د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر وايي، چې تېره شپه یې د ډېورنډ پر کرښه درې وسله وال وژلي، چې غوښتل یې پر اغزن تار له افغانستان څخه ور واوړي؛ خو ټي ټي پي بیا د دوو پوځیانو د وژل کېدو او دوو نورو د ټپي کېدو خبر ورکړی.
د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر په یوې اعلامیې کې ویلي، چې د دوشنبې پر شپه یې د ډېورنډ پر کرښه هغه درې وسله وال وژلي، چې غوښتل یې د ازغن تار څخه د دیر سیمې ته را واوړي.
دوی ویلي، چې پاکستاني پوځیانو یاد وسله وال محاصره کړي او بیا یې وژلي دي.
خو بل خوا په ټلګرام کې ټي ټي پي ته منصوب چینل ویلي، چې په دیر کې د دوشنبې پر شپې له پاکستاني پوځیانو سره د دغې ډلې غړو نښته کړې، چې په پایله کې یې دوه پاکستاني پوځیان وژل شوي او دوه نور ټپیان دي.
دوی په دغه نښته کې د خپلو دوه غړو د وژل کېدو خبر هم ورکړی دی.
د یادونې وړ ده، چې په وروستیو کې د ټي ټي پي له خوا پر پاکستاني پوځیانو او پولیسو بریدونو زور اخیستی دی، چې وروستۍ خونړۍ پېښه یې په بنو کې پر پوځي چوڼۍ برید و.
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام مشر فضل الرحمان وايي، طالبان په نوي تعلیمي نصاب کار کوي، چې افغان ولس ته د پاکستان په اړه مثبت ذهنیت ورکړي. ملا فضل الرحمان وویل، چې دا نوی ذهنیت به د ورورولۍ، اسلامي عقیدې او ګاونډیتوب پر بنسټ جوړ شي.
دغه پاکستاني مذهبي او سیاسي شخصیت له مشال راډیو سره په مرکه کې ویلي، چې د افغانستان پخوانیو حکومتونو د پاکستان پر وړاندې منفي ذهنیت ته وده ورکړې ده.
هغه وويل؛ ده له طالبانو څخه اوريدلي دي، چې دغه ډله په ١٤٠٠ کال د زمري په مياشت کې کله چې واک ته ورسېده د پاکستان د ملاتړ له کبله د خلکو او ټولنې له خوا له ستونزو سره مخ شوه.
د ۱۴۰۰ کال د وږې په مياشت کې کله چې د پاکستان د پوځ د استخباراتو د ادارې مشر جنرال فیض حمید کابل ته ولاړ، په کابل کې د طالبانو پر ضد يو لاريون وشو، چې لاريون کوونکو د پاکستان پر ضد شعارونه ورکړل.
فضل الرحمان د طالبانو په حواله د پاکستان یوې ځايي رسنۍ ته ویلي، چې کله دغه ډله واک ته ورسېده، له پاکستان سره د نږدې والي له امله په ټولنه کې له ګڼو ستونزو سره مخ شوه.
طالبانو ته نږدې دغه کس ویلي، چې افغانستان ته یې د خپل سفر پر مهال له طالب چارواکو سره د تعلیمي نصاب د بدلون په اړه په تفصیل سره خبرې کړې دي.
تر دې وړاندې د طالبانو د پوهنې وزارت هم اعلان کړی و، چې تر شپږم ټولګي پورې د افغان ښوونځیو نصاب «تعدیل شوی» دی.
د طالبانو له خوا د جوړ شوي نوي تعلیمي نصاب په اړه لا هم ډېر جزییات نه شته.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند منصور احمد حمزه ویلي، هغه سرلیکونه او درسونه، چې له افغان کلتور او اسلامي شریعت سره په ټکر کې وو له نصابه ایستل شوي دي.
د افغانستان د کورني کرېکټ د اووم پړاو لېسټ اې سیالیو په ۱۱مه لوبه کې پامير لېجنډز لوبډلې ماهيپر ستورو ته په ۷ ويکټو ماتې ورکړه. که څه هم پامير دغه سيالۍ وګټله؛ خو له پايلوبې پاتې او ماهيپر ستورو لوبډلې پايلوبې ته لاره پېدا کړې.
د افغانستان د کورني کرېکټ د اووم پړاو لېسټ اې سیالیو د ۱۱مي لوبې پچه ماهيپر ستوري لوبډلې وګټله او لوبډلمشر حشمت الله شهيدي د توپوهنې پرېکړه وکړه.
ماهيپر لوبډلې په ۵۰ اورونو کې د خپلو ۷ لوبغاړو په سوځېدو ۳۰۴ منډې هدف وټاکه.
د ماهيپر ستورو لوبډلې په توپوهنه کې بلال احمد ۱۱۶، ګلبدين نايب ۷۰ او رحمان الله ځدراڼ ۴۹ منډې جوړې کړې.
پامير لېجنډز په توپ اچونه کې نويد ځدراڼ ۳ او بابر خان ۲ لوبغاړې وسوځول.
د دروېش رسولي په لوبډلمشرۍ د پامير لېجينډز لوبډلې په ۴۸.۴ اور کې د خپلو درېيو لوبغاړو په سوځېدو دغه هدف پوره کړ او لوبه یې د ۷ ویکټو په توپير وګټله.
دروېش رسولي په ۱۲۴ توپونو د ۳ شپږيزو او ۱۴ څلوريزو په مټ ۱۴۳ ناسوځېدلې منډې جوړې کړې او په روانو سياليو کې د دويم ځل لپاره د لوبې غوره لوبغاړي ونومول شو.
د نوموړي ترڅنګ شاهدالله کمال هم سليزه جوړه کړه او دواړو د لوبې له پيله يوه اوږده ملګرتيا وکړ.
په یادو سیالیو کې د درویش رسولي په لوبډلمشرۍ د پامیر لوبډلې خپلې مخکنۍ څلور لوبې بایللې دي او په دغې لړۍ کې نور د مخکې تګ چانس نه لري.
همدارنګه د حشمت الله شهیدي په لوبډلمشرۍ د ماهیپر ستورو لوبدلې خپلې مخکنۍ ټولې لوبې ګټلې دي او په روانو سیالیو کې لا له وړاندې پایلوبې ته وتلې ده.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر د بنو معترضینو ته په وینا کې وویل: «هغه ورځ لېرې نه ده، چې له بلواکۍ او زورواکۍ څخه خپل تاریخي وطن ازاد کړو.» منظور پښتین نن د بنو پرلت والو او معترضینو سره په کتنه کې وویل، چې په ولسونو کې ملي حرکت ورځ تر بلې زیاتېږي.
نوموړی وایي، چې د بنو د پاڅونونو له پیل راهیسې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشرتابه په دې سیمه کې له معترضینو سره موجود دي.
ښاغلي پښتین دغه راز زیاته کړه: «د بنو د امن لاریون کوونکي «شهیدان» او ټپيان نه هېرېږي، ځکه دوی د ننګ او د امن په موخه راوتلي وو.»
هغه د پاکستان پر حکومت په نیوکې سره وویل، چې د ناامنیو اصلي لامل باید پېدا کړي، ځکه پښتانه په دې هېواد کې د ناامنیو لامل نه دي.
منظور پښتین تر دې وړاندې هم ویلي وو، چې د پښتنو ټول سیاسي ګوندونه، ټولنیز سازمانونه او خلک د جګړې پر وړاندې یو دريځ لري.
د نوموړي په وینا؛ په پاکستان کې ترهګزیزې ډلې د پاکستان د پالیسۍ له مخې رامنځته شوي دي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتين د بنو له پرلت والو سره تر کتنې وروسته د هغو ټپيانو پوښتنه هم وکړه، چې د لاریونونو په لومړۍ ورځ د پاکستاني پوځيانو له لوري ټپيان شوي و.
نن د بنو د پرلتوالو د اعتراضونو درېیمه ورځ ده.
دغه لاریونونه تېره دوشنبه په بنو کې پر پوځي چوڼۍ د وسله والو له برید او په غبرګون کې یې د پاکستاني پوځيانو په ځوابي حمله کې د ولسي وګړو د مرګ ژوبلې په اعتراض کې وشول.
معترضین په سیمه کې د امنیت ټینګولو او د عزم استحکام عملیاتو د درېدو غوښتنه کوي او وایي، چې تر څو یې غوښتنې منل شوي نه وي خپلو اعتراضونو ته دوام ورکوي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د یو نوي راپور له مخې؛ د طالبانو له خوا د کوکنارو په کښت باندې د بندیز سربېره، افغانستان لا هم د تریاکو پراخه زېرمې لري، چې د مخدره توکو د قاچاقي شبکو د اړتیاو د پوره کولو لپاره کارول کېدی شي.
هندي چارواکو هندوستان ټایمز ورځپاڼې ته ویلي، چې هند ته د مخدره موادو لویه برخه له افغانستان څخه راځي، او د پاکستان د استخباراتو (آی ایس آی) اداره هغه شبکه کنټرولوي چې د هند مختلفو سیمو ته د مخدره موادو د قاچاق لپاره کارول کیږي.
د ملګرو ملتونو راپور چې په طالبانو باندې د بندیزونو د څارنې د ټیم له خوا چمتو شوی، وايي: "د پام وړ زیرمو په پایله کې د کوکنارو په کښت باندې د بندیز سربېره د مخدره توکو سوداګرۍ په پراخه کچه دوام لري."
د دغه راپور له مخې؛ په افغانستان کې د تریاکو زیرمې دومره لویې دي چې "د نشه یي توکو په صادراتو کې د پام وړ توپیر نه شي لیدل کېدی. د کوکنارو د ذخیرو د اندازې اټکلونه تفاوت لري؛ مګر ښايي څو کاله وخت ونیسي تر هغه چې پر کوکنارو د بندیز اغیزې په بشپړه توګه و ارزول شي."
د ملګرو ملتونو راپور زیاتوي، چې د ۲۰۲۲ کال د اپریل په میاشت کې د طالبانو له خوا د کوکنارو په کښت باندې د لګیدلي بندیز د اغېزو په اړه قضاوت کول ښايي لا ډېر د وخته مخکې وي.
د طالبانو لوړ پوړي چارواکي او دوی پورې تړلي سوداګر د مخدره موادو له قاچاق څخه ګټه پورته کوي.
راپور کې ویل شوي: " ډېری چارواکي د مخدره توکو له دوامدار سوداګرۍ سره ښکیل دي او ګټه ترې تر لاسه کوي، په داسې حال کې چې حقاني شبکه د هیروینو په قاچاق او د میتامفیتامین ډېر ګټور بازار کې د خپلو ګټو د پراختیا لپاره د اوږدې مودې راهیسې منځګړیتوب کوي."
په راپور کې د بېلګې په توګه ویل شوي، چې د طالبانو د ننګرهار والي د نشه يي توکو د قاچاق ختیځه لاره کنټرولوي، په داسې حال کې چې د بلخ والي یې د شمالي لارې کنټرول لري.
هندي چارواکو چې د نوم له څرګندولو یې ډډه کوله ویلي، چې د کراچۍ د حاجي سلیم شبکه چې د ای ایس ای لپاره کار کوي، هند ته د مخدره موادو په قاچاق کې مهم رول لري.
چارواکو ویلي، سلیم په افغانستان کې د نشه يي توکو له پلورونکو سره د خپلو اکمالاتو لپاره همغږي کوي.
د هند تروریزم سره د مبارزې یو چارواکي وویل: "نه یوازې حاجي سلیم د ای اس ای سره کار کوي، بلکې د هند ضد ترهګرې ډلې لکه لشکر طیبه هم د دوی د ترهګریزو بریدونو تمویل لپاره له دغو پیسو کار اخلي. له افغانستان څخه راوړل شوي نشه يي توکي په بلوچستان کې په پټو لابراتوارونو کې د بېلابېلو لیبلونو په کارول سره بسته بندي کیږي."
دغه چارواکي زیاته کړه: "د مخدره توکو پیسې چې د ترهګرو ډلو له خوا کارول کیږي هم د اندېښنې وړ خبره ده."
په داسې حال کې چې طالبانو د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په میاشت کې د کوکنارو د کښت د منع کولو له فرمان وروسته د نشه یي توکو د تولید د له منځه وړلو لپاره ګامونه پورته کړي دي، لکه د ۸۳۴ لابراتوارونو او ۱۴۰۰۰ هېکټاره فصلونو ویجاړول.
د ملګرو ملتونو راپور وايي، چې د هیروینو د قاچاق او مصنوعي موادو (میتامفیتامین) په محدودولو کې د پام وړ پرمختګ نه دی.
د افغانستان لپاره د امریکا سفارت شارژدافېره وايي، نړۍوالې ټولنې د دوحې په درېیمه ناسته کې د افغانانو له حقونو دفاع وکړه او له دې ناستې وروسته هم د طالبانو پر وړاندې له خپل دریځه په شا نه شول. کرن ډېکر وویل، چې طالبان د خپل حکومت په رسميت پېژندلو په څېر لویې غوښتنې لري.
مېرمن ډېکر د دوشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ) له خبریالانو سره په خبرو کې وویل، چې د بندیزونو لرې کول او د افغانستان د اسعارو د زېرمو خلاصول د طالبانو له نورو غوښتنو څخه دي.
خو نړۍوالې ټولنې دغو غوښتنو ته هیڅ مثبت ځواب نه دی ویلی.
دغې امريکایي ډېپلوماتې د افغانستان انټرنشنل د خبريال د پوښتنې په جواب کې چې د افغانستان خلک وایي؛ امريکا او نړۍواله ټولنه ولې د افغانستان د وضعت د بدلون لپاره فشار نه اچوي؟ وويل: «دا مهال هم پر طالبانو فشار ډېر دی».
کرن ډېکر وویل: «موږ د طالبانو غوښتنو ته غاړه نه ده ایښې، طالبان داسې غوښتنې لري، چې نه دي پوره شوي، دوی غواړي چې د اسعارو زیرمې خلاصې شي، بندیزونه باید لرې شي، په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ باید طالبانو ته ورکړل شي؛ خو داسې هېڅ هم نه دي شوي.»
اغلې ډېکر زیاته کړه، چې موږ تل په بېلابېلو غونډو کې د طالبانو د بشري حقونو تر سره کړې کړنې په ګوته کړي او ویلي مو دي تر څو چې طالبانو خپل نړۍوال مکلفیتونه نه وي ترسره کړي افغانستان نړۍوالې ټولنې ته نه شي راتلی.
هغې یو له دغو مکلفیتونو څخه د نجونو او مېرمنو ښوونځیو ته د تګ او د کار حق ته د لاسرسي یادونه وکړه.
د امریکا د سفارت شارژدافېرې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان ته د بشردوستانه مرستو د استولو په اړه د انتقادونو په ځواب کې وویل: «امریکا نه غواړي خوراکي توکي د وسلې په توګه وکاروي».
طالبانو ویلي، چې افغانان غواړي ښځې محدودې شي
کرن ډیکر د دوحې په غونډه کې د ۲۵ هېوادونو او درېیو سیمه ییزو سازمانونو استازو ته وویل، چې لومړۍ مهمه موضوع د افغان ښځو او نجونو حقوق دي.
اغلې ډیکر وویل، چې طالبانو د نړۍ استازو ته ویلي؛ په افغانستان کې وضعیت هغه ډول جوړ شوی، چې د افغانستان خلک یې غواړي.
هغې زیاته کړه؛ د افغانستان خلک باید روښانه کړي، چې د طالبانو رژیم هغه څه دي، چې دوی یې غواړي او که نه.
هغې زياته کړه، چې د دوحې په غونډه کې د ښځو موضوع د بحثونو محور و او ټولو استازو خبرداری ورکړ، چې افغانستان به د خپل نيمايي نفوس په ليري کولو بريا تر لاسه نه کړي.
د دې امریکايي دیپلوماتې په وینا، د طالبانو د مشر باوري ویاند ذبیح الله مجاهد چې له کندهار څخه کار کوي «په خپلو غوږونو له ټولو استازو اوریدلي، چې افغانستان د خپل نیمايي نفوس په له منځه وړلو بريا نه شي ترلاسه کولی.»
په دې غونډه کې د امریکا د سفارت شارژدافېرې ذبیح الله مجاهد د طالبانو په حکومت کې د «یو ډېر مهم کس» په توګه یاد کړ.
په دې ناسته کې طالبانو د بندیزونو پر لرې کولو او د پراختیايي مرستو پر لېږلو ټینګار وکړ.
مېرمن ډیکر د دوحې په درېیمه غونډه کې د ۲۵ استازو له قوله ویلي، چې ټولو سفیرانو طالبانو ته ویلي، چې د افغانستان ستونزه څو اړخیزه ده او د بندیزونو له لرې کېدو سره به هم د دغه هېواد وضعیت ښه نه شي.
هغې وویل، چې ټولو استازو په ځانګړې توګه د سیمې هېوادونو سفیرانو په افغانستان کې د یوه ټول شموله حکومت پر جوړېدو، روڼتیا او د بشري حقونو پر تامین ټینګار وکړ.
په دوحه کې څلورمه غونډه راتلونکې ده
د امریکا د سفارت شارژدافېره وايي، چې د دوحې د پروسې څلورمه غونډه را روانه ده؛ خو تر دې مخکې باید د یوې لویې غونډې د ترسره کولو لپاره ډېرې خبرې وشي.
اغلې ډېکر وویل، چې نړۍ د طالبانو د کړونو په اړه قضاوت کوي، نه د هغه د خبرو له مخې.
هغې وویل، چې په عمل کې داسې څه نه دي شوي، چې بندیزونه لرې شي او یا دا چې د طالبانو اداره به نړۍوال نظم ته ننوځي.
د غونډې په پای کې مېرمن ډېکر وویل، چې د افغانستان ستونزې ډېرې پېچلې او تړلې دي او د حل لپاره یې ملګري ملتونه غواړي چې خپل ځانګړی استازی وټاکي.
هغې ټینګار وکړ، چې د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي به ډېر ژر اعلان شي.