له ایران څخه په ناقانونه توګه د افغانانو ویستل او له هغوی سره ناوړه چلند

عبدالجبار حکمت وايي، چې د پاکستان حکومت سوداګرو او موټر چلوونکو ته د تګ راتګ لنډ مهاله سند یا ټاډ په برخه کې ستونزې جوړې کړي دي.

په تورخم کې د طالبانو کميسار عبدالجبار حکمت رسنيو ته ويلي، چې د پاکستان حکومت سوداګرو او موټر چلوونکو ته د تګ راتګ لنډ مهاله سند نه ورکوي او له همدې امله هلته په زيات شمېر سوداګريزې لارۍ ولاړې دي.

حکمت وايي، چې د ټاډ په لرو سره د سوداګريزو لاریو چلوونکي دواړو لوريو ته د تګ راتګ اجازه لري.

په افغانستان کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مديره پلاوي غړی خان جان الکوزی هم وايي، چې پاکستان خواته تورخم ته نژدې سېمو کې سوداګرو احتجاج کړی دی.

الکوزی زياتوي، چې پاکستان هغه سوداګريزې لارۍ درولي، چې د تګ راتګ سند نه لري.

الکوزي د ډيورنډ کرښې دواړو غاړو له مسولينو څخه غوښتنه کړې، چې سوداګرو او موټر چلوونکو ته د قانوني اسنادو اخیستلو لپاره وخت ورکړي.

نوموړي ټينګار کړی، د اسنادونو تر اخيستلو وروسته دې مسولین سوداګرو او لارۍ چلوونکو ته نوري ستونزې نه جوړوي.

سوداګر وايی، چې د دغه لنډ مهاله سند له مخي د دواړو هېوادونو لارۍ چلونکي د شپږو مياشتو لپاره له پاسپورت او وېزې پرته تګ راتګ کولی شي؛ خو د سند تر ختمیدو وروسته باید بيرته تمدید شي.

پاکستاني چارواکو ځايي رسنيو ته ويلي، چې د دغه سند اخیستل د دغه د امنیت لپاره مهم دی.

د دوي په خبره، د دغه لڼډمهاله سند په مټ، دوی هڅه کوي چې د تورخم او نورو دروازو څخه د وسله والو د تګ راتګ مخه ونيسي.

د طالبانو د عامي روغتيا وزارت نن په اعلاميه کې ويلي، نور جلال جلالي د افغانستان لپاره د بريتانيا له شارژدافير رابرټ ډيکسن سره په ليدنه کې د مور او ماشوم د روغتيا تر څنګ، د روغتيايي سيسټم او په نشه د روږدو ناروغانو د درملنې اړوند د همکاري غوښتلو په اړه هم خبرې کړې دي.

اعلاميه زياتوي، چې شارژدافير په روغتيايي برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې.

که څه هم روغتيايي نړيوالو سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د مور او ماشوم د وضعت په اړه خپل وروستي معلومات نه دي شريک کړي؛ خو تېر ۲۰۲۳ کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ویاند سټېفن ډوچارېک ويلي و، چې افغانستان د زېږون پر مهال د میندو د مړینې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.

همدا راز، د روغتیا نړیوال سازمان هم د ۲۰۲۳ کال په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د میندو د مړینې کچه د دې هېواد تر شپږو ګاونډیو لوړه ده او د میندو د روغتیا د لا خرابیدو ویره شته.

د افغانستان ډېری ولایتونه په ځانګړې توګه کلیوالو او لرې پرتو سیمو کې معیاري روغتیايي اسانتیاوې او ډاکټران نشته.

لومړنیو روغتیایی خدمتونو ته نه لاسرسی او د روغتیایي کارکوونکو په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکترانو او کارکونکو کموالی د میندوارۍ اړوند ناروغیو له امله د میندو د مړینې زیاتیدو لوی لاملونه بلل کیږي.

دغو پرتلوالو په ننۍ غونډه کې پرېکړه کړې چې که د انګور اډې له لارې له افغانستان سره د تګ لپاره یې د ویزې او پاسپورټ پرېکړه وا نه خیستل شي، نو د ۱۴ اګست چې د پاکستان د ازادۍ ورځې سره برابره ده په سوېلي وزیرستان کې به ټول خلک پر خپلو کورنو او دوکانونو تور بیرغونه لګوي.

د ځايي خلکو لخوا په ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوي دي ویډیوګانې شيي، چې د انګور اډې بازار کې خلک نه لیدل کیږي.

د سوېلي وزیرستان په انګور اډه کې د برمل او انګور اډې په دروازه د پاسپورټ او ویزې د جبري کېدو په غبرګون کې د سیمې خلکو له لسو میاشتو راهیسې پرلت کړی دی.

د انګور اډې اوسېدونکو د دغه پرلت په لومړیو ورځو کې د پاکستان له حکومته څوارلس غوښتنې کړې وې، چې په څوارلسو غوښتنو کې په پاسپورت د تګ راتګ نه منل، د پوځ له خوا د افغانانو نه ځورول، د مالونو ازاد وړل راوړل، پر مالونو د مالیې کمښت، د دولتي ښوونځیو پرانیستل، په ځڼغوزیو د مالیې نه وضعه کېدل، د خمرانګ دروازې له منځه وړل، د حکومت له بندخونو د سیمې د ځوانانو خوشي کېدل، د لارې د امنیت ټینګول، روغتیايي اسانتیاو او دې ته ورته نورې غوښتنې شاملې وې.
د پاکستان حکومت تر اوسه په دې اړه خپل دريځ نه دی روښانه کړی.

د پکتیا د څکمنیو ولسوالۍ د ستر کلي اوسېدونکي وايي، دغو ځوانانو کې دوه تنه حیات خان او هجرت الله سره وروڼه دي او عزیز یې د تره زوی دی چې عمرونه له ۲۰ نیولې تر ۳۵ کلونو دي.

د څکمنیو د سترکلي اوسېدونکي وايي چې دا کار د دې کورنۍ د بې احتیاطۍ له امله شوی دی.

دوی زیاتوی د دغه کلي ځیني نور اوسېدونکي د خپلو کورونو د فاضله موادو د څا پاکولو لپاره له نورو وسایلو کار اخلي خو دوی غوښتل په ساده ډول له څا فاضله مواد وباسي، چې له امله یې دې موادو کې یو په بل پسې ډوب شول.

د دوی په خبره، یو ځوان چې څا ته کوز شوی او غرق شوی، بل یې د ژغورلو لپاره ور کوز شوی، خو هغه هم پکې ډوب شوی او ور پسې دریم هم.

د دغو کسانو جسدونه د کلي د اوسېدونکو پر مرسته له څا راباسل شوي دي او بیا د څکمنیو ولسوالۍ ځايي دولتي روغتون ته انتقال شوي دي.

دغې شبکې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د شنبې په ورځ د (زمري په ۲۰مه) ویلي، چې دغه جایزه یې مېرمن اکبر ته د هغې د هڅو او د ښځو د حقونو په لار کې د هغې د مبارزې او هلو ځلو په پار ورکړل شوې ده.
دغې شبکې په خپله خبرپاڼه کې دا هم ویلي چې: «موږ په دغې سیالۍ کې د یو سخت ازمون سره مخامخ وو؛ نو د دغې جایزې لپاره مو د بشري حقونو د ملاتړو دوه تنه غوره کړې او دواړه مو بریالۍ وګڼلې.»
دویمه مېرمن چې دغه جایزه یې تر لاسه کړې د تونس د بشري حقونو فعاله حفیدا چکیر وه، چې نوموړې هم په خپل هېواد کې د ښځو د حقونو او جنسیتي برابرۍ لپاره ډېرې هلې ځلې کړې دي.
زبیدې اکبر په افغانستان کې د جنسیتي برابرۍ لپاره مبارزه کړې او د هغې هلې ځلې لا هم د هغو مبارزو ښځو په ملاتړ راټولې دي، چې په افغانستان کې د ننه د طالبانو له‌خوا د لګېدلو بندیزونو پر وړاندې غږ اوچتوي.
هغې دا رنګه د هغو څېړنیزو پروژو مشري هم کړې، چې د نړۍوالې ټولنې له‌خوا د افغان مېرمنو لپاره په تېرو شلو کالو کې ترسره شوې دي.
زبیدې اکبر د ۲۰۲۳ کال په مارچ میاشت کې د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د ښځو د وضعیت په اړه وینا کړې وه او د طالبانو کړنې یې د ټولو بشري حقونو سره به ټکر کې بللې وې.

دغه جایزه په ۲۰۱۸ کال کې د الجزایري زده‌کړیالې برای امل زواني په نوم نومول شوې ده.

هغه چې د حقوقو د څانګې زده‌کړیاله وه په ۱۹۹۷ کال کې د بنسټ پالو له‌خوا په دې تور وژل شوې وه، چې هغه ولې زده‌کړې کوي.

اوس دغه جایزه داسې مهال یوې افغانې مېرمنې ته ورکول کېږي، چې په تېرو درېیو کالو کې طالبانو مېرمنې او نجونې له خپلو ټولو بنسټیزو حقونو بې برخې کړې دي.