو مهم لوجسټیک مرکز له لارې سوېلي اسیا او خلیج ته د رسېدو لپاره د افغانستان سړکونو او پټلۍ ته پراختیا ور کړی.

ترکمنستان، روسیې او پاکستان تر اوسه د طالبانو د دې پلان په هکله څه نه دي ویلي.