د طالبانو تر کنټرول لاندې د باختر اژانس د سې شنبې په ورځ (د تلې ۱۷مه) راپور ورکړ، چې د طالبانو د هرات والي د ټاپي پروژې له عمومي مشر محمد میرات امانوف په مشرۍ له ترکمنستاني چارواکو سره لیدلي.
د طالبانو د هرات والي له ترکمنستاني چارواکو سره په کتنه کې د ټاپي پروژې د حقوقي او تخنیکي اړخونو پر اوسني حالت چې د انرژۍ د خوندیتوب په موخه جوړ شوی و، بحث وشو.
د غونډې په ترڅ کې ترکمنستاني پلاوي په هرات کې د اورګاډي د کنسرسیوم د دفتر د جوړولو په ګډون د لومړنیو کارونو د ملاتړ لپاره د لازمو اسانتیاو د رامنځته کولو اړتیا په ګوته کړه.
تر دې مخکې د ترکمسنتان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوفوايي، په سیمه کې د امنیت لپاره تر ټولو مهم د افغانستان د خلکو ملاتړ او همکاري ده چې ور سره یې اقتصاد رغول کېږي او بشري ستونزې یې حل کېږي.
ترکمنستان د منځنۍ اسیا د ځینې نورو هېوادونو په څېر له طالبانو سره نږدې اړیکي لري.
د ټاپي پایپ لاین چې د ترکمنستان ګاز د افغانستان له لارې پاکستان او هند ته لېږدوي، یوه له سترو سیمه ییزو پروژو څخه ده.
دا پروژه ۱۸۲۱ کیلومتره اوږدوالی لري، د کلنۍ انتقال ظرفیت یې ۳۳ میلیارد متر مکعب دی او طالبانو ویلي، چې د دې پروژې له ټرانزیت څخه به د افغانستان کلنی عاید ۴۰۰میلیونه ډالره وي.
په کندهار کې د طالبانو امربالمعروف غړي یو شمېر سيمه ييزو رسنيو ته ورغلي او له کارکوونکو څخه یې غوښتي، چې «ږيرې پرېږدي او پر ټولنيزو رسنیو د ژوندیو موجوداتو د تصویرونو له خپرولو څخه دې ډډه» وکړي.
محتسبانو د رسنيو کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، که یې غوښتنه ونه مني له سخت چلند سره به مخ شي.
له کندهار څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ويلي، چې د تېرې شنبې ورځ څخه په پرله پسې توګه د طالبانو د امربالمعروف ادارې کارکوونکي سيمه ييزو راډيوګانو ته د څار لپاره ورغلي او رسنیزو کارکوونکو ته یې ګوټڅنډه کړې، چې ځانونه پر «شریعت» برابر کړي.
یو خبریال وويل: « امربالمعروف کارکوونکي راډيو ته له خبرتيا پرته راغلل، چلند يې له جديت څخه ډک و او ټول دفتر يې وکوت.»
سرچينه زياتوي، چې د طالبانو محتسبانو له دوی وغوښتل: «موږ ته یې وويل، چې ږيري پرېږدئ او وېښتان څوڼي کړئ که يې څوڼي نه کړئ؛ نو کوچني يې کړئ او پر فېسبوک زيروح اشیاو عکسونه مه خپروئ.»
امربالمعروف د رسنيو کارکوونکو ته جدي خبرداری ورکړی، چې د دوی د امر د نه منلو پر مهال به زنداني کيږي.
تر دې وړاندي هم په کندهار کې د طالبانو امربالمعروف رياست د رسنیو له مسوولینو او خبريالانو سره په ليدنه کې ګواښ کړی و، چې «ږيرې پرېږدئ او لنګوټي وتړئ.»
د امربالمعروف مشر خبريالانو ته د پېغور په ډول ويلي، چې رسنۍ او خبريالان د اخلاقي فساد سرچينې دي او باید ځانونه اصلاح کړي.
پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته، دې ډلې پر رسنيو او خبريالانو سخت بنديزونه لګولي او چا ته اجازه نه ورکوي، چې تر ډېره د خلکو ستونزې او غوښتنې تر پوښښ لاندې راولي.
د خبریالانو او مدني فعالانو په ګډون ډېر هغه کسان بندیان شوي هم دي، چې د طالبانو د حکومت پر پالیسۍ یې نیوکې کولې.
طالبانو د دغې ډلې د لوړ پوړو چارواکو او د سیمې د یو شمېر هېوادونو د استازو په حضور کې په کابل کې د سوداګرۍ د کنفرانس د جوړېدو خبر ورکړ. په دې غونډه کې یوازې یوې ښځې ګډون کړی و.
د ایران د چابهار د سیمه ییز پلاوي مشرې حمیرا ریګي یوازینۍ ښځه وه، چې په دغه کنفرانس کې د ګډون اجازه ورکړل شوه.
د طالبانو د اعلامیې له مخې؛ په دې غونډه کې د ایران، پاکستان، جاپان، ترکیې او چین د سوداګرۍ خونې د چارواکو تر څنګ ګڼو مېلمنو ګډون کړی و.
د طالبانو له خوا په خپاره شويو انځورونو کې د دې کنفرانس د لسګونو نارینه ګډونوالو په منځ کې یوازې یوه ایرانۍ ښځه لیدل کېږي، چې د طالبانو د سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر او د دې ډلې د سوداګرۍ وزير سره نږدې یوه مېز ته د نارینه و سره ناسته ده.
د چابهار بندر د مدیره پلاوي مشرې حمیرا ریګي په کابل کې د ابو حنیفه نندارتون په پرانیست غونډه کې ګډون کړی دی.
طالبانو په خپله خبرپاڼه کې ویلي، چې مېرمن ریګي د خبرو پر مهال ډاډ ورکړی، چې ایران د چابهار بندر د فعالولو لپاره لازمې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
هغې دغه راز له افغانستان سره د سوداګریزو اړیکو پر پراختیا هم ټینګار کړی دی.
د تسنیم خبري اژانس د راپور له مخې، چې مېرمن ریګي په کابل کې د ابوحنیفه اووه ورځني نندارتون د پرانیستلو په څنډه کې د چابهار ازاده سیمه د افغانستان د ختیځې اسیا له هېوادونو لکه هند او چین سره د نښلولو د پل په توګه یاده کړه.
هغې وویل، چې دغه سیمه د دې وړتیا لري، چې لږ تر لږه پنځه میلیونه ټنه افغاني توکي ختیځې اسیا ته انتقال کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په افغانستان کې ښځې په غونډو کې له ګډونه منع کړي او حتا د دوی غږ یې « عورت» ګڼلی دی.
د طالبانو د امربالمعروف د قانون له مخې؛ د ښځې مخ او غږ «عورت» دی او له نامحرمو نارینه و سره د لیدو اجازه نه لري.
طالبانو تر شپږم ټولګي لوړ د نجونو ښوونځي تړلي او ښځې یې پوهنتون ته له تګ منع کړي دي.
دې ډلې ښځې له رسمي ادارو څخه هم ایستلې او له غیردولتي موسسو سره یې له کار کولو هم منع کړې دي.
طالبانو په تدریجي ډول پر ښځو سخت بندیزونه او محدودیتونه زیات کړي او د بشري حقونو فعالان وايي، چې طالبانو په افغانستان کې جنسیتي توپیر رامنځته کړی دی.
د بشري حقونو سازمانونو او ګڼو هېوادونو د طالبانو دغه کړنې غندلې او اروپايي ټولنې په دې وروستیو کې افغان مېرمنې د هغو سختو تبعیضونو له امله چې ورسره مخ دي د پناه غوښتنې مستحقې ګڼلې دي.
د طالبانو استخباراتو اړوند وېب سایټ "المرصاد" لیکلي، چې داعش - خراسان ډله غواړي په پاکستان کې د دغه هېواد ضد سیاسي او فعالې څېرې ووژني. په دې لېست کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین او د بلوڅانو د پیوستون کمېټې مشره ماهرنګ بلوڅ هم شامل دي.
المرصاد د طالبانو ځینو معتبرو او مؤثقو امنیتي سرچینو څخه هغه یو لېست تر لاسه کړی دی، چې د پاکستان له خوا داعش - خراسان ډلې ته ورکړل شوی.
المرصاد د طالب سرچینو په حواله وايي، چې پاکستان غواړي د داعش په وسیله غواړي د دغه هېواد ضد څېرې له منځه یوسي.
په دې لېست کې د منظور پښتین په شمول د پښتون ژغورنې غورځنګ ۷ مخکښ غړي شامل دي.
په دې لېست کې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پشتین، د بلوچستان لپاره د پښتون ژغورنې غورځنګ مسوول نور باچا، د سِند صوبې لپاره د پي ټي ایم مسول،نور الله ترین او د دې غورځنګ غړي زکیم خان وزیر، قاسم اچکزی، لطیف وزیري او بادشاه پشتین شامل دي.
همداراز په دې لېست کې د ملي ډموکراټیک غورځنګ مشر او د پاکستان د پارلمان مخکنی غړی محسن داوړ هم شامل دی.
المرصاد زیاتوي؛ په دې لېست کې د مولانا فضل الرحمان په مشرۍ د جمعیت علمای اسلام ګوند یو شمېر مسوولان هم شامل دي.
په دې ډله کې مفتي کفایت الله، حافظ حمدالله، مفتي صادق، مولوي محمد انوار، مولانا حفیظ الله نظامي، کامران مرتضی هم دي.
د المرصاد د لېست له مخې؛ په بلوچستان کې د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمود خان اڅکزی، د پاکستان پر ضد د بلوڅانو د مظاهرو مخکښه څېره ماهرنګ بلوڅ، سمېع الله او سردار اختر مینګل هم شامل دي.
د دا لمرصاد په وینا؛؛ دغه لېست د روان ٢٠٢٤ کال د جولای په ١٠مه نېټه د داعش له یوې مهمې شبکې څخه تر لاسه شوی.
دوی وايي، په دغه لېست کې په پاکستان کې د داعشيانو لپاره مطلوب اشخاص په نښه شوي.
المرصاد زیاتوي؛ دا لېست له هغې شبکې ترلاسه شوی، چې په دې وروستیو کې د سیمې په کچه د داعشیانو په یوه مهم پټنځي کې د وسلو او مهماتو سره نیول شوې وه.
د پاکستان له اخوا د منظور پښتین د وژل کېدو په اړه د غورځنګ څرګندونې
د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي شورا غړی عبدالصمد خان « د تلې ۶مه» په یو ویډيويي پېغام کې د یاد غورځنګ د وروستي دریځ د وړاندې کولو پر مهال د منظور پښتین د وژل کېدو په اړه اندېښنه ښودلې وه.
عبدالصمد خان ویلي وو، چې داسې شواهد یې ترلاسه کړي، چې پاکستان غواړي منظور پښتین له منځه یوسي.
عبدالصمد خان په دې ویډیو پېغام کې ویلي وو: «اوس داسې شواهد لرو چې ریاست «پاکستان» داسې کوښښ کوي، چې زمونږ مشر منظور پښتین ته ځاني نقصان ورسوي او دی له منځه یوسي یا خدا دې نه کوي په شهادت باندې یې ورسوي»
عبدالصمد خان هغه وخت دا هم ویلي وو، چې د یو سفر پر مهال په پاړه چنار کې یوځل د منظور پښتین د وژل کېدو هڅه شوې ده.
دی زیاتوي په دې وروستیو کې د پاکستان استخبارات په دې هڅه کې دی چې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران په نښه کړي.
په خوست، پکتیا او پکتیکا ولایتونو کې د ځڼغوزیو او چهارمغزو د ځنګلونو د حاصلاتو عشر سږکال بهرنیو وسله والو ټول کړی دی.
په خوست او پکتیکا کې د ځڼغوزیو او چارمغزو سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته وویل، د طالبانو حکومت په ۲۰۲۴ کال کې له دوی نه یوازې مالیه اخستې، خو عشر ور څخه د پاکستان د طالبانو تحریک او حافظ ګل بهادر اړوند ډلو ټول کړی دی.
د خوست د ځڼغوزیو مارکېټ کې یوه سوداګر افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې «سږ کال په خوست، پکتیا او پکتیکا کې د طالبانو حکومت د ځڼغوزیو پر حاصلاتو یوازې مالیه واخیسته ، خو خلکو ته یې وویل چې عشر په خپله خوښه چاته ور کړي».
د نوموړي په باور، داسې ښکاري چې حکومت عشر نورو جنګیالیو ډلو ته وربښلی، ځکه پر هغوی په عامو ځایونو کې د چندې ټولولو بندیز دی.
هغه افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې د ځڼغوزیو د عشر ډېره برخه د مداخېلو طالبانو ټوله کړې، چې د حافظ ګل بهادر ډله پورې تړلي دي.
د پکتیکا په ارګون کې چې د ځڼغوزیو ستر مارکېټ ګڼل کیږي، یو تن له نوم ښودنې پرته افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې « د تحریک غړي له محلي ملا امانو سره د دوی کورونو ته ورځي او له قبیلو نه د ځڼغوزیو او چارمغزو د ځنګلونو د حاصلاتو عشر غواړي».
د سرچینې په وینا، سږ کال د عشر ډېره برخه د ځدراڼ قبیلې اړوند ولسوالیو کې ټوله شوې ده.
دغه عشر د ټي ټي پي او حافظ ګل بهادر دواړو ډلو ته د جنس او نغدو پیسو په ډول ور کړل شوی دی.
هغه زیاتوي: « د پکتیکا د خروټیو په سیموخلکو خپل حاصلات په ونو کې خرڅ کړي وو، نو د عشر پرځای یې جنګیالیو ته نغدې پیسې ور کړې».
هغه وايي، پر ډیورنډ کرښه پراته ډېر خلک د پاکستان مخالف دي او له همدې امله یو شمېر خلک په خپله رضا دې ډلو ته عشر ور کوي.
تېرکال په سپټمبر کې د خوست د ځڼغوزیو سوداګرو د طالبانو له حکومت نه وغوښتل، چې پر چهارمغزو او ځڼغوزیو دې یا ټکس واخلي او یا مالیه، ځکه بیه یې لوېدلې او جلغوزي د بندو لارو او د سړو خونو د نشتوالي له امله له خوسا کېدو سره مخ دي.
سږ کال د خوست او پکتیکا ولایتونو په مارکېټونو کې یو کیلو ګرام ښه ځڼغوزي په ۱۷۰۰ او ۱۷۲۷ افغانیو پلورل کیږي.
د سوداګرو په وینا، د پکتیا، خوست او پکتیکا ولایتونو د ځڼغوزیو حاصلات هرکال ۳۵ زره ټنو ته رسیږي خو سږ کال د بارانونو له امله حاصلات ډېر شوي دي.
دغه ځڼغوزي ډېری د پکتیکا په ارګون ولسوالۍ او د خوست دوه سړکه او د خوست مرکز اداري کمپلکس مخې ته سره راغونډیږي.
د پکتیا او پکتیکا د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ ریاستونو د شمېرو له مخې، په دغو دوو ولایتونو کې هر کال د ځڼغوزیو له درکه ۱۰۰ میلیونه افغانۍ عواید ترلاسه کیږي، چې یوه برخه یې کروندګرو او سوداګرو ته بېرته بښل کیږي.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي، چې د طالبانو مشر ملاهبت الله یوازینی کس دی، چې د ډېری سني مذهبه جهادي ډلو بیعت له ځان سره لري. ملا هبت الله ته نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د القاعدې او ټي ټي پي په ګډون ګڼو سني جهادي ډلو له نوموړي سره بعیت کړی دی.
القاعده
د څېړنو پر اساس د اسامه بن لادن په مشرۍ د القاعدې شبکه لومړی جهادي ډله وه، چې په ۱۹۹۵ کال کې یې د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ پرمهال د دې ډلې له بنسټګر ملا محمد عمر سره بعیت اعلان کړ.
د پلټنو له مخې، القاعدې خپل بیعت څو ځله تازه کړی دی.
په دویم ځل د ډاکتر ایمن الظواهري په مشرۍ دې شبکې له ملا اختر محمد منصور سره او د هغه له وژل کېدو وروسته د طالبانو له اوسني مشر ملا هبت الله اخوندزاده سره هم بعیت اعلان کړی و.
خو د طالبانو څو باخبره سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په کابل کې د ډاکتر ایمن الظواهري له وژل کېدو وروسته د دې شبکې اوسني مشر سیف العدل هم له ملا هبت الله اخوندزاده سره یوځل بیا بیعت تازه کړی دی.
په افریقا او یمن کې له القاعدې سره تړلو وسله والو ډلو هم له ملا هبت الله سره بیعتونه کړي دي، چې په دې ډله کې په سومالیه کې الشباب، نایجریا کې بوکو حرام، د افریقا شمال لویدېځ کې اسلامي مغرب، جماعت ناصر الاسلام والمسلمین او په لیبیا کې انصار الشعریه هغه جهادي تنظیمونه دي، چې د القاعدې چتر لاندې فعالیت کوي خو ځینو یې جدا - جدا د افغان طالبانو له مشر ملاهبت الله سره بعیت اعلان کړی دی.
پاکستاني وسله والې جهادي ډلې
د پاکستان وسله والو جهادي ډلو کې تحریک طالبان پاکستان یوازینۍ او لومړنۍ ډله ده، چې د بیت الله مسید په مشرۍ یې د بنسټ اېښودو له ورځې د افغان طالبانو له مشر سره بعیت کړی و.
خو وروسته دا بیعتونه تازه شوي او په وروستي ځل د تحریک طالبان پاکستان اوسني مشر مفتي نور ولي مسید په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره خپل بعیت له ملاهبت الله سره تازه کړ.
هغه د ۲۰۲۱ کال اګست پر۱۹مه په یوه ویډیويي پیغام کې طالبانو ته د بري مبارکی ورکړه او یو ځل بیا یې خپل بعیت د طالبانو له مشر ملاهبت الله سره تازه کړ.
د څېړنو له مخې، په پاکستان کې یوازې ټي ټي پي نه ده، چې له ملا هبت الله سره یې بیعت اعلان کړی. په دغه هېواد کې د پاکستان جیش محمد، حرکت المجاهدین، لشکر طیبه ډلو هم له ملاهبت الله سره خپل بیعت اعلان کړی و.
د تازه معلوماتو له مخې، په دې وروستیو میاشتو کې ځینې پاکستانۍوسله والې جهادي ډلې جیش محمد او لشکر طیبه، چې د پاکستان له استخباراتو سره نږدې اړیکې لري، له داعش خراسان ډلې سره یوځای شوې او له ملاهبت الله سره یې خپل بیعت پای ته رسولی.
د مرکزي اسیا هېوادونو وسله والې ډلې
د طالبانو د لومړۍ واکمنۍ د لومړۍ دورې پر مهال د مرکزي اسیا او چین اویغور وسله والو حضور درلود او هغه وخت کې ازبکستان اسلامي غورځنګ او د شرقي ترکستان غورځنګ هغه جهادي ډلې وې، چې د طالبانو له مشر سره یې بیعت کړی و؛ خو دا بیعت بیا په ۲۰۱۴ کال کې له منځه لاړ.
په ۲۰۱۴ کال کې په شمالي وزیرستان کې د پاکستان پوځ د ضرب عضب عملیاتو له پیل سره د شرقي ترکستان غورځنګ تر چتر لاندې ایغور جنګیالي او ازبکستان اسلامي غورځنګ د افغانستان زابل ولایت ته کډه شول.
د طالبانو او د چینایانو تر منځ د نږدې اړیکو پر اساس، د ملا منصور په مشرۍ طالبانو د پیراغا په قومانده سره قطعه زابل ته د عملیاتو لپاره واستوله او د ایغوریانو جلا شوي جنګیالي یې د هغوی له مېرمنو او بچیانو سره ووژل.
له دې پېښې وروسته شرقي ترکستان غورځنګ له طالبانو فاصله اخیستې او پر طالبانو هغه پخوانی اعتبار نه کوي.
د طاهر یولداش په مشري ازبکستان اسلامي غورځنګ د طالبانو د بنسټګر ملا عمر سره بیعت کړی و؛ خو هغه بیعت هغه وخت ختم شو، چې په ۲۰۱۴ کې د زابل په عملیاتو کې دوی هم په نښه شول او له هغه وروسته یې له طالبانو فاصله اخیستې او اوس مهال کوم بیعت نه لري.
د منځني اسیا هېوادونو جهادي ډلو یو شمېر وسله وال چې اوس زیاتره له داعش خراسان ډلې سره یوځای شوي، د طالبانو پرضد فعالیتونو ته یې مخه کړې ده.