د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یو رسمي مکتوب د افغانستان انټرنشنل ته رسېدلی، چې ښيي د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړی استازی اصف درانی له دندې لرې شوی دی. د دغه مکتوب له مخې د ښاغلي دراني دنده د وږي په ۲۰مه نېټه پای ته رسېدلې ده.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د تېر کال د غبرګولي په میاشت کې اصف درانی د افغانستان په چارو کې د خپل ځانګړي استازي په توګه معرفي کړ او ښاغلي دراني شاوخوا یو کال او درې میاشتې په دغه پوست کار وکړ.
دغه پخواني پاکستانی پښتون دیپلومات د خپل ماموریت پر مهال څو ځلې کابل ته سفر وکړ او له طالب چارواکو سره یې ولیدل.
نوموړي د خپل ماموریت پر مهال په دوحه کې د ملګرو ملتونو په کوربه توب د سیمې د هېوادونو د استازو په غونډو کې هم ګډون کړی و.
د ښاغلي دراني د ماموریت پر مهال طالبانو سره د پاکستان اړیکې په پاکستان کې د ناامنیو د پراخېدو او د سرحدي شخړو له کبله خرابې ښکاري.
د افغانستان د خبریالانو مرکز وايي طالبانو د پراخ پرازیت په خپرولو سره هڅه کړې، چې د افغانستان انټرنشنل خپرونې ګډوډې کړي. دغه مرکز له طالبانو غواړي چې پر افغانستان انټرنشنل لګېدلي بندیزونه سملاسي لرې کړي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز نن «د وږي ۲۳مه» د یوې خبرپاڼې خپرولو سره ویلي، طالبان دې خلکو ته اجازه ورکړي، چې په ازاده توګه او له بندیزونو پرته د افغانستان انټرنشنل خپرونو ته لاسرسی ولري.
د افغانستان د خبریالانو مرکز د خپلو سرچینو پر بنسټ په خبرپاڼه کې لیکلي « چې دوه میاشتې وړاندې په کابل کې یوې سرچینې د افغانستان د خبریالانو مرکز ته ویلي و، چې طالب چارواکي پلان لري چې د افغانستان انټرنشنل ټلوېزیوني خپرونو ته د خلکو د لاسرسي مخه ونیسي»
د افغانستان د خبريالانو مرکز پر افغانستان انټرنشنل باندې د پرله پسې محدوديتونو او په هېواد کې دننه د دې رسنيو خپرونو ته د اورېدونکو او لېدونکو ته د لاسرسي د مخنيوي په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګندوي او دا کار د هېواد د رسنيو د قانون خلاف بولي.
د افغانستان انټرنشنل مشرتابه د طالبانو دا هڅه د رسنیو د ادازۍ د نقضولو هڅه بللې او خپلو مخاطبینو ته یې نوې فریکونسي معرفي کړې ده.
شواهد ښيي، چې د افغانستان انټرنشنل د خپرونو ګډوډونکی پرازیت له افغانستان دننه پر ۱۱۲۲۱ فریکونسي په عمودي ۲۷۵۰۰ خپرېږي.
د افغانستان انټرنشنل شبکې بیا د طالبانو له دغه خپور شوي پرازیت سره د مقابلې لپاره خپل نشرات په ۱۱۹۳۸ فریکونسي پیل کړي دي.
په افغانستان کې دننه او له بهر ډېری سپوږمکیزې یي رسنۍ هم په همدې فریکونسۍ نشرات لري.
طالبانو په تېرو دریو کلونو کې د افغانستان انټرنشنل پر شبکو پراخ بندیزونه لګولي دي.
په دې بندیزونو کې له سیمه ییزو انتنونو څخه د افغانستان انټرنشنل حذف، د دې شبکې د انترنټي سایټ فلټر او د یادې رسنۍ د مخاطبینو ګواښل شامل دي.
د طالبانو د حکومت ویاند په دایکنډي کې د ۱۴ افغانانو وژل او د شپږو نورو ټپي کېدل غندي او وايي، «د خپلو خلکو د سر او مل ساتنه د دې ډلې د حکومت مکلفیت دی.» ذبیح الله مجاهد زیاتوي، چې پرون په دې پېښه کې دایکنډي او غور ولایتونو ترمنځ ١٤ تنه وژل شوي او ٦ نور ژوبل شوي دي.
پخواني افغان ولسمشر حامد کرزي هم دا پېښه ترهګریز عمل او د انسانیت او اسلاميت ضد جنایت بللی دی.
حامد کرزي خپل اېکس کې د دې پېښې له قربانیانو سره خواخوږي ښودلې او ټپیانو ته یې بېړنۍ روغتیا غوښتې ده.
دغه پېښه د پنجشنبې په ورځ له غرمې وروسته ځايي وخت شاوخوا يوه بجه د دایکنډي د سنګ تخت او بندر ولسوالۍ په قرودل کلي کې رامنځته شوې ده.
داعش څو ګړۍ وروسته په یوه خبرپاڼه کې مسوولیت د دې پېښې مسوولیت منلی او وايي، ۱۵ شیعه یان یې وژلي او شپږ نور یې ټپي کړي دي.
دا کسان چې ټول نارینه وو، د عراق له کربلا د راغلو زیارتوالو د هرکلي لپاره غور ولایت ته تللي وو.
افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومات ښیي چې داعش د دغو کسانو په وژلو کې له یوې امریکايي وسلې کار اخیستی دی.
یوې پوځي سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د داعش له خوا په خپره شوې ویډیو کې لیدل شوې توپانچه د«GLOCK ۱۹ in ۹ mm» چې پخوانیو افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو ته وېشل شوې وې.
سرچينه وايي، د دغو وسلو څلور ډولونه د پخواني حکومت ځواکونو ته وېشل شوي، چې په کې «GLOCK ۱۹ in ۹ mm» په کې تر ټولو عامې وې.
له دې سره چې امریکا له افغانستانه ووتله، په افغانستان کې یې ډېرې سپکې او درنې وسلې پرېښودې، چې د امریکا د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وینا ۸۵ میلیارده ډالره ارزښت لري.
که څه هم طالبان وايي، چې په افغانستان کې پاتې امریکايي وسله خوندي ده، خو پاکستاني چارواکي هم وخت ناوخت ادعا کوي چې د دوی ضد وسلوال دا وسله کاروي.
د پاکستان د اېم کیو اېم مشر وايي، ټول پښتانه دې د منظور پښتین په مشرۍ د ۱۱ اکتوبر جرګې ملاتړ وکړي او کامیابه دې یې کړي. الطاف حسین د پاکستان پر پوځ تور لګوي چې له کلونو راهیسې یې د زبرځواکونو د ګټو لپاره د ډیورنډ کرښې دواړه غاړو ته پښتانه وکارول او اوس دا قوم پر دې خبره پوهېږي.
نوموړی په یوه ویډیو کې له پښتنو غواړي چې د خپل حقونو د خوندیوب لپاره منظور پښتین په مشرۍ د پښتون ژغورنې غورځنګ ملاتړ وکړي.
هغه زیاتوي چې ښاغلي پښتین د پښتنو د برخلیک لپاره د راتلونکې میاشتې پر ۱۱ لویه جرګه را بللې ده او دی د نړۍ له ټولو پښتنو خصوصا له پښتونخوا پښتنو غواړي چې د دې جرګې ملاتړ وکړي.
هغه زیاتوي: «دا د پښتنو قامي جرګه کې له ډېر نه ډېر شرکت وکړئ، د پښتنو د خوندیتوب لپاره دا تر ټولو ښه موقع دی، تاسو سره جمع شئ او پرېکړه وکړئ چې څنګه ګامونه پورته کړئ.»
تېر اګسټ په اسلام اباد کې د پښتون ژغورنې غورځنګ د مخکښ مشر او مبارز ګیلمن وزیر تر وژل کېدو وروسته منظور پښتین د هغه په جنازه کې د جرګې را بللو خبره وکړه.
دا غورځنګ چې پر ۲۰۱۸ کال اسلام اباد کې د پښتنو له یوه تاریخي پرلت کې جوړ شو، وايي پر پښتنو سربېره د نورو محکومو قامونو حق هم غواړي.
منظور پښتین او د غورځنګ غړي یې د پاکستان حکومت د پښتونخوا او د نورو لږکیو د طبیعي زېرمو پر لوټولو تورنوي.
الطاف حسین هم له لسیزو راهیسې د مهاجر قامي غورځنګ یا اېم قیو اېم په چوکاټ کې په سیند صوبه کې د خپلو خلکو لپاره هڅې کوي.
نوموړی په دغه ویډیو زیاتوي چې هر څوک په دې پوهېږي چې د پاکستان له جوړېدو را هیسې له ۷۷ ک لونو را هیسې څوک حکومت کوي او وړې صوبې څنګه د اسټبلشمنټ د امتیازي چلن ښکار دي.
هغه وايي، چې په دې سبب په وړو قومونو کې که پښتانه، بلوڅ یا نور دي بیداري شعوري پیدا شوې ده او په مقابل کې یې پورته شوي دي.
افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي معلومات ښیي چې داعش وسلوالو په دایکنډي کې د ۱۴ هزاره ګانو په وژلو کې له یوې امریکايي وسلې کار اخیستی دی. د افغانستان د پخواني حکومت د امنیتي او دفاعي ځواکونو امریکايي تجهیزات د ۲۰۲۱ کال اګسټ کې د جمهوریت پرځېدو سره د طالبانو لاس ته ورغلل.
د داعش خراسان څانګې د پنجشنبې په ورځ د وږي په ۲۲ مه په یوه خبرپاڼه کې اعلان وکړ چې په دایکنډي کې یې ۱۵ ملکي وګړي وژلي دي.
د دغه برید قربانیان ټول نارینه دي.
په خپرو شویو انځورونو کې لیدل کېږي چې داعش د امریکايي وسلې په ګډون په بېلابېلو وسلو د دغو ولسي وګړو پر سرونو او جسدونو ډزې کوي.
یوې پوځي سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د داعش له خوا په خپره شوې ویډیو کې لیدل شوې توپانچه د«GLOCK ۱۹ in ۹ mm» چې پخوانیو افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو ته وېشل شوې وې.
سرچينه وايي، د دغو وسلو څلور ډولونه د پخواني حکومت ځواکونو ته وېشل شوي، چې په کې «GLOCK ۱۹ in ۹ mm» په کې تر ټولو عامې وې.
د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د افغانستان اسلامي جمهوري پوځ ړنګ شو او ټولې هغه وسلې چې امریکا ورسره مرسته کوله طالبانو ته په لاس ورغلې.
له دې سره چې امریکا له افغانستانه ووتله، په افغانستان کې یې ډېرې سپکې او درنې وسلې پرېښودې، چې د امریکا د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وینا ۸۵ میلیارده ډالره ارزښت لري.
طالبانو په وار وار ادعا کړې، چې د داعش خراسان څانګه په افغانستان کې نشته، خو داعش کله ناکله په افغانستان کې د خونړیو بریدونو پړه پر غاړه اخلي.
دایکنډي د جمهوري ریاست په دوره کې د افغانستان یو له امنو ولایتونو څخه وو.
د ځايي خلکو له خوا افغانستان انټرنشنل ته د ورکړل شويو معلوماتو له مخې، د وروستۍ وژنې قربانيان له کربلا څخه د راستنو شويو حاجيانو هرکلي ته ورغلي وو.
یوازې څو میاشتې وروسته له هغې چې طالبان واک ته ورسېدل، داعش ګواښ وکړ چې له بغداده تر خراسانه پورې به شیعه ګان ووژني.
د اوسني عیسوي کال د فرورۍ په اتمه پاکستان کې له ټول ټاکنو نه وروسته دغه هیواد په پرله پسې توګه له مخ په ژوریدونکي سیاسي انقطاب سره لاس ګریوان دی.
د تحریک انصاف په نوم د عمران خان ګوند د پوځ پر لوی درستیز جنرال عاصم منیر تور پورې کوي چې د هغه په امر د پوځ استخباراتي سازمان ای ایس ای د رایو په شمیر کې درغلي وکړه او په پنجاب کې یې د پارلمان هغه ټولې چوکۍ چې تحریک انصاف ګټلې وې، مسلم لیګ ته وسپارلې او شهباز شریف یې یو ځل بیا د وزیراعظم په چوکۍ کېناوه.
شهباز شریف د وریر اعظم په توګه په خپله پخوانۍ دوره کې جنرال عاصم منیر په داسې حال کې د پوځ لوی درستیز ټاکلې و، چې عمران خان غوښتل چې په دغه منصب د ای ایس ای پخوانی رئیس جنرال فیض حمید کینوي.
اوس دا خبره جوته ده چې دغه پورته ذکر شوې انقطاب او مخاصمت تر سیاسي ګوندونو محدود نه دی.
د پاکستان د پوځ په رهبرۍ او صفوفو کې هم د عمران خان حامیان موجود دي او هم دغو عناصرو د ۲۰۲۲عیسوي کال په نهمه د یوې ناکامې کودتا هڅه هم کړی وه، چې د سلو نه زیات پوځي او ملکی تورن کسان په دغه تور بندیان دي او محاکمې ته منتظر دي.
په تیرو دوو کلونو کې جنرال عاصم منیر د پوځ دوو قول اردو ګانو قومندانان او یو شمیر د ټیټو رتبو صاحب منصبان د پوځ نه برطرف کړي دي.
په دې لړ کې تر ټولو مهم او دراماتیک پرمختګ یوه میاشت وړاندې د سپتمبر د میاشتې په دولسمه نیټه د ای ایس ای د پخواني لوی مشر متقاعد جنرال فیض حمید د مالي فساد په تور بندي کیدل و.
په واقعیت کې په هغه اصلي تور د سیاسي قدرت بیا لاس ته راوړلو په کار کې د عمران خان او د هغه د ګوند سره مرسته کول و.
د فیض حمید د توقیف نه وروسته څیړنو وښودله چې په ای ایس ای کې د خپل پخواني نفوذ په زور فیض حمید د راولپنډۍ په اډیاله نومي محبس کې بندي عمران خان ته د محبس نه بیرون د خپل ګوند سره او حتا چې د نورو هیوادونو میډیا سره د تماسونو او د مطبوعاتي مصاحبو امکانات برابر کړي وو.
د پاکستان په مرکزي حکومت او د پنجاب ایالت په حکومت کې د نواز شریف په مشرۍ د مسلم لیګ خاکمیت دی.
په مرکزي حکومت کې د هغه کشر ورور شهباز شریفوزیراعظم دی او پنجاب کې د نواز شریف لور مریم نواز سر وزیره ده.
دغه حکومتونه او جنرال عاصم منیر په اسلام اباد او پنجاب کې د عمران خان ګوند ته د ولسي غونډو جوړولو اجازه د سیاسي بې ثباتۍ د مخ نیوي په پلمه نه ور کوي.
په څو څو واره حکومت د تحریک انصاف په ولسي غونډو بندیز ولګاوه، خو اخر د محاکمو په امر د سپتمبر په اتمه تحریک انصاف د اسلام اباد سره نزدې یوه ستره سیاسي غونډه جوړه کړه چې د حکومت له خوا د ډیرو خنډونو او موانعو د ایجادولو باوجود ګڼ شمیر خلکو پکې ګډون وکړ.
پښتونخوا کې د تحریک انصاف حکومت دی، نو د هغه ځای د سر وزیر علي امین ګنډا پور په مشرۍ ډیر خلک دې غونډې ته راغلل.
په دغه غونډه کې هسې خو ډیرو ویناوالو په مرکزي حکومت کلک انتقادونه وکړل، خو د سر وزیر علي امین ګنډه پور وینا اسلام اباد وخوځاوه، ځکه چې یو خو هغه نیغ په نیغه او نام ګرفته د پوځ په رهبرۍ د بحران د ایجادولو تورونه ولګول او بله دا چې دغه تورونه او انتقادونه د یوه ایالت د برحاله سر وزیر له خولې ووتل.
د علي امین ګنډاپور خبرو او دغې پیښې ته جنرالانو سخت عکس العمل وښود، وړومبی یې د پارلمان د تعمیر د دروازې نه او وروسته په شپه کې یې حتا د پارلمان د داخل نه د ولسي جرګې نهه تنه غړي ونیول.
پوځیانو د شپږو اوو ساعتونه لپاره سر وزیر ګنډا پور بدون د هغه د دولتي رتبې د تشریفاتو نه د ځان سره بوته او تړی تم یې کړ، هغه اوه ساعته پس څرګند شو او پیښور ته ولاړ.
د جنرالانو دا خیال وو چې ګویا عمران خان او د هغه ګوند به عقب نشیني وکړي، خو داسې و نه شول.
عمران خان چې په تیرو څو کلونو کې یې د پوځ د لوی درستیز سره په خبرو ټینګار کاوه، له پورته پیښو نه وروسته یې د محبس د ننه نه اعلان وکړ چې هغه نور د پوځ سره خبرو ته حاضر نه دی او د مذاکراتو دروازې یې وتړلې.
سر وزیر ګنډا پور د اسلام اباد نه بیرته تګ نه څلیرویشت ساعته وروسته مدافع وکیلانو ته په خپله وینا کې جنرالانو ته ګوت څنډنه وکړه او هغوی ته یې د ځان د اصلاح کولو مشوره ورکړه.
ګنډا پور دړکه وکړه چې که مرکزي حکومت د افغانستان طالبانو سره د ترهګرۍ د مخ نیوي لپاره خبرې ونه کړي، نو د هغه ایالتي حکومت به خپله د هغوۍ سره خبرې پیل کړي.
بل د پاکستان په تاریخ کې بې ساری کار دا وشو چې د پښتونخوا په صوبايي اسامبله کې د تحریک انصاف غړو په خپلو ویناوو کې په جنرالانو او ای ایس ای د سیاسی انجنیرۍ، په ټول ټاکنو کې درغلی او دسیسو تورونه پورې کړل او د خپلو ادعا ګانو لپاره یې ثبوتونه هم وړاندې کړل.
که څه هم د هغوۍ نیوکې په تیرو دوو کلونو کې تر هغو ګامونو محدودې دي چې د پي ټي ای په ضد اخستل شوي وو، خو د اسامبلې د ویناوو په پایکې غونډې یوه مصوبه تصویب کړه چې پکې یې په سیاست کې د لاس وهونکو پوځي افسرانو د محاکمې غوښتنه وکړه.
دا نیغ په نیغه د لوی درستیز جنرال عاصم منیر ، د ای ایس ای د عمومي رئیس جنرال ندیم انجم او د هغوی د ملګرو د محاکمې غوښتنه ده.
سیاسي شنونکي باور لري چې عمران خان او د هغه ګوند اوس هم په پوځ کې څه نه څه حامیان لري، ځکه جنرال عاصم منیر سره نیغ په نیغه ډغرې وهلو ته زړه ښه کوی .
پاکستان کې سیاسي بحران په داسې وخت کې ژور شو چې په اقتصادي توګه د ورشکست په غاړه ولاړ پاکستان سیاسي ثبات ته اړتیا لري، چې د بین المللي وجهي صندوق سره د مالي کومک قراردادونو لپاره حیاتي اهمیت لري.
بلوچستان کې د بیلتون خوښو جګړه او ملي نهضت زور موندلی دی. په پښتونخوا کې ټي ټي پي د ایالت په جنوبي اضلاعو کې او د ډیورنډ کرښې سره نزدې سیمو کې هره ورځ په پوځ او پولیسو حملې او هدفی وژنې کوي.
په ۲۰۲۴ کال کې تر اوسه ۷۵۷ خلک وژل شوي چې اکثریت یې پښتونخو او بلوچستان پورې اړه لري.
اوس که د شهباز شریف مرکزي حکومت دغه بحران ته د پاۍ ټکې کیښودو کې بریالې نه شي، نو بیا دا امکان شته چې جنرالان د پوځي قانون یا مارشل لا په اعلانولو سره سیاسي قدرت نیغ په نیغه په لاس کې واخلي.
خو د دې لپاره د پوځ داخلي اتحاد، د اساسي قانون د ملغا کیدو د عواقبو سنجونه او د خارجي اقتصادي کومک تضمین به هم مهمې اړتیاوې وي.
بله نازکه خبره دا ده چې د سپتمبر د میاشتې په منځ کې د شانګهای همکارۍ د سازمان سرمشریزه په اسلام اباد کې کیدونکی ده.
که د هغه نه وړاندې جنرالان کوم غیر ایني ګام اوچت کړي، نو بیا به د نوموړي سازمان دغه غونډه پاکستان کې څنګه دایریږی چې دا خبره به د پاکستان لپاره خورا ډیر ناوړی عواقب ولري.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.