د تایلنډ واکمنه ټلواله یوه سیاستواله لومړي وزارت ته نوماندوي

دغه لاریون د طالبانو له خوا د کابل د نیولو د درېیمې کلیزې په مناسبت وشو.

په تخار کې د ښځو د حقونو فعالانې چې ځانونه د نوي فکر غورځنګ غړي بولي د "ښځې ژوند او ازادي" په شعارونو سره د دغه ولایت واټونو ته راوتلې دي.

دغه ښځې پر طالبانو تور لګوي، چې په هېواد کې د جنسیتي توپیر په عملي کولو لاس پورې کوي او پر نورو ښځو یې غږ کړی، چې د خپلو حقونو لپاره د دې ډلې پر وړاندې ودرېږي.

طالب چارواکي د اګست ۱۵مه له "امریکا او د هغوی د متحدینو د اشغال پر وړاندې د خپلې بریا» د ورځې په توګه نمانځي.

د افغانستان په دننه او بهر کې د ښځو د حقونو غورځنګونه د اګسټ ۱۵مه د افغانستان په معاصر تاریخ کې تر ټولو توره ورځ بللې ده.

د بشري حقونو د څار سازمان څیړونکې فرشته عباسي لیکلي، چې «د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانې ښځې او نجونې د خپل ژوند په اړه تر ټولو بد خوبونه ویني.»

د بشري حقونو څار سازمان د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینیټ راپور ته اشاره کړې، په کوم کې چې وضعیت د «تبعیض، جلا کولو، انساني کرامت ته د سپکاوي، او د ښځو او نجونو د ایستلو بنسټیز سیسټم» په توګه تشریح شوی.

د بشري حقونو څار سازمان وايي، طالبانو په دې درېیو کلونو کې د بیان ازادۍ او د خبریالانو او رسنیو حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

دغه راز طالبانو په خپلسري ډول ښځې د جامو د اغوستلو له امله نيولې او د دغې ډلې په امر يې لاريون کوونکي شکنجه کړي دي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې افغانستان په نړۍ کې له تر ټولو بد بشري ناورین سره مخ هېواد دی.

روغتیایي خدمتونو ته د ښځو او نجونو لاسرسی د طالبانو د بندیزونو له امله له خنډ سره مخ شوی او د ښځو او نجونو روغتیا له ګواښ سره مخامخ شوې ده.

د دغه سازمان څېړونکې فرشته عباسي وايي، هغه حکومتونه چې له طالبانو سره اړیکي لري، باید تل دا یادونه وکړي چې پر ښځو او نجونو او ټولو افغانانو ظلم د نړۍوالو قوانینو له مخې د افغانستان له مکلفیتونو سرغړونه ده.

شنبه های ارغواني غورځنګ ویلي، که څه هم له شل کلنې مبارزې او د افغانانو له بې شمېره قربانیو وروسته له یوه شرمناک جوړجاړي وروسته د طالبانو ډله بیا واک ته ورسېدله او ټول افغان وګړي یې زیانمن کړل.

همدارنګه دغه غورځنګ زیاتوي، په تېرو درېیو کلو کې د طالبانو له لوري ښځې، مذهبي او قومي لږکۍ د طالبانو د ظلم، زور او بې عدالتۍ اصلي قربانیان دي.

په دغې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې طالبانو په تېرو دریو کلو کې نه یوازې دا چې جنګي جنایتونه یې کړي، بلکې د تېر حکومت د عسکرو او کارکوونکو هدفي وژنې، جبري کډوالۍ او د افغانانو له بنسټیزو حقونو څخه په پراخه کچه سرغړونې هم کړې دي.

همدارنګه په خبرپاڼه کې ادعا شوې، چې طالبانو په قصدي ډول د لاریون کوونکو ښځو ځورونه او پرې جنسي تېري هم کړي دي.

یاد غورځنګ د طالبانو د ظلمونو او جرمونو په اړه د محاکمې غوښتنه کړې ده.

په خبرپاڼه کې ویل شوي: «د طالبانو خپلسري حکومت له نړۍوالې ټولنې سره د خپلو ټولو ژمنو پرخلاف، نه یوازې دا چې له نورو ترهګرو ډلو سره خپلې اړیکې نه دې پرې کړې، بلکې د دغو اړیکو په ټینګولو سره یې افغانستان د نړۍوالو ترهګرو په "خوندي کور" بدل کړ. او د هرې ورځې په تېریدو سره، دوی د سیمې او نړۍ لپاره احتمالي ګواښ او لوی ناورین ته نږدې کیږي.»

شنبه های ارغواني غورځنګ په هېواد کې دننه او بهر له ټولو افغانانو په ځانکړې توګه له ښځو غوښتي، چې په ډلییزه او یا هم یوازې سر د ښځو ضد طالب ډلې په وړاندې غږ پورته کړي، او د طالبانو مشران دې نړېوالې محکمې ته را کش کړي.

د طالبانو د عامي روغتيا وزارت نن په اعلاميه کې ويلي، نور جلال جلالي د افغانستان لپاره د بريتانيا له شارژدافير رابرټ ډيکسن سره په ليدنه کې د مور او ماشوم د روغتيا تر څنګ، د روغتيايي سيسټم او په نشه د روږدو ناروغانو د درملنې اړوند د همکاري غوښتلو په اړه هم خبرې کړې دي.

اعلاميه زياتوي، چې شارژدافير په روغتيايي برخه کې د همکارۍ ژمنه کړې.

که څه هم روغتيايي نړيوالو سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د مور او ماشوم د وضعت په اړه خپل وروستي معلومات نه دي شريک کړي؛ خو تېر ۲۰۲۳ کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ویاند سټېفن ډوچارېک ويلي و، چې افغانستان د زېږون پر مهال د میندو د مړینې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.

همدا راز، د روغتیا نړیوال سازمان هم د ۲۰۲۳ کال په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د میندو د مړینې کچه د دې هېواد تر شپږو ګاونډیو لوړه ده او د میندو د روغتیا د لا خرابیدو ویره شته.

د افغانستان ډېری ولایتونه په ځانګړې توګه کلیوالو او لرې پرتو سیمو کې معیاري روغتیايي اسانتیاوې او ډاکټران نشته.

لومړنیو روغتیایی خدمتونو ته نه لاسرسی او د روغتیایي کارکوونکو په ځانګړې توګه د ښځینه ډاکترانو او کارکونکو کموالی د میندوارۍ اړوند ناروغیو له امله د میندو د مړینې زیاتیدو لوی لاملونه بلل کیږي.

دغې شبکې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د شنبې په ورځ د (زمري په ۲۰مه) ویلي، چې دغه جایزه یې مېرمن اکبر ته د هغې د هڅو او د ښځو د حقونو په لار کې د هغې د مبارزې او هلو ځلو په پار ورکړل شوې ده.
دغې شبکې په خپله خبرپاڼه کې دا هم ویلي چې: «موږ په دغې سیالۍ کې د یو سخت ازمون سره مخامخ وو؛ نو د دغې جایزې لپاره مو د بشري حقونو د ملاتړو دوه تنه غوره کړې او دواړه مو بریالۍ وګڼلې.»
دویمه مېرمن چې دغه جایزه یې تر لاسه کړې د تونس د بشري حقونو فعاله حفیدا چکیر وه، چې نوموړې هم په خپل هېواد کې د ښځو د حقونو او جنسیتي برابرۍ لپاره ډېرې هلې ځلې کړې دي.
زبیدې اکبر په افغانستان کې د جنسیتي برابرۍ لپاره مبارزه کړې او د هغې هلې ځلې لا هم د هغو مبارزو ښځو په ملاتړ راټولې دي، چې په افغانستان کې د ننه د طالبانو له‌خوا د لګېدلو بندیزونو پر وړاندې غږ اوچتوي.
هغې دا رنګه د هغو څېړنیزو پروژو مشري هم کړې، چې د نړۍوالې ټولنې له‌خوا د افغان مېرمنو لپاره په تېرو شلو کالو کې ترسره شوې دي.
زبیدې اکبر د ۲۰۲۳ کال په مارچ میاشت کې د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د ښځو د وضعیت په اړه وینا کړې وه او د طالبانو کړنې یې د ټولو بشري حقونو سره به ټکر کې بللې وې.

دغه جایزه په ۲۰۱۸ کال کې د الجزایري زده‌کړیالې برای امل زواني په نوم نومول شوې ده.

هغه چې د حقوقو د څانګې زده‌کړیاله وه په ۱۹۹۷ کال کې د بنسټ پالو له‌خوا په دې تور وژل شوې وه، چې هغه ولې زده‌کړې کوي.

اوس دغه جایزه داسې مهال یوې افغانې مېرمنې ته ورکول کېږي، چې په تېرو درېیو کالو کې طالبانو مېرمنې او نجونې له خپلو ټولو بنسټیزو حقونو بې برخې کړې دي.