کورنی کرېکټ؛ د ۱۱مې لوبې پچه د ماهیپر ستورو وګټله او د پامیر لیجنډز په وړاندې توپوهنه کوي

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وايي، د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې ۲۹۲ تنو ته د ماینونو چاودونو له امله مرګ ژوبله اوښتې ده.

دغه اداره وايي،‌ د چاودېدونکو توکو د زیانونو قربانیان له ۱۰ څخه نهه یې ماشومان وو.

د اوچا له لوري د خپرو شویو معلوماتو له مخې، ماین چاودنو له امله نږدې ۵۰ سلنه مرګ ژوبله د ماشومانو د لوبو پرمهال او ۱۵ سلنه مرګ ژوبله د اوسپنیزو توکو د راټولولو پر مهال اوښتې ده.

اوچا وايي، له ۱۹۸۹ کال راهیسې، ۴۵۰۰۰ افغانان د ځمکنیو ماینونو او د جګړې د پاتې شونو چاودیدونکو توکو قرباني شوي

دغې ادارې ویلي، چې په ۲۰۲۳ کال کې د ماین چاودنو ۸۹ سلنه قربانیان ماشومان وو.

په ۲۰۲۴ کال کې، د بودجې کمښت د ماین پاکولو او د قربانیانو سره د مرستې پروګرامونه ګواښي، چې له امله یې د ۳،۴ ملیونونو کسانو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی.

افغانستان د نړۍ یو له هغو هېوادونو څخه شمېرل کیږي، چې چاپيریال یې د ځمکنیو ماینونو او د جګړي په پاتې شونو ککړ دی.

اوچا ویلي، نږدې څلور میلیونه افغانان د زیانمن کېدو له دوامداره ګواښ سره مخ دي.

د دغې ادارې د اټکل له مخې ۱،۲ میلیونه متره مربع ځکه په مایونونو او چاودېدونکو توکو باندې ککړه ده.

د طالبانو ټولګټو چارو وزات نن دوشنبه د (زمري لومړۍ نېټه) په ایکس پاڼه لیکلي چې د سالنګ تونل اصلي لاره دا مهال تر کار لاندې ده او د مساپرو د تګ راتګ لپاره یې بله بدیله لاره پرانیستله چې د روانې زمري میاشتې له څلورمې نېټې به پرې تګ راتګ پیل شي.

د وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس زیاتوي چې کوچني مساپر وړونکي ګاډي به په دغې لارې تګ راتګ کوي خو لوی ګاډي او مساپر وړونکي بسونه به په نوبتي ډول یوه شپه له شمال څخه سوېل لورته او بله شپه د سوېل څخه شمال لورته سفر کوي چې په دې سره به په لاره کې د زیاتې ګڼې ګوڼې مخه ونیول شي.

د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون دوه میاشتې وړاندې د ټولګټو وزارت په حواله خبر ورکړی، چې د سالنګ لویې لارې د بیارغونې قرارداد له دریو شرکتونو سره نوی شوی او چارې به ژر پیل شي.

طالبانو تېر کال ویلي وو، چې د سالنګ لویه لاره یې رغولې ده.

لوړپوړو طالب چارواکو د سالنګ لاره د ۱۴۰۲ کال د لیندۍ میاشتې په ۲۹مه نېټه د یو لړ ځانګړو مراسمو په ترڅ کې پرانیسته.

له هغه وروسته يو شمېر افغانانو افغانستان انټرنشنل ته د يوې ويډيو په لېږلو سره وويل. چې طالبانو د سالنګ لويې لارې د بيارغونې چارې نه دې بشپړې کړې.

د سالنګ لویه لاره چې شمالي، شمال ختیځ او شمال لویدیځ ولایتونه له پلازمینې کابل سره نښلوي، پخوا د افغانستان د پخواني ولسمشر حامد کرزي په وخت کې بیارغول شوې وه؛ خو په دې ورستيو کې دغه لویه لاره د زياتو موټرونو په ځانګړې توګه د بار وړونکو لاریو د تګ راتګ له امله د نورو لارو په څېر ويجاړه شوې ده.

د سالنګ لاره د منځنۍ اسیا او د پاکستان د کراچۍ بندر تر منځ یو له لنډو لارو څخه ده، چې اوس‌مهال پاکستاني سوداګر د خپلو مالونو د لېږد رالېږد لپاره ترې کار اخلي.

د شاه شجاع په اړه د «شاه د راستنېدو» کتاب لیکوال لیکلي چې بایډن د ایراني ملایانو د مالي سرچینو د لاسرسي او په غزه کې د«ډله ییزې وژنې» د ملاتړ مسوول دی.

د متحده ایالاتو ولسمشر د یکشنبې په ورځ وویل چې هغه به له ټاکنو څخه په شا شي.

نوموړي د خپلې څلور کلنې ادارې د میراث په اړه په یوه خبرپاڼه کې لیکلي چې «امریکا د (نړۍ) رهبري کولو لپاره تر بل هر وخت په ښه ځای کې ده»

ښاغلي دلاریمپل د ټوکو په ډول لیکلي، چې بایډن «په څرګنده نه پوهیږي چې د هغه پالیسۍ د نړۍ د یوې لویې برخې لپاره څومره ناورین جوړونکي وه.»

هغه د امریکا وتل او واک ته د طالبانو راستنېدل د دې «ناورین» بهرنۍ پالیسۍ یوه بیلګه ګڼلې او بایډن یې د «روغتیايي قابلې» سره پرتله کړی چې د طالبانو د حکومت د زیږون مسوول دی.

بایډن په وار وار له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وروستي وتلو دفاع کړې، چې د ډونالډ ټرمپ د ادارې پر مهال پرېکړه شوې وه او ویلي یې دي چې د امریکا لومړیتوبونو کې بدلون راغلی دی.

ویلیم دالرپیمل په ۲۰۱۴ کال کې «د شاه راستنېدنه په افغانستان کې جګړه» کتاب خپور کړ چې د افغانستان او برتانیې ترمنځ د لومړۍ جګړې په اړه دی.

دغې ادارې نن دوشنبه د (زمري لومړۍ نیټه) په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې دغه اټکل د نن ورځې لپاره د بدخشان، نورستان، کونړ، لغمان، پنجشیر، پروان، ننګرهار، کابل، لوګر، پکتیا، پکتیکا، او خوست ولایتونو لپاره شوی دی.

د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې، د ورېدونکي باران کچه به په بېلابېلو سیمو کې (له ۱۵ تر ۳۵ ) ملي مترو پورې وي.

خبرپاڼه زیاتوي چې، په لوېدیځو، سوېلي، ختیځو او مرکزي ولایتونو کې د سالنګونو په ګډون د چټکو بادونو، خاورو او دوړو د را الوتلو اټکل هم شوی دی.

په خبرپانه کې د دغو چټکو بادونو، خاورو او دوړو د سرعت کچه په بېلابېلو سیمو کې له (۵۰ تر ۹۰)کیلومټره په ساعت کې اټکل شوی.

دا په داسې حال کې ده چې تېره اوونۍ د افغانستان په ختیځ کې وروښتونو په ځانګړي ډول ننګرهار ولایت کې د سېلابونو راتلو، ږلۍ وریدو او چټک توپان له امله څه باندې ۷۰ کسان مړه او له ۴۰۰څخه ډیر نور ټپيان شول.

احسان نيرو وويل، چې قوماندان عزت الله سرپل ته له ستنېدو يوه ورځ وروسته د نامعلومو کسانو له خوا ووژل شو.

د افغانستان ملي جنبش ګوند باخبره سرچینې وايي، چې قوماندان عزت الله چې په «قوماندان زیل» مشهور و، د دغه ګوند د مشر پخواني مارشال عبدالرشید دوستم ساتونکی و. د سرچينې د معلوماتو له مخې، عزت الله له کلونو راهيسې د افغانستان په شمال کې د طالبانو پر ضد جګړه کوله.

د ملي جنبش ګوند ویاند له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د ایران حکومت له خوا د دغه ګوند د پوځي قوماندانانو ایستل د افغانستان اوسنیو شرایطو ته په کتو د پوښتنې وړ دي.

احسان نیرو وویل، د افغانستان د ملي جنبش ګوند نه یوازې له ایران سره بلکې له ټولو ګاونډیو هېوادونو سره ښې اړیکې لري، خو د ایران حکومت چې د افغانستان وضعیت درک کوي، باید پوځي قوماندانان له هېواده په شړلو سره د مرګ خولې ته ورنه کړي.

د مارشال دوستم پوځي قوماندانان له ترکيې څخه شړل کېږي

تر دې مخکې د چنګاښ په ٢٢مه، د ملي جنبش ګوند ځينو سرچينو تاييد کړې وه، چې د ترکيې حکومت د عبدالرشيد دوستم اړوند پنځه پوځي قوماندانان نيولي او په استانبول کې يې د کډوالو د راستنېدو مرکز ته لېږدولي دي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته دا هم ویلي، چې ترکي پولیسو د افغانستان د ملي جنبش څلور پوځي قوماندانان اړ کړي، چې له ترکیې څخه د وتلو لیک لاسلیک کړي.

تر دې مخکې نیویارک ټایمز، د بشري حقونو د څار ادارې او ملګرو ملتونو په جلا جلا راپورونو کې تایید کړې وه چې د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې کابل ته د طالبانو له ننوتلو وروسته د افغان حکومت پخواني عسکر د طالبانو له خوا په نښه شوي او وژل شوي دي.