په ننګرهار ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور امر صدیق الله قریشي سیمهییزو راډیوګانو ته سپارښتنه کړې، چې خپرونې یې باید د «اسلامي شریعت» او د دوی د شته نشراتي پالیسۍ سره سمې خپرې شي.
په ننګرهار ولایت کې د طالبانو د رسنیو دفتر پر اېکس پاڼه کاږلي، چې نوموړي دغه څرګندونې له سیمهییزو رسنیو څخه د لیدنې پرمهال کړې دي.ښاغلي قریشي زیاته کړه، چې نړۍوالې رسنۍ د افغانستان اوسنی وضعیت ناسم تعبیروي او هڅه کوي افغانان په ذهني توګه نا ارامه کړي.هغه دا رنګه ویلي:« دا د کورنیو رسنیو مسوولیت دی، چې د خپلو خپرونو له لارې حقایق او پرمختګونه خلکو ته ورسوي؛ چې د بهرنیو رسنیو ناسمه څېره څرګنده او خلک ذهني ارامتیا ومومي.»نوموړي د دغې لیدنې پرمهال د ننګرهار د سیمهییزو راډیوګانو د سټوډیوګانو او خپرونو مهالوېش هم وڅېړه او ټینګار یې وکړ، چې رسنۍ دې ولسونو ته داسې خپرونې وړاندې کړي چې د «دنیا او اخرت» ګټې په کې وي.تر دې وړاندې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د خپرونو چارو معینیت چارسمبالي ضیاء الحق حقمل ویلي و، رسنۍ دې د هغو بهرنیو کسانو راپورونه نه را نقلوي چې د افغانستان په اړه ناسم تحلیلونه کوي.خو ګڼ خبریالان او رسنوال وایي، چې طالبان هر څه ته له خپل لیدلوري ګوري.
د دغو خبریالانو په وینا، دغه واکمنه وسلهواله ډله داسې انګېري چې دوی کولای شي په وچ زور هر څه پر خلکو وتپي؛ په داسې حال کې چې په تېرو شلو کالو کې د افغانستان خلکو د بیان له ازادۍ سره ژوند تېر کړی او دغه بندیزونه نه شي کولای، چې خلک له واقیعتونو څخه په څنګ وساتي؛ خو د دوی په وینا طالبان دومره واکمن او ځواکمن نه دي، چې دغه کار دې وشي کړای.
د افغانستان د ازادو خبریالانو د ملاتړ ادارې مشر مجیب خلوتګر افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: «سره له دې چې طالبانو په افغانستان کې د ټولو بهرنیو رسنیو په خپرونو بندیز لګولی او د ځینو بهرنیو انځوریزو رسنیو لکه د افغانستان انټرنشنل ټلویزیون په خپرونو یې له پرازیټونه هم کار واخیست؛ خو هغوی پر دې نه پوهېږي، چې ننۍ ټکنالوژي دومره غښتلې ده چې د دوی هیڅ ډول بندیز د دغو خپرونو مخه نه شي نیولای.»
ښاغلي خلوتګر زیاته کړه، طالبانو پر دغه شان کړنو نه یوازې په کور د ننه خپل باور له لاسه ورکړی؛ بلکې په نړۍواله کچه یې هم خپل اعتبار زیانمن کړی دی.
په تېرو درېیو کالو کې طالبانو پر مېرمنو او رسنیو سخت بندیزونه لګولي، چې له همدې امله یې د خلکو په منځ کې خپل اعتبار بایللی دی.
دغه ډله هڅه کوي، چې د دغو بندیزونو له لارې خپلې ټولې نادودې د خلکو له نظره لرې وساتي؛ خو لمر هیڅکله هم په دوو ګوتو نه دی پټ شوی.
د ایران د چابهار د سیمه ییز پلاوي مشرې حمیرا ریګي یوازینۍ ښځه وه، چې په دغه کنفرانس کې د ګډون اجازه ورکړل شوه.
د طالبانو د اعلامیې له مخې؛ په دې غونډه کې د ایران، پاکستان، جاپان، ترکیې او چین د سوداګرۍ خونې د چارواکو تر څنګ ګڼو مېلمنو ګډون کړی و.
د طالبانو له خوا په خپاره شويو انځورونو کې د دې کنفرانس د لسګونو نارینه ګډونوالو په منځ کې یوازې یوه ایرانۍ ښځه لیدل کېږي، چې د طالبانو د سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر او د دې ډلې د سوداګرۍ وزير سره نږدې یوه مېز ته د نارینه و سره ناسته ده.
د چابهار بندر د مدیره پلاوي مشرې حمیرا ریګي په کابل کې د ابو حنیفه نندارتون په پرانیست غونډه کې ګډون کړی دی.
طالبانو په خپله خبرپاڼه کې ویلي، چې مېرمن ریګي د خبرو پر مهال ډاډ ورکړی، چې ایران د چابهار بندر د فعالولو لپاره لازمې اسانتیاوې برابرې کړې دي.
هغې دغه راز له افغانستان سره د سوداګریزو اړیکو پر پراختیا هم ټینګار کړی دی.
د تسنیم خبري اژانس د راپور له مخې، چې مېرمن ریګي په کابل کې د ابوحنیفه اووه ورځني نندارتون د پرانیستلو په څنډه کې د چابهار ازاده سیمه د افغانستان د ختیځې اسیا له هېوادونو لکه هند او چین سره د نښلولو د پل په توګه یاده کړه.
هغې وویل، چې دغه سیمه د دې وړتیا لري، چې لږ تر لږه پنځه میلیونه ټنه افغاني توکي ختیځې اسیا ته انتقال کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په افغانستان کې ښځې په غونډو کې له ګډونه منع کړي او حتا د دوی غږ یې « عورت» ګڼلی دی.
د طالبانو د امربالمعروف د قانون له مخې؛ د ښځې مخ او غږ «عورت» دی او له نامحرمو نارینه و سره د لیدو اجازه نه لري.
طالبانو تر شپږم ټولګي لوړ د نجونو ښوونځي تړلي او ښځې یې پوهنتون ته له تګ منع کړي دي.
دې ډلې ښځې له رسمي ادارو څخه هم ایستلې او له غیردولتي موسسو سره یې له کار کولو هم منع کړې دي.
طالبانو په تدریجي ډول پر ښځو سخت بندیزونه او محدودیتونه زیات کړي او د بشري حقونو فعالان وايي، چې طالبانو په افغانستان کې جنسیتي توپیر رامنځته کړی دی.
د بشري حقونو سازمانونو او ګڼو هېوادونو د طالبانو دغه کړنې غندلې او اروپايي ټولنې په دې وروستیو کې افغان مېرمنې د هغو سختو تبعیضونو له امله چې ورسره مخ دي د پناه غوښتنې مستحقې ګڼلې دي.
په خوست او پکتیکا کې د ځڼغوزیو او چارمغزو سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته وویل، د طالبانو حکومت په ۲۰۲۴ کال کې له دوی نه یوازې مالیه اخستې، خو عشر ور څخه د پاکستان د طالبانو تحریک او حافظ ګل بهادر اړوند ډلو ټول کړی دی.
د خوست د ځڼغوزیو مارکېټ کې یوه سوداګر افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې «سږ کال په خوست، پکتیا او پکتیکا کې د طالبانو حکومت د ځڼغوزیو پر حاصلاتو یوازې مالیه واخیسته ، خو خلکو ته یې وویل چې عشر په خپله خوښه چاته ور کړي».
د نوموړي په باور، داسې ښکاري چې حکومت عشر نورو جنګیالیو ډلو ته وربښلی، ځکه پر هغوی په عامو ځایونو کې د چندې ټولولو بندیز دی.
هغه افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې د ځڼغوزیو د عشر ډېره برخه د مداخېلو طالبانو ټوله کړې، چې د حافظ ګل بهادر ډله پورې تړلي دي.
د پکتیکا په ارګون کې چې د ځڼغوزیو ستر مارکېټ ګڼل کیږي، یو تن له نوم ښودنې پرته افغانستان انټرنېشنل ته وویل، چې « د تحریک غړي له محلي ملا امانو سره د دوی کورونو ته ورځي او له قبیلو نه د ځڼغوزیو او چارمغزو د ځنګلونو د حاصلاتو عشر غواړي».
د سرچینې په وینا، سږ کال د عشر ډېره برخه د ځدراڼ قبیلې اړوند ولسوالیو کې ټوله شوې ده.
دغه عشر د ټي ټي پي او حافظ ګل بهادر دواړو ډلو ته د جنس او نغدو پیسو په ډول ور کړل شوی دی.
هغه زیاتوي: « د پکتیکا د خروټیو په سیموخلکو خپل حاصلات په ونو کې خرڅ کړي وو، نو د عشر پرځای یې جنګیالیو ته نغدې پیسې ور کړې».
هغه وايي، پر ډیورنډ کرښه پراته ډېر خلک د پاکستان مخالف دي او له همدې امله یو شمېر خلک په خپله رضا دې ډلو ته عشر ور کوي.
تېرکال په سپټمبر کې د خوست د ځڼغوزیو سوداګرو د طالبانو له حکومت نه وغوښتل، چې پر چهارمغزو او ځڼغوزیو دې یا ټکس واخلي او یا مالیه، ځکه بیه یې لوېدلې او جلغوزي د بندو لارو او د سړو خونو د نشتوالي له امله له خوسا کېدو سره مخ دي.
سږ کال د خوست او پکتیکا ولایتونو په مارکېټونو کې یو کیلو ګرام ښه ځڼغوزي په ۱۷۰۰ او ۱۷۲۷ افغانیو پلورل کیږي.
د سوداګرو په وینا، د پکتیا، خوست او پکتیکا ولایتونو د ځڼغوزیو حاصلات هرکال ۳۵ زره ټنو ته رسیږي خو سږ کال د بارانونو له امله حاصلات ډېر شوي دي.
دغه ځڼغوزي ډېری د پکتیکا په ارګون ولسوالۍ او د خوست دوه سړکه او د خوست مرکز اداري کمپلکس مخې ته سره راغونډیږي.
د پکتیا او پکتیکا د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ ریاستونو د شمېرو له مخې، په دغو دوو ولایتونو کې هر کال د ځڼغوزیو له درکه ۱۰۰ میلیونه افغانۍ عواید ترلاسه کیږي، چې یوه برخه یې کروندګرو او سوداګرو ته بېرته بښل کیږي.