د روغتیا نړۍوال سازمان له افغانانو وغوښتل، چې د زېړي ناروغۍ درملنې او واکسین ته پام وکړي

نوموړي د جمعې په ورځ د (زمري پنځمه) په خپله ایکس پاڼه لیکلي، چې په ایران کې د افغانانو د شتون په اړه کره تحلیلي شمېري به په ایران کې د «اوازو او ناسمو معلوماتو د خپرېدو مخه ونیسي».

نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې، چې په دې وروستیو کې په ایران کې له افغان کډوالو سره د پراخ ناوړه چلند راپورونه خپاره شوي دي.

د ایران بهرنیو چارو دوزیر مرستیال د جمعې په ورځ د (زمري پنځمه) په خپله اېکس پاڼه په یوه بل یادښت کې لیکلي، چې د کډوالۍ موضوع د کډوالۍ په ضد، د دیوال جوړولو او ناانساني چلندونو سره نه شي حل کېدای.

ښاغلي موسوي وویل، تر هغه چې فقر او بې عدالتي وي، کډوالي به هم روانه وي.

د ایران دغه ډیپلومات لیکلي: «کډوالي یوه لویه نړیواله ستونزه ده. حکومتونه د دیوال په جوړولو او د کډوالۍ ضد سختو پالیسیو، ناانساني چلندونو او د کډوالو ضد ټولنو د تګلارو له لارې دا ستونزه نه شي حل کولای.»

د ایران نوي ولسمشر مسعود پزشکیان د ټاکنیز کمپاین پر مهال ویلي و، چې له افغانستان سره پر پوله به دیوال جوړ کړي.

د ایران بهرنیو چارو وزارت چارواکي ټینګار کړی: «دا یو تریخ حقیقت دی خو باید پوه شو چې تر کله د هیوادونو تر منځ فقر، وروسته پاتې والی او نامتوازن پرمختګ روان وي د کډوالۍ ستونزه به هم وي.»

په دې وروستیو ورځو کې د تهران په ختیځ کې یو شمېر افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د سیمې خلک د دې سیمې په پارکونو، کوڅو او تمځایونو کې پر افغان کډوالو بریدونه کوي.

یو بل افغان کډوال د تهران د ۱۵ سیمې څخه افغانستان انټرنشنل د یو خبرتیا عکس لیږلی، په کې افغان کډوالوته خبرداری ورکوي چې سملاسي دې دا سیمه پریږدي.

دغه خبرتیا چې څرګنده نه ده، د چا او یا کوم سازمان له لوري خپره شوې، افغان کډوالو ته په کې ګواښ شوی چې که له پنځلسمې سیمې څخه ونه وځي، «نو له ايران څخه به په زوره و اېستل شي.»

په وروستیو میاشتو کې د ایران پولیسو هم د افغان کډوالو د اېستلو بهیر ګړندی کړی دی.

د راپورونو له مخې، پولیس ان د قانوني اسنادو سره افغانان نیسي او په زوره یې له دغه هېواده باسي.

افغانستان ته د اروپايي ټولنې پلاوي د شنبې په ورځ د (زمري شپږمه) په ایکس پاڼه یوه یادښت کې لیکلي: «راځئ چې خپلو سیندونو، رودونو او د ځمکې لاندې اوبه د راتلونکو نسلونو لپاره خوندي کړو.»

دغه سازمان په یوه بیان کې ویلي: «موږ باید وکولای شو چې د اوبو له ستونزو څخه خوندي افغانستان او نړۍ جوړه کړو.»

ملګرو ملتونو له دې وړاندې هم خبرداری ورکړی وو، چې د افغانستان شاوخوا ۸۰ سلنه وګړي د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري.

د ۲۰۲۳ کال په پای کې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام له خوا د خپاره شوي راپور له مخې، تېر کال افغانستان د اقلیم د بدلون له امله د زیانمنونکو هېوادونو په کتار کې شپږم ځای درلود.

ملګري ملتونه وايي، په افغانستان کې د اوبو او فاضله اوبو د ناوریند حل لپاره ۴۷۹ میلیونه ډالرو ته اړتیا ده.

تر دې وړاندې د سره صليب نړيوالې کمېټې هم د افغانستان د خلکو لپاره د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسى ستونزمن بللى و او ويلي يې و، چې په دغه هېواد کې د ميليونونو خلکو ژوند له ګواښ سره مخ دى.

د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ د (زمري اوومه) نېټه د یوې خبرپانې په خپرولو سره ویلي، چې تېره ورځ، پنځه زره او ۳۰۳ تنه افغان کډوال له پاکستان او ایران هېوادونو څخه د کندهار سپین بولدک، د ننګرهار تورخم، د نیمروز ورېښمو پله او د هرات اسلام کلا له لارې هېواد ته راستانه کړل شوي.

د کډوالو وزارت ویلي، چې ۳۰۹ تنه افغان کډوال په زور له پاکستانه او (۴۹۹۴) افغان کډوال په وزر او خپله خوښه له ایرانه راستانه کړل شوي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې له ایرانه، درې زره ۲۵۳ تنه افغان کډوال د هرات ولایت د اسلام کلا او (۱۷۴۱) تنه بیا د نیمروز ولایت د ورېښمو پله له لارې راستانه کړل شوي.

طالبان وايي، تازه راستانه کړل شوي کډوال یې له نوم لیک لیکنې وروسته د مرستو ترلاسه کولو په موخه د کډوالۍ نړېوال سازمان، د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د خوراک نړېوال پروګرام ته ور پيژندلي دي.

دغه افغان کډوال په داسې حال له ګاوندیو هېوادونو څخه راستنیږي، چې تېره ورځ د طالبانو د کډوالو وزارت سرپرست د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ له نوي مشر سره په لیدنه کې د کډوالو د راستنېدو د «بیا مېشتیدو او دایمي یو ځای کېدو لپاره» د یادې ډلې د پنځه کلن ستراتیژیک پلان په پلي کولو کې د ملګرو ملتونو څخه د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

له تېر کال راهیسې د پاکستان او ایران حکومتونه هره اوونۍ زرګونه کسان افغانستان ستنوي او له ایران څخه بیا د افغان کډوالو سره د ناوړه چلند راپورونه هم ورکړل کیږي.

د وژل شوي سرتیري د کورنۍ غړو افغانستان انټرنشنل پښتو ته وويل، چې ځايي طالبانو یې د کورنۍ دغه غړی چې په مخکیني حکومت کې د سیمه ییزو پولیسو سرتیری و دوه اوونۍ وړاندې له کوره په زور ویوست او دوی ته یې هیڅ معلومات نه و چې چیرته یې وړی خو وايي، تېره ورځ یې مړی موندلی دی. «بس زور یې دی، راغلل رییس یې په زور بوتلو او دوه هفتې ورک و، موږ ته هیڅ معلومات نه کېدل، ټوټه ټوټه یې کړی.»

په څمکنیو کې د وژل شوي سرتیري خپلوان وايي، چې د هغه په جسد یې د وهلو او ربړولو نښې لیدلې او له نښو نښانو داسې ښکاري چې هغه دې طالبانو په وهلو، شکنجې او ځورولو وژلی وي.

طالبانو په دې اړه څه نه دي ويلي، او نه یې مخکې تر دې د پخواني حکومت د کارکونکو او سرتیرو د وژنو په اړه معلومات ورکړي.

د پکتیا ولايتي شورا پخوانی وکیل تاج محمد منګل وايي، د سیمه ییزو پولیسو پخواني دغه وژل شوي سرتیري د تېر جمهوري حکومت له پرځېدو وروسته په خپل کلي کې عادي ژوند کاوه.هغه وايي، «خاموشي او مظلومیت هم حد لري،دومره بې وسي چې د خپلې کورنۍ، کلیوال، خپلوان او وطندار پوښتنه نه شې کولای چې ولې یې وژنې؟ نن راشي په ماښام یې له کوره وباسي، بله ورځ یې ټوک ټوک جسد پروت وي او وژلی یې وي.»

واک ته د طالبانو له رسیدو وړاندې د طالبانو مشر ملا هبت الله، د پخواني حکومت ټولو ملکي او پوځي کارکوونکو ته عمومي بښنه وکړه، خو طالبانو د خپل مشر دغه امر په ډیرو پېښو کې نه دی منلی او ډیر شمیر پخواني امنیتي ځواکونه د طالبانو له خوا سخت ځورول شوي، ووژل شوي او یا هم تري تم دي، یو شمیر نور بیا د طالبانو له ویرې لا هم په پټه ژوند کوي.

دغه افغانه ځغاستوونکې د درېیم ځل لپاره په المپیک سیالیو کې ګډون کوي.

کیمیا یوسفي له افغانستان انټرنشنل سره په تازه خبرو کې وايي، د ۲۰۲۴ کال د پاریس المپیک سیالیو کې د افغان نجونو او ښځو استازې ده.

نوموړې وايي: «په دې سیالیو کې زما شتون زما له هیلو څخه دی، خو زه دې برخې ته ډیره پاملرنه نه کوم، زه دلته د افغان نجونو او ښځو استازې یم او دا ماته د یو مسوولیت احساس راکوي.»

نوموړې خوښه ده چې په المپیک لوبو کې یې ګډون کړی دی او وايي، دا یو لوی مسوولیت دی او له خپلو هیلو څخه ورته دا مسوولیت ډیر مهم دی.

د ۲۰۲۴ کال پاریس المپیک سیالیو کې د افغانستان په استازیتوب فهیم انوري د لامبو وهلو، کیمیا یوسفي د ځغاستې (ښځینه ځغاستوونکو)، محمد صمیم فیض زاده د جودو، فریبا هاشمي د بایسکل ځغلوني، شاهم محمد نورزی د ځغاستې (نارینه ځغاستوونکو) او یولدوز هاشمي د بایسکل ځغلونې (ښځینه بایسکل ځغلوونکو) په برخه کې شپږو لوبغاړوګډون کړی دی.

همدارنګه پنځه نورو افغان لوبغاړو د کډوالو په نړيواله کمیټه کې ګډون کړی دی، چې په دې سره په پاریس المپیک سیالیو کې د افغان لوبغاړو شمیر ۱۱ تنو ته رسیږي.