د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزیر وايي، له روسیې کومه هیله نه لري او له دوی سره د مسکو اړیکي د دوه اړخیزو ګټو له مخې دي. عبدالمنان عمري په مسکو کې د سن پترزبورګ نړیوال اقتصادي فورم په ځنډه کې د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې دا خبره وکړه.
د دې غونډه په څنډه کې د روسیې د سپوتنیک اژانس یوه خبریال له ښاغلي عمري وپوښتل چې د طالبانو «اسلامي امارت له مسکو څه خواست یا هیله لري.»
نوموړي په ځواب کې وویل: «تل ګټې دوه اړخیزې وي، په دوه جانبه ګټو کې درخواست نه وي او دوه جانبه باید خپلې ګټې په نظر کې ونیسي او د هغو ګتو له مخې پرمخ ولاړ شي.»
د دغه طالب چارواکيدا څرګندونې په داسې مهال دي چې تر بل هر وخت د مسکو او طالبانو ترمنځ اړیکي نږدې شوي دي.
د روسیې ولسمشر د تېرې اونۍ د څرګندونو په تکرار سره یو ځل بیا له خپل حکومت وغوښتل چې د طالبانو له حکومت سره اړیکي جوړ کړي.
د ولادیمیر پوتین په خبره، «طالبان پر افغانستان واکمن دي او دا واقعیت باید ومنل شي.»
هغه زیاته کړه:"موږ تل په دې باور یو چې باید واقعیت ومنو. طالبان په افغانستان کې په واک کې دي... موږ باید د طالبانو له حکومت سره اړیکي جوړ کړو."
ولادیمیر پوتین اونۍ وړاندې هم په تاشکند کې د طالبانو په یادولو سره وویل:«دا خلک د هېواد او د هغې د خاورې کنټرول په لاس لري او د افغانستان اوسني واکمنان دي.
د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین پرون بیا پر مسکو غږ وکړ، چې په افغانستان کې د طالبانو له «حکومت» سره اړیکي جوړ کړي. نوموړي دا خبرې د سن پترزبرګ د نړیوال اقتصادي فورم په څنډه کې خبريالانو ته وکړې. دې غونډه کې د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزیر په مشرۍ پلاوی هم ګډون کړی دی.
د ولادیمیر پوتین په خبره، «طالبان پر افغانستان واکمن دي او دا واقعیت باید ومنل شي.»
هغه زیاته کړه:"موږ تل په دې باور یو چې باید واقعیت ومنو. طالبان په افغانستان کې په واک کې دي... موږ باید د طالبانو له حکومت سره اړیکي جوړ کړو."
ولادیمیر پوتین اونۍ وړاندې هم په تاشکند کې د طالبانو په یادولو سره وویل:«دا خلک د هېواد او د هغې د خاورې کنټرول په لاس لري او د افغانستان اوسني واکمنان دي.»
نوموړي له طالبانو سره د اړيکو په اړه د منځنۍ اسيا په ګډون له سيمه ييزو شريکانو سره مشورې ته اشاره وکړه او ويې ويل: «موږ به د خپلو شریکانو او ملګرو نظرونه په پام کې ونيسو او په دې برخه کې به همغږي اوسو.»
خو ولادیمیر پوتین په پرونیو خبرو کې یو ځل بیا له طالبانو غوښتي چې د ټولو افغان توکمونو په ګډون پراخ بنسټه حکومت جوړ کړي.
د پوتین د تېرې اونۍ خبرې یوه ورځ وروسته له هغه وې، چې د روسیې بهرنیو چارو وزیر د ترهګرو سازمانونو له لېست څخه د طالبانو د نوم د اېستلو خبره وکړه.
سرګي لاروف په تاشکند کې وویل، چې طالبان د افغانستان ریښتوني واکمنان دي.
د روسیې د لوړ پوړو چارواکو په ورته څرګندونو سره ځینې په دې نظر دي چې ښايي مسکو د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني.
د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړی استازی ضمیر کابلوف هم وايي، د روسیې له خوا د طالبانو د حکومت په رسمیت پېژندلو امکان تر بل هر وخت ډېر دی.
اوس دا خبره جوته ده چې په ۱۹۸۰ کلونو کې چې غربي هیوادونو او د هغوی متحدینو په افغانستان کې د روسیې خلاف جګړې لپاره کومې جهادي فابریکې د میلیاردونو ډالرو په لګښت په پاکستان کې جوړې کړې وې هغه تشې په شلمه پیړۍ کې د روس د ماتې او د کمیونزم د له مینځه وړلو لپاره نه وې.
اوس د هغو په یوویشتمه پیړۍ کې د روسیې او چین سره د غربي زبرځواکونو په نوې سړه جګړه کې هم استفاده کیږي.
دا کوم تصادف نه دی چې د غربي هیوادونو او د هغوی د متحدینو په جهادي فابریکو کې په نولس سوه اتیایمو کلونو کې وړومبی مجاهدین تولید شول، چې د عادي افغان وګړو په مقایسه زیات رادیکال وو.
په نولس سوه نوي کلونو کې تر هغوی زیات افراطي طالبان د جګړې او واکمنۍ بازار ته راغلل او په تیرو لسو کلونو کې تر دواړو کټګوریو په مقایسه غټ اورپکی سازمان داعش خراسان په افغانستان او په سیمه کې معرفي کړی شو.
دغه په مخ پورته کیدونکی رادیکالېزم د جنګ ادامه تضمینوي، ځکه چې نوي او زاړه اورپکي سوله ییز ګډ ژوندی نه شي کولی.
بله دا چې په اصطلاح د هر غیر دولتي لوبغاړي تر شا یو دولت یا دولتونه ولاړ دي، چې خپلې اجنداوې پر مخ بیايي.
په ۲۰۰۹ کې د افغانستان لپاره د امریکا خاص استازي ریچارډ هالبروک په اسلام اباد کې په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې ادعا کړې وه چې ګویا هغه د «افپیک» لپاره د امریکا خاص استازی دی.
کله چې پاکستاني ژورنالستانو هغه ته وویل چې د «افپیک» په نوم کومه سیمه یا هیواد وجود نه لري او دا چې افغانستان او پاکستان دوه بیل او مستقل هیوادونه دي.
هالبروک ورته په ځواب کې وویل، چې هو دا دوه بیل هیوادونه دي خو ور سره دا د عملیاتو واحد تیاتر هم دی.
په حقیقت کې د دغه جنګي تیاتر د جوړولو کار د بریتانیا لومړي وزیر ونسټن چرچل د ۱۹۴۰ په کلونو کې پیل کړی و.
هغه پلان درلود چې د شوروي اتحاد په جنوب کې د شوروي د محاصره کولو لپاره اسلامزم او جهاد را ژوندی کړي.
پاکستان د هم دغه هدف د تر لاسولو لپاره جوړ شو، خو افغانستان په خپلې مثبتې بیطرفۍ او عدم انسلاک ټینګ ولاړ پاتې شو او هغه د غرب په پوځي پاکتونو کې ګډون و نه کړ.
د افغانستان د دې سیاست په غبرګون کې غرب تصمیم ونیو چې په افغانستان کې د پاکستاني جنرالانو د ستراتژیکې ژورتیا د ماجراجوۍ پشتیباني وکړي، تر څو د پاکستان د هژمونۍ لاندې غرب د خپلو مخالفو زبر ځواکونو په ضد د افغانستان ستراتیژیکه جغرافیا وکاروي.
د طالبانو پروژه او د دوحې معامله د هم دغې لوبې برخه ده، چې اوس هم روانه ده.
غرب د طالبانو د اداره کولو لپاره چاکلیټ او کوتک دواړه په لاس کې لري.
که هغوی د روس او چین په ضد د غرب په لوبه کې ګډون کوي نو ډالري تمویل به ادامه وکړي او د تروریزم، د بشري حقونو او په خاصه توګه د جنسیتی اپارتاید په باره کې به زباني شور او غوغا وي، خو بندیزونه او تحریمونه به نه راځي.
که طالبان د غرب د ستراتیژۍ په مقابل کې ودریږي، نو بیا به تروریزم پسې ډرونونه راشي او داعش به هم د طالبانو لپاره پوځي او ایدیلوجیک تهدید وګرځي او ملل متحد به نوي بندیزونه تحمیل کړي.
بلې خوا ته روسیه هم په مرکزي اسیا کې د خپلې هژمونۍ د تامین د لوبې زوړ لوبغاړی دی.
د ۲۰۰ کلونو نه زیات وخت یې مرکزي اسیا د خپل اشغال لاندې ساتلې ده.
په ۱۹۹۱ کې د شوروي اتحاد د ړنګیدو نه وروسته که څه هم د مرکزي اسیا پنځه جمهوریتونه په ظاهري توګه په ازادو مملکتونو بدل شوي دي، خو په دوی کې اکثر د تروریزم پر ضد مبارزه کې په روسیې اتکا کوي او د روسیې سره نږدې اقتصادي او کلتوري اړیکې هم لري.
روسان او چینایان په طالبانو باندې د ډالرو د باران د تنظیمولو په کار کې له امریکا سره د سیالۍ جوګه نه دي، خو دوی په افغانستان کې د طالبانو په واکمنیدلو سره د خپل ژور تشویش سره سره د طالبانو د واکمنۍ هر کلی په دې وجه وکړ، چې د افغانستان څخه د امریکايي قواوو اخراج د هغوي تر ټولو غټه موخه وه.
چین او روس تلاش کوي چې د سیاسی ژستونو (gestures) په وسیله د طالبانو امرت راضي وساتي، نو ځکه چین په بیجنګ کې د طالبانو سفیر ته موقع مساعده کړه چې هغه پر سره تشریفاتي قالین د پاسه ولاړ شي او خپل سفارتي اسناد د چین د ولسي جمهوریت زعامت ته وړاندې کړي.
دا هغه کار دې چې د طالبانو د امرت لپاره د نړۍ بل یو هیواد هم نه دی کړی.
جالبه دا ده چې تر څو کاله وړاندې له طالبانو سره د ارتباط د تامین لپاره د چینایانو ټوله اتکا په پاکستان وه، چین اوس د تیرو دریو کلونو د ترخې تجربې په رڼا کې د پاکستان نه ډیره توقع نه لري.
چین غواړي له طالبانو سره د نیغ په نیغه تجارتي او مالي اړیکو له لارې هفوی دې ته وادار کړي چې د ټوپک په ځای د مالیاتي حساب کتاب راجستر په لاس کې واخلي، خو داسې نه ښکاری چې چینایان به په نزدې راتلونکي کې د دغه هدف په ترلاسه کولو کې بریالي شي.
که طالبانو کې لږ ډیر بدلون را هم شي نو داعش د پاکستان او افغانستان څخه د چین د ویستلو د یکي یوې نکتې د اجندا سره په صحنه کې موجود دی.
روسیه هم د طالبانو د امرت د راضي ساتلو لپاره د هغوی نوم د ترورستانو د لیست نه اوباسي او پر هغوی لګیدلي بندیزونه اوچتوي.
البته د روسیې د دفاع وزارت او د هغوی پوځي جنرالان بیا بیا په افغانستان کې د ترهګرو ډلو په موجودیت او فعالیت په خطر تشویش څرګندوي، خو د افغانستان لپاره د روسیې استازي ضمیر کابلوف د خپلو جنرالانو برعکس د طالبانو صفتونه کوي.
روسیه د مرکزي اسیا جمهوریتونه هم د طالبانو سره د ښو اړیکو د ساتلو لپاره تشویقوي.
چین او روسیه په دې خبره پوهیږي چې په افغانستان کې د دولتي نظام سقوط او د تروریستي سازمانونو تبارز د دې لپاره شوی چې له یوې خوا د چین د کمربند او لارې د عظیمې اقتصادي او ستراتیژکې پروژې مخه ونیول شي او له بلې خو د اوکراین د جنګ په څنګ کې روسیې ته په مرکزي اسیا کې د جنګ دویمه جبهه پرانستل شي.
د طالبانو جامد دریځونه او د ټي ټي پي، داعش او د ځینی نورو ترهګر سازمانونو مخ په زیاتیدونکي فعالیتونه ښايي چې د افغانستان نه چاپیره اوضاع به د روسیې او چین د خواهشاتو او غوښتنو سره سم پاته نه شي.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان بانک وايي، چې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام مشر د بانک له طالب مشر سره ژمنه کړې، چې له مرکزي بانک سره به همکاري کوي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان بانک نن چهارشنبه په يوې اعلاميه کې د دې بانک د مشر هدایت الله بدري او د ملګرو ملتونو د پراختيايي پروګرام د مشر سټيفن راډريکز د لېدنې خبر ورکړی.
په ليدنه کې د افغانستان بانک دغه طالب مسوول ويلي: « مناسبو مالي خدمتونو ته لاسرسی کولی شي د ټیټ عاید لرونکو خلکو اقتصاد پیاوړی او د فقر په کمولو کې مهم رول تر سره کړي.»
د افغانستان مرکزي بانک ادارې د سټیفن روډریګز په حواله لیکلي، چې «ملګري ملتونه د افغانستان له مرکزي بانک سره د بانکدارۍ، د اسلامي بانکدارۍ د پراختیا، د الکترونیکي تذکرو او یو شمېر نورو برخو کې همکاري کوي.»
تر اوسه د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام له طالبانو سره د دغه پروګرام د مشر د ژمنو په اړه څه نه دي ویلي.
د افغانستان بانک دغه طالب مشر پر داسي مهال خلکو او سوداګرو ته د امکاناتو د برابرولو خبرې کوي، چې پرون په کندهار کې د اسعارو د سوداګريز مارکیټ صرافانو ويلي وو، چې د دغه بانک له لوري د جوازونو په برخه کې نوي سخت شرایط نه شي پوره کولی او دغه لوی سوداګريز مارکیټ له کړکېچ سره مخ دی.
صرافان ويلي وو، چې افغانستان بانک د جواز اخیستلو لپاره لوړ قیمت ورته ټاکلی او دا د ډېرو تر توانه لوړه خبره ده.
دغو سوداګرو او صرافانو د اندېښنې په ښودلو سره ويلي وو، چې طالبان د دې پر ځای چې خلکو ته د کار زمينه برابره کړي، سوداګرو او ولس ته د کار سخت شرایط وړاندې کوي او د بې روزګارۍ کچه لا لوړوي.
د المان د تورینګن ایالت د کورنيو چارو وزير جورج ماير وايي، چې د «خطرناکه او مجرمو» کډوالو د ايستلو لپاره اړتيا نه شته له اسلامپالو طالبانو سره هوکړه وشي. هغه ویلي، چې له طالبانو سره د اړیکو نېولو پر ځای به د افغانستان له ګاونډیو هېوادونو لکه؛ پاکستان سره خبرې وکړي.
هغه وویل: «د المان د ملي امنیت ګټې د اسلامپالو افراطیانو د ملاتړ په پرتله ډېرې مهمې دي.»
دغه سیاستوال چې د سوسیال ډېموکرات ګوند غړی دی، د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) د المان له یوې راډیو سره په مرکه کې د فېډرالي حکومت پرېکړې ته له اشارې پرته له دغه هېواده د افغان کډوالو د ایستلو له پلان سره په ښکاره مخالفت وکړ.
هغه وړاندیز وکړ، چې مجرم او خطرناک افغان کډوال دې د افغانستان ګاونډیو هېوادونو ته واستول شي.
د المان د کورنیو چارو وزیر په مانهایم ښار کې د یوه افغان له وژونکي برید وروسته وویل؛هغه کسان، چې د المان امنیت ته احتمالي ګواښ جوړوي باید ژر تر ژره له هېواده وایستل شي.
د دغه بريد په تعقيب د المان ځینو ګوندونو د افغانستان او سوریې په ګډون خپلو هېوادونوته د سخت دریځو اسلامپالو او خطرناکو مجرمینو د لېږلو غوښتنه وکړه.
سلیمان عطايي د جمعې په ورځ (د غبرګولې۱۱مه)د مانهایم په ښار کې د اسلام د ښي اړخو منتقدینو په غونډه کې په چاقو په وسيله برید وکړ.
په دغه برید کې یو شمېر کسان ټپیان شوي او یو پولیس وژل شوی دی.
دغې مړینې د حکومتي چارواکو او الماني اتباعو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د طالبانو د احصايې او معلوماتو ملي اداره وايي، چې افغانستان د تېر کال په پرتله سږکال د وري په میاشت کې ۴۵.۵ میلیونه ډالره کم صادرات کړي دي.
د طالبانو د احصایې اداره زیاتوي، چې د همدې کال د وري په مياشت کې پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته د څه باندي ۹۵ میليونه ډالره صادارت کړي دي.
دغه اداره وايي؛ د تېر کال په پرتله د افغانستان د صادراتو ټولیز ارزښت کم شوی دی.
د دې ادارې د شمېرو له مخې؛ افغانستان د تېر کال په کب میاشت کې ۱۴۱.۱میلیون ډالره صادرات تر سره کړي، چې ۴۵.۵ میلیونه ډالره کموالی ښيي.
دغه ادارې وايي، چې د افغانستان د وارداتو ټولیز ارزښت ۶۵۰ میلیونه ډالره دی.
د طالبانو د دې ادراې د معلوماتو له مخې، چې د تېر کال په کب مياشت کې د هېواد د وارداتو ټوليز ارزښت ٧٨٩.٦ ميليونه ډالره و او د روان کال په وري مياشت کې دغه شمېر ١٣٩ ميليونو ډالرو ته راټيټ شوى دى.
د افغانستان ډېر واردات له ایران، پاکستان او چین څخه کېږي او ډېری صادرات یې پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته تر سره کيږي.
د غويي میاشتې په وروستيو کې د طالبانو د احصایې او معلوماتو ادارې ويلي وو، چې په ۱۴۰۲ کال کې افغانستان د یو میلیارد او ۷۷۷ میلیونه ډالرو په ارزښت صادرات درلودل.
د دغه رياست د معلوماتو له مخې؛ د وارداتو ټول ارزښت ٨ ميليارده او ٥٧٦ ميليونه ډالره و.