د ملګرو ملتونو ځانګړی رپورټر: میلیونونه افغان نجونې خپلې هیلې پرېښودل نه غواړي

دغو نجونو درې میلیاره درسي ساعتونه په کور کې تېر کړی دي او د هرې ورځې په تېرېدو یې د خپلو هیلو له منځه تلل ولیدل او نېږدې یو نیم میلیارده هیلې د له منځه تلو په حال کې دي.
طالبان لا هم هڅه کوي، چې افغانستان په نړۍ کې یوازینی هغه هېواد وي، چې د نجونو تعلیم پکې "تر بلې خبرتیا پورې" منع دی.
ډېری افغانان اندېښنه لري، چې د نجونو د ښوونځیو تړلي پاتې کېدل به عادي شي.

د نجونو د ښوونځیو په بیا پرانېستلو کې د نړیوالې ټولنې کمزورتیا
د ۱۴۰۰ کال د زمري له ٢٤مې نېټې تر اوسه د هېوادونو، ملګرو ملتونو او د بشري حقونو د نورو سازمانونو استازو له طالب چارواکو سره په لسګونو غونډې کړې او په ډېریو مواردو کې يې د ښوونځيو د بيا پرانېستلو غوښتنه کړې ده، خو دغو غوښتنو تر اوسه کومه پایله نه درلوده.
طالبانو د نجونو د ښوونځو دروازه داسې بنده کړې ده، چې د نړیوالې ټولنې هرې هڅې نتیجه نه ده ورکړې.
ډیری هیوادونه له طالبانو سره د یو څه تعامل په لټه کې دي، چې ظاهرا یې موخه د افغانستان خلکو ته د بشري مرستو رسول دي او پر طالبانو فشار راوړي، څو د بشري حقونو سرغړونې په ځانګړې توګه د ښځو پروړاندې تاوتریخوالی کم کړي.
د طالبانو د منتقدینو په باور، که څه هم له دې ډلې سره محدودو اړیکو یوازې د هغوی په عادي کولو کې مرسته کړې، خو د ښځو او نجونو په وړاندې د دې ډلې سیاستونه بدل شوي نه دي.
سره له دې چې طالبانو د نجونو د زدکړو او نورو مسایلو په اړه د محدودیتونو د لرې کولو په برخه کې کوم نرمښت نه دی ښودلی او برعکس یې لا پسې سخت کړی هم دی، خو ملګرو ملتونو او د سیمې ځینو هېوادونو له دې ډلې سره خپل تعامل زیات کړی هم دی.
د روسیې، چین او ایران په څېر هېوادونه چې تل د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو او امنیت شورا په غونډو کې له طالبانو سره ښه ښه تګلاره لري، د طالبانو د سیاستونو په اړه خپل دریځونه په ډېر احتیاط او محافظه کارۍ سره څرګندوي.

داسې ښکاري، چې دغو هېوادونو په نا لیکلې توګه د طالبانو دا دریځ منلی چې د نجونو د زدکړو مسله د دوی کورنۍ مسله ده.
ددغو هېوادونو ډېری ټینکار له طالبانو سره د نړیوالې ټولنې د تعامل پر زیاتوالي، د یوه ټولګډونه حکومت پر جوړولو، په افغانستان کې له رامنځته شویو ترهګریزو ګواښونو سره د مبارزې او د دغه هېواد د کنګل شویو شتمنیو پر خلاصون دی.
لویدیځوالو هم د اوس لپاره د نجونو پر زدکړو د بندیزونو له امله یوازې د بیانیو په خپرولو اکتفاء کړې ده.
که څه هم امریکایي چارواکي وایي، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د ښځو د حقونو د ساتلو په برخه کې پاملرنه کوي، خو داسې ښکاري چې د افغانستان په اړه د واشنګټن یوازینۍ اندېښنې پر امنیتي مسایلو او د خپل هېواد پر ګټو متمرکزې دي.
ملګري ملتونه

ملګري ملتونه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د نړۍوالو سازمانونو له فعالو ادارو څخه دی.
پر دې سربېره، په افغانستان کې د دغه سازمان د استازو حضور او کابل ته ددوی تګ و راتګ او له طالب چارواکو سره کتل هم د پام وړ دی.
له بلې خوا د نجونو د ښوونځیو د تړلو په ګډون د طالبانو د بندیزونو پر وړاندې د ښځینه فعالانو اعتراضونه تر ډېره په تړلو ځایونو کې دوام لري.
د ښځو اعتراضي خوځښتونه په خپلو ډېریو بیانیو کې له ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې څخه غواړي، چې دغه ډله تحریم او د هغوی پر سفرونو بندیزونه ولګوي او دغه راز نړۍوالو ناستو کې د دوی د ګډون مخه ونیسي.
دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو کمېټې سعودي عربستان ته د حج د مراسمو لپاره د سراج الدین حقاني په ګډون د طالبانو د څلورو جګپوړو چارواکو د سفر بندیزونه لغوه کړل.
ښاغلی حقاني په خپل لومړني رسمي سفر کې متحده عربي اماراتو ته ولاړ.
په دې وروستیو کې ملګري ملتونه په دوحه کې د هېوادونو د ځانګړو استازو لپاره د درېیمې غونډې پلانونه جوړوي.
ښځينه فعالانې ټينګار کوي؛ په داسې حال کې چې طالبانو د نجونو ښوونځي تړلي دي او د ښځو پر کار او نورو لسګونو مواردو یې بندیزونه لګولي دي، د دوحې په ناسته کې ددې ډلې ګډون به یوازې د طالبانو د مشروعیت د ترلاسه کولو لامل شي.
له دې سره، ملګري ملتونه بیا د دوحې په راتلونکې ناسته کې د طالبانو پر حضور هم ټینګار کوي او له طالب چارواکو سره په دې اړه سلا مشورې کوي.
د هرې ورځې په تېرېدو سره د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د نجونو د زده کړې د منع کېدو موضوع په نړۍوالو ناستو کې خپل رنګ له لاسه ورکوي او ځای یې له دې ډلې سره د تعامل او په افغانستان کې د داعش په ګډون د ترهګرو ډلو له ګواښونو سره مبارزې ته ورکوي.
اخوا طالبانو بیا تل ویلي، چې د نجونو د ښوونځیو بندېدل موقتي دی او د شریعت پر اساس به نجونې یو ځل بیا ښوونځیو ته ستنې شي.
طالبان په داسې حال کې دغه خبرې مطرح کوي، چې په دې وروستیو کې د دغې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني وویل، چې د نجونو د زده کړو موضوع په دې ډلې پورې اړه لري او د طالبانو حکومت د نړۍوالې ټولنې په فرمایش عمل نه کوي.

مسلمانه ټولنه
ګڼو هېوادونو چې اکثريت نفوس یې مسلمانان دي، د طالبانو له خوا د نجونو د زدهکړو منع کېدل غندلي دي او دا کار يې د اسلام د لارښوونو خلاف بللی دی.
د اسلامي هېوادونو د همکارۍ سازمان چې د مسلمانو هېوادونو تر ټولو لوی نړیوال سازمان دی، تېره میاشت یې په یوه پرېکړه لیک کې د افغان ښځو او نجونو له حقونو په تېره بیا د زدکړو او کار له حق څخه په ملاتړ ټینګار وکړ.
دغه سازمان وویل، چې د بشردوستانه کړنلارې په چوکاټ به له طالبانو سره تعامل ته دوام ورکړي.
له دې سره، د طالبانو یوه پلاوي د روان کال په غویي میاشت کې هم ددې سازمان په پنځلسمه ناسته کې برخه اخیستې وه.
د نجونو د زدکړو د منع کولو پایلې
د طالبانو له خوا د نجونو د زده کړو منع کېدل د جبران وړ نه دي.
د بشري حقونو د سازمان په خبره، د نجونو د ښوونځیو دا ډول دوامداره بند پاتې کېدل په کم عمر کې د نجونو د ودونو او د کورنیو تاوتریخوالو لامل کیږي.
د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې په یوه تازه راپور کې خبرداری ورکړی چې د نجونو پر زده کړو بندیز به په افغانستان کې د کم عمره ودونو ۲۵ سلنه زیاتوالي لامل شي.
پر دې سربېره، په افغانستان کې له زده کړو بې برخې شوې نجونې د طالبانو تر څار لاندې او د دیني نصاب پر بنسټ دیني مدرسو ته د زده کړو د دوام په موخه ځي.
سره له دې چې دغه ښوونځي "خطرناک او د افراطیت او ترهګرۍ د ترویج" په نوم یادیږي، خو ځینې کورنۍ هڅه کوي، چې دغو مرکزونو ته خپل ماشومان واستوي، ترڅو یې خپل ماشومان له لیک او لوست سره تړلي وساتي.

د افغانستان د نجونو د یوه بل نسل د هیلو له منځه تلل
په تېرو درېو لسیزو کې دا دویم ځل دی، چې طالبان په خپل ټول توان سره د افغان نجونو ښوونځي ته د تګ مخه نیسي.
طالبان چې لومړی ځل هم د افغانستان په ۹۰ سلنه خاوره کې واک ته ورسېدل د نجونو د زده کړو مخه یې ونیوله.
په ۲۰۰۱ کال کې چې طالبان له ماتې سره مخ شول او د افغانستان لپاره یو بل پیل شو، د طالبانو له تګلارو څخه نه جبرانېدونکې اغېزې د سلګونو ښځو او نجونو پر سر پاتې شوې.
دوی په دې موده کې خپلو هیلو له رسېدو څخه پاتې شوې او له وخته مخکې او اجباري ودونو سره مخامخ شوې، چې د طالبانو د حکومت له نسکورېدو سره بیا هم خپلو نیمګړو هیلو ته و نه رسېدل.
په هغه وخت کې د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ پایله دا وه، چې د ښځو یو نسل له زده کړو بې برخې پاتې شي، چې اوس همدا نسل د خپلو لوڼو د ورته راتلونکي له وېرې سره مخامخ دي.

د طالبانو اوسنی حکومت چې د درې کلنۍ په درشل کې دی، د پوهنې په برخه کې یوازې ښځې او نجونې نه دي محدودې کړې.
طالبانو د دې ډلې مشر ته منسوب یو لړ حکمونه پلي کړي، چې د بشري حقونو ډیری فعالین او کارپوهان په دې باور دي، چې دا د "جنسيتي تبعیض" یوه بیلګه ده.

دا څېړنه د «طالبانو پېژندګلوي: نظر او ستراتیژي» نومېږي او په تېر یوه کال کې یې د طالبانو تګلارې او نظرونه څېړلي دي.
د دې څېړنې لیکوالانو افغانستان ته سفر کړی او په کندهار کې د دغې ډلې له والي او ملا هبت الله د سلاکار ملا شیرین، څېړونکو او د مدني ټولنو د غړو په ګډون یې له لسګونو طالب چارواکو سره مرکې کړې دي.
د دغو څېړونکو د راپور یوه کاپي افغانستان انټرنشنل ته هم ورکړل شوې ده.
د دیني چارو په اړه د نړۍوالې څېړنې د دغې شورا لیکوالان په دې باور دي، چې کندهاري طالبان د نجونو له زده‌کړې سره مخالف دي؛ ځکه دوی وېره لري چې په عامه ځایونو کې د ښځو د اوسېدو اجازه به "افغانستان د عصري کېدو او پرمختګ پر لور وخوځوي."
په دې څېړنه کې ویل شوي کندهاري طالبان په دې باور دي، چې «ښځو ته امتیاز ورکول د دیموکراسۍ او اسلامي شریعت ترمنځ سرحدونه له منځه وړي.»
دغه څېړنه وايي: «په لوی کندهار کې چې دودیزه او مذهبي اېډیالوژي په کې حاکمه ده، د اختلاف وړ واړه غږونه د لاسته راوړنو د له لاسه ورکولو د وېرې له امله ډېر ژر غلي کېږي.»

طالبان سره متحد نه دي

د دیني چارو په اړه د نړۍوالو څېړنو شورا لیکلي، چې طالبان یو څو اړخیزه تحریک دی او په دې ډله کې سیمه‌ییز وېش له ورایه څرګند دی.
همدارنګه د طالبانو د ډلې د اېډیالوژۍ په اړه د دوی چلند هم سره توپیر لري.
په راپور کې ویل شوي، چې طالبان په درېیو برخو وېشل شوي دي: افراطي، معتدل، قومي او سیمه‌ییز؛ لکه د کندهار او پکتیا د طالبانو ترمنځ شخړه او په پای کې په جنګي او سیاسي ډلو وېشل شوي.
که څه هم په طالبانو کې دننه د مخالفت اوازې اورېدل کېږي؛ خو دغه پاکستاني څېړنیزه اداره په دې باور ده، چې پر دې ډلې د طالبانو د مشر کنټرول «باثباته او له ننګونو سره نه دی مخ شوی.»

کلیوال او ښاري طالب

د دغه پاکستاني بنسټ لیکوالان په دې باور دي، چې د کندهاري طالبانو مشران په کلیو کې اوسېدل او د حقاني شبکې مشران د پاکستان په ښارونو کې اوسېدل او دې کار د ښځو د زده‌کړې او د باندې نړۍ سره د طالبانو د اړیکو په ګډون نورو برخو کې پر هغوی اغېزې کړې دي.
دغه بنسټ وايي، چې د جګړې پر مهال کندهاري طالبان د پاکستان په لرې پرتو سيمو لکه چمن، قلعه عبدالله، قلعه سيف الله، کچلاک او د کوټې ښار په څنډو کې اوسېدل او يو شمېر يې په غرونو کې اوسېدل، چې له عصري او ښاري ژوند لکه د ښځو د تعلیم سره بلد نه وو.
په دې څېړنه کې ویل شوي، چې د پکتیکا طالبان چې په عمده توګه په کابل، خوست، پکتیا او پکتیکا او د لوګر په ځینو برخو کې ژوند کوي، د پاکستان په ښارونو لکه اسلام اباد، بنو، پېښور او دېره اسماعیل خان کې د ژوند کولو تجربې لري. د ښځو د تعلیم په څېر مسلو ته نسبتا ښکاره او څرګند نظر لري.
په دې څېړنه کې دا هم ویل شوي، چې د پکتیا طالبانو د القاعده، تحریک طالبان پاکستان له بهرنیو وسله‌والو سره د نږدې اړیکو او په ښارونو کې د اوسېدو له کبله یوه نسبتاً معتدله ډله ګڼل کېږي، چې له نړۍ سره د اړیکو ساتلو پلوي کوي.
د دیني چارو په اړه د نړۍوالو څېړنو شورا په دې څېړنه کې لیکلي، چې د کندهاري طالبانو په ډله کې دیني عالمان او جهادي قومندانان شامل دي چې په کندهار، هلمند، فراه، ارزګان او نیمروز ولایتونو کې ژوند کوي.
د دې څېړنې د متن له مخې، کندهار د دغې ډلې د واک مرکز دی او د کندهار طالبان د طالبانو په حکومت کې د پام وړ نفوذ او واک لري.

هبت الله ته نږدې کړۍ

د دیني چارو په اړه د نړۍوالو څېړنو شورا د طالبانو د ډلې مشر هبت الله اخندزاده ته د نږدې کسانو په اړه معلومات خپاره کړي دي.
د دې څېړنې پر بنسټ، د امربالمعروف وزیر خالد حنفي، د علومو اکاډمۍ رئیس فریدالدین محمود، د بلخ والي یوسف وفا، د کندهار والي ملا شیرین، د عدلیې وزیر عبدالحکیم حقاني، د عدلیې وزیر نور محمد ثاقب د حج او اوقافو وزیر او د پوهنې وزیر حبیب الله اغا د طالبانو د مشر ملاهبت الله اخندزاده له نږدې سلاکارانو څخه دي.
د دیني چارو په اړه د نړۍوالو څېړنو شورا وايي، دغه کسان د طالبانو مشر ته په مهمو مسایلو په تېره بیا د شرعي او بهرنیو چارو په اړه مشورې ورکوي.

پنځه زره کسیزه ځانمرګي قطعه

د دې څېړنې په یوه برخه کې ویل شوي، چې ملا هبت الله اخندزاده د خپلو ځانمرګو ځواکونو لپاره یوه پنځه زره کسیزه قطعه جوړه کړې ده.
دا شورا لیکي: «د طالبانو مشر د هغو کسانو لپاره ډېر درناوی لري، چې په خپله خوښه د ځانمرګو له قطعې سره یوځای کېږي.»
د امریکا او د افغانستان د پخواني حکومت پر ضد د جګړې له پای ته رسېدو سره، سره د طالبانو ځانمرګي ځواکونه لا هم فعال دي.
په راپور کې لیکل شوي، چې د طالبانو مشر د وژل شویو جنګیالیو د کورنیو ملاتړ له نږدې څاري او هغوی یې د شهیدانو او معلولینو وزارت تر پوښښ لاندې راوستي دي.
د دې کار موخه نه یوازې د دغو کورنیو وضعیت ته پاملرنه؛ بلکې د طالبانو په ډله کې د وفادارۍ ریښې پیاوړې کول هم دي.

پر امنیتي بنسټونو د طالبانو انحصار او ولکه

په دې څېړنه کې ویل شوي، چې طالبان یوازې خپلو غړو او خپلوانو ته په امنیتي بنسټونو کې اجازه ورکوي.
طالب جنګیالیو ته ویل شوي، چې د وخت په تېرېدو سره به په پوځ او پولیسو کې استخدام شي.
په څېړنه کې ویل شوي، چې د طالبانو په پوځ او پولیسو کې د هغو کسانو د شاملېدو چانس ډېر کم دی چې د طالبانو غړي نه وي.

د دوحې د دفتر بې اعتباره کېدل

په دې څېړنه کې ویل شوي، چې یو شمېر طالبان په دوحه کې د سیاسي دفتر غړو ته د شک په سترګه ګوري او دغه بې باوري د طالبانو د قوماندانانو او د دوحې د دفتر د غړو ترمنځ چې په تېرو څو کلونو کې د بهرنيو چارواکو سره په سیاسي مذاکراتو او تعاملاتو بوخت دي، د واټن لامل شوی دی.
دغه بنسټ د طالبانو یوه لوړپوړي چارواکي ته نږدې د یوه شنونکي په حواله لیکلي، د طالبانو قوماندانان او جنګیالي داسې احساس کوي چې د دوحې د دفتر غړي ارام او لوکس ژوند کوي.
دغه راز له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو په تړاو هم دوی ته ډېر کرېډېټ ورکړل شوی دی.
په داسي حال کې چې طالب قوماندانان فکر کوي، چې له افغانستانه د امریکا په وتلو کې اصلي رول دوی لوبولی دی.
ظاهراً داسې ښکاري، چې د سیمې هېوادونه د طالبانو په رسمیت پېژندلو ته لېواله دي؛ خو د دیني چارو د نړۍوالې څېړنیزې شورا په وینا، حقیقت دا دی چې دغه هېوادونه هم په دې برخه کې او له طالبانو سره په اړیکو کې له احتیاطه کار اخلي.
د دې څېړنې له مخې، د نړۍوالې ټولنې انتخاب له طالبانو سره غیر رسمي تعامل دی.
دا تعامل په عمده توګه افغانستان ته د بشردوستانه مرستو رسولو په موخه ترسره کېږي.

د سلفیانو ځپل

په دې څېړنه کې ویل شوي، چې طالبانو له سلفیانو سره سخت چلند کړی دی.
دا ډله په هیڅ توګه سلفیان نه زغمي او د داعش په ملاتړ یې تورن کړي دي.
دا ځپل تر دې حده رسېدلي، چې د سلفیانو فعالیتونه په جوماتونو، مدرسو او غونډو کې هم بند شوي دي.
د دغه څېړنې لیکوالان په دې باور دي، چې پر سلفیانو فشار د داعش سره یوځای کېدو ته لاره هواروي.
په دې څېړنه کې د ازبک ملیشو د ځپلو یادونه هم شوې ده.
د طالبانو یوه قوماندان ویلي، چې طالبانو په ننګرهار او کونړ کې د ښځو په ګډون د ازبکستان د اسلامي تحریک ۳۰۰ غړي وژلي دي.
د ازبکستان اسلامي غورځنګ د ازبکستان لپاره یو ګواښ ګڼل کېږي، هغه هېواد چې غواړي افغان طالبان قانع کړي چې د سوداګرۍ او سیاسي اړیکو په پراخولو سره ازبک ملیشې وځپي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې داعش له ځپلو کېدو سره، سره د طالبانو واکمنۍ ته جدي ګواښ دی.

د غیر پښتنو شته‌والی سمبولیکه بڼه لري

د پاکستان د یوي موسسي د دې څېړنې پر بنسټ، كه څه هم طالبانو د تاجك، هزاره او ازبك له ډلې څخه ځيني كسان په دولتي پوستونو ګومارلي؛ خو د هغوى شته‌والی سمبوليكه بڼه لري.
د بامیان په څېر په غیر پښتنو ولایتونو کې د واک جوړښت هم د پښتنو طالبانو په لاس کې دی.

د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، چې د جدي ګواښونو سره د مبارزې لپاره اضافي ۳۵۲ میلیون ډالرو ته اړتیا لري.

دغه بنسټ له ۲۰۲۴ څخه تر ۲۰۲۵ کاله پوري بايد ټوله ۴۲۳ ميليونه ډالره بوديجه بشپړه کړي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د راپور له مخې؛ په ۲۰۲۳ کال کې په افغانستان کې ۴۲۸ ثابت او ګرځنده روغتیايي مرکزونه د بودیجې د سخت کمښت له امله تړل شوي دي.

د دغه سازمان په وینا؛ د روغتیایي مرکزونو تړل کیدل د څه باندې درې میلیونو خلکو روغتیایي پاملرنې ته د لاسرسي په برخه کې ویجاړونکي اغیزې لري، چې په دې کې له پنځو کلونو څخه د کم عمر له ۶۰۰ زره څخه ډېر ماشومان او څه باندې ۲۴۰ زره مېندواره او شیدې ورکونکي مېرمنې شاملې دي.

دا مهال په ټول افغانستان کې ۳۱۰روغتیايي مرکزونه د بودیجې د نشتوالي له امله له ستونزو سره مخ دي.

افغان وګړي د ساري ناروغیو، وچکالۍ او وروستیو سېلابونو له امله د خوړو له کمښت او خوارځواکۍ سره مخ دي.

له دې جملې يې ښځې او ماشومان ډېرو زیان منونکو دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان همدا ډول خبرداری ورکړی، چې په ښوونځیو او پوهنتونونو کې د نجونو پر زده کړو بندیز به په افغانستان کې د ښځو وضعیت لا پسې خراب کړي.

د سنټ پیټرزبورګ ۲۷م اقتصادي فورم د جون له پنځمې نېټې څخه تر اتمې نېټې پورې ترسره شو، چې د روسیې د رسنیو په وینا؛ د ۱۳۶ هېوادونو استازو پکې ګډون کړی و.

روسي رسنۍ لايف رو راپور ورکړی، چې په دې ناسته کې د طالبانو پلاوي د ډېرو پام ځان ته اړولی دی.

د اصلي بحثونو په څنډه کې ليوسيا چيبوتینا د روسيې «شاټ» رسنۍ ته ويلي؛ دا چمتو ده، چې افغان پلاوي ته کنسرټ ورکړي.

د طالبانو د بنسټ اېښودونکي ملا عمر ورور او د دې ډلې د کار او ټولنیزو چارو وزیر عبدالمنان عمري د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) د یوه پلاوي په مشرۍ د روسیې په سنټ پیټرزبورګ کې په ۲۷ اقتصادي فورم کې د ګډون په موخه روسیې ته ولاړ.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت په ټول افغانستان کې د موسیقۍ پر تولید، نشر او اورېدلو رسمي بندیز لګولی دی.

په افغانستان کې د طالبانو د نېږدې درې کلنې واکمنۍ په موده کې ډېر هنرمندان نیول شوي، شکنجه شوي، وزګار شوي او تبعید شوي دي.

طالبانو په رسمي توګه په راډیوګانو او ټلویزیونونو کې د موسیقۍ خپرول او نشرات بند کړي او د کابل پوهنتون د ښکلو هنرونو له پوهنځي څخه یې د افغانستان د موسیقۍ انستیتوت او د موسیقۍ څانګه منحل کړې ده.

د بشري حقونو د څار بنسټ د نجونو پر زده‌کړو د لګول شوي بندیز په اړه په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې افغانستان به تر ډېره ښځینه مسلکي کدرونه و نه لري او دغه ستونزه به تر ډېره د دغه هېواد بنسټیزې چارې نورې هم ویجاړې کړي.
په کابل کې په مستعار نوم عزیزه چې په ۲۰۲۱ کال کې د لسم ټولګي زده‌کوونکې وه افغانستان انټرنشنل پښتو ته یې د ټیلیفون په لیکه وویل، چې که طالبانو دغه بندیز نه و لګولی؛ نو هغه به اوس د کابل یا کوم بل پوهنتون کې زده‌کړیاله وای او لوړې زده‌کړې به یې کولې.

هغه وړاندې وايي، طالبانو د ټولو نجونو هیلې له خاورو سره خاورې کړې، دوی په ټوله کې د پرمختګ، علم او پوهې دښمنان دي.
له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو د طالبانو له‌خوا لګول شوي بندیز یو شمېر کورنۍ اړ اېستې، چې د خپلو ماشومانو د هېلو د پوره کېدو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته کډه وکړي؛ خو دغه کډوال په نورو هېوادونو کې هم نهیلي شول او د دوی هیلې پوره نه شوې.
په اسلام اباد کې افغان کډواله مریم افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: موږ د دې لپاره هجرت وکړ، چې زه او زما دوه نورې خویندې له تعلیمه بې برخې پاتې نه شو؛ خو دلته هم زموږ لپاره د درس او تعلیم زمینه نه ده برابره، لومړی خو مهاجرو ته اجازه نه شته چې د پاکستان په ښوونځیو کې زده‌کړې وکړي او په هغو ښونځیو کې چې ورته اجازه ورکړل کېږي، هلته بیا میاشتیني فیسونه دومره لوړ دي چې زموږ په شان خلک یې د ادا کولو وس نه لري.
په ټوله کې افغان نجونې نهیلي شوې او ډېرې یې په رواني ناروغیو هم اخته شوې دي.

په اسلام اباد کې یوه پخوانۍ افغانه ښوونکې زرلښته وايي، دلته هره افغانه نجلۍ چې زه ورسره مخامخ شوې یم په یو ډول رواني ناروغۍ اخته شوې او د ژورو فکرونو له امله خوشاله ژوند نه لري.
مېرمن زرلښته وايي، دلته مېشت افغانان تر اوسه په دې نه دي توانیدلي چې نړۍوالو بنسټونو ته قناعت ورکړي چې له تعلیمه د پاتې شویو نجونو لپاره د تعلیم زمینه برابره کړي،.

هغه وايي، دلته له افغانستانه ګڼې ښوونکې او نارینه ښوونکي کډه شوي؛ خو تر اوسه د دوی لپاره داسې اسانتیا نه ده برابره شوې چې د نجونو لپاره د ښوونځیو په جوړولو د هغوی مړاوې هیلې راژوندۍ کړي.
که څه هم چې طالب چارواکو تل د نجونو د ښونځیو د تړل کېدو لپاره راز، راز پلمې کړې؛ خو داسې ښکاري چې د دغې ډلې په واکمنۍ کې به دغه تړل شوي ښوونځي نه پرانېستل کېږي، خو د هر کال په تېریدو سره افغانستان د ښځينه کدرونو له فارغېدو بې برخې پاتې کېږي چې د دغې تشې ډکول بیا ډېرو کلونو ته اړتیا لري.