چین پر بهرنیو جاسوسي ادارو تور پورې کړی چې هڅه کوي د دوی فضایي رازونه غلا کړي

پرېکړه ليک د ښځو او بېلابېلو قومونو په ګډون د ټولو افغانانو له بنسټیزو حقونو ملاتړ کړی او له طالبانو یې غوښتي چې د نجونو پرمخ د ښوونځيو او پوهنتونونو دروازې پرانيزي.

د برېکس مشرانو د خپلې ۱۶مې غونډې په پرېکړه لیک کې، چې د چارشنبې پر ورځ (د لړم دويمه) خپور شو، په افغانستان کې د ښځو، نجونو او بېلابېلو قومونو د حقونو په ګډون د افغانانو د بنسټیزو حقونو پر خونديتوب ټينګار کړی.

په پرېکړه لیک کې افغانانو ته د بې ځنډه او بېړنيو بشري مرستو پر رسولو د ټينګار په ترڅ کې له طالبانو غوښتل شوي چې د منځنیو او لوړو زده کړو په برخه کې پر نجونو لګېدلي بندیزونه لرې کړي.

د برېکس مشرانو دا راز وویل چې "په افغانستان کې باید پاموړ او تایید وړ ګامونه ترسره شي" څو ډاډ ترلاسه شي چې ترهګر د افغانستان خاوره نه کاروي.

پرېکړه لیک وايي: « موږ له یوه خپلواک، متحد او سوله ییز افغانستان نه، چې له ترهګرۍ، جګړې او نشه ‎يي توکو پاک وي، ملاتړ کوو."

برېکس د افغان ستونزې په اواري کې د ګاونډیو هېوادونو او سیمه ییزو پلټفورمونو پر لومړني او اغېزناک رول ټینګار کړی او په ورته وخت کې یې د افغانستان د ستونزې د اواري لپاره د سیمه ییزو نوښتونو د هڅو هرکلی کړی دی.

د برېکس ۱۶مه سرمشریزه د سه شنبې پر ورځ د لړم پر لومړۍ نېټه د روسیې فدراسیون د تاتارستان جمهوریت په کازان ښار کې پیل شوه، چې ۳۶ هېوادونو او شپږو نړیوالو سازمانونو پکې ګډون کړی و.

په دې غونډه کې د روسیې، برازیل، هند، چین، جنوبي افریقا، مصر، متحده عربي اماراتو، ایتوپیا او ایران په ګډون د غړو هېوادونو د پلاويو مشران ګډون لري.

د برېکس ډله په ۲۰۰۹ کال کې د برازيل، روسيې، هند او چين په ګډون په روسيه کې رامنځته شوه او په ۲۰۱۰ کال کې جنوبي افريقا ورسره يو ځای شوه.

دا ډله د روان کال په پیل کې د مصر، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، ایران او ایتوپیا په غړیتوب سره پراخه شوه.

دغه اتحادیه وايي، ۹۰ سلنه افغان مېرمنې اړینو روغتیايي چوپړچارو ته لاسرسی نه لري او افغانستان په نړۍ کې د مېندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو لوړ شمېر لري.

په ورته وخت کې اروپايي ټولنې له افغانستان سره د روغتیا په برخه کې د ۳۱ میلیونه یورو مرستې خبر ورکړی.

یادې ټولنې د ملګرو ملتونو اړوندو سازمانونو په همکارۍ په افغانستان کې میندو، ماشومانو او زلمیانو ته د روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو ملاتړ کړی.

د اروپايي ټولنې په اعلامیه کې ویل شوي چې ۱۶ میلیونه یورو مرسته یې د روغتیا نړۍوال سازمان او ۱۵ میلیونه یورو نوره یې د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ته بېله کړې ده.

اروپايي اتحادیې د ملګرو ملتونو د ورځې په تړاو، چې د اکتوبر ۲۴ مه کیږي، په افغانستان کې ناروغانو، میندو، ماشومانو او زلمیانو ته د ښو روغتیايي خدمتونو د پراخولو په برخه کې د مالي ملاتړ ژمنتیا ښودلې ده.

جاو شينګ د پنجشنبې پر ورځد طالبانو د ریاست الوزرا له سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر سره په ناسته کې وویل، چې ددغه پلان د پلیتابه لپاره به د تاجکستان، چین او افغانستان درې اړخیزه ناسته وشي.

د چین سفیر وايي، د سوداګریزې راکړې ورکړې لپاره د واخان لارې د فعالولو هڅې هم روانې دي.

د طالبانو د ریاست الوزرا دفتر د رپوټ له مخې، د چین سفیر جاو شینګ په دې ناسته کې ویلي، چې چین ته د افغانستان د صادراتو کچه سږ کال ۱۱،۵سلنې ته لوړه شوې او په راتلونکي کال کې یې د۲۵ سلنې لوړېدو اټکل دی.

چین اعلان کړی چې په نوي میلادي کال کې به د افغانستان او ۴۰ نورو هېوادونو پر صادراتو د چین د حکومت مالیه معاف شي.

د چين سفیر وايي، دغه معافیت په ډسمبر میاشت کې پلی کیږي او په دې سره به چین ته د افغاني محصولاتو او تولیداتو د صادارتو کچه ډېره او ګڼ افغانان به پکې په کار بوخت شي.

جاوشینګ دغه راز یادونه کړې، چې پکېنګ په نړۍوالو غونډو کې د افغانانو د پرمختګ او له افغانانو سره د مرستې غږ پورته کړی او له نړۍوالو یې په افغانستان کې د پروژو د پلیتابه غوښتنه کړې ده.

د طالبانو د ریاست الوزرا سیاسي مرستیال د طالبانو په تړاو په نړۍواله کچه د چین د دریځ ستاینه کړې ده.

طالبان او چین یوتربله نږدې اړیکې لري او د دواړو خواوو سوداګریز او اقتصادي پلاوي د کابل او پکېنګ ترمنځ تګ او راتګ کوي.

مولوي عبدالکبیر تېره اونۍ په کابل کې وویل، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا دوه دایمي غړي له دوی سره همکار پاتې شوي او دغه شورا تر اوسه په دې نه ده بریالۍ شوې، چې د امر بالمعروف د نوي قانون خلاف کومې پریکړې ته ورسیږي.

بشرا بي بي د توشه خانه دوه کېس له امله په ایډیاله جېل کې بندي وه.

د نوموړې د خوشي کېدو پر مهال د تحریک انصاف ګوند ډېر غړي هم حاضر و.

بشرا بي بي تر خوشي کېدو وروسته لاهور ته لاړه.

د نوموړې مېړه او د پاکستان پخوانی لومړی وزیر عمران خان لا هم په ایډیاله جېل کې بندي دی.

بشرا بي بي ویلي، چې د هغه د خوشي کولو لپاره به هڅې جاري ساتي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزیر علي یرلي کایا له برید څو ساعته وروسته اعلان وکړ، چې په دغه ترهګریز برید کې د وژل شویو کسانو شمېر ۵ او د ټپیانو شمېر بیا له ۲۲ تنو څخه لوړ شوی دی.

تر دې مخکې د ترکیې اناتولې خبري اژانس خبر ورکړی و، چې په انقره کې د ترکیې د هوايي چلند او فضايي صنعت په مرکزي دفتر کې یوه زوروره چاودنه شوې ده.

دا برید په داسې وخت کې شوی، چې د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د برېکس په غونډه کې د ګډون لپاره کازان ته سفر کړی دی.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین له رجب طیب اردوغان سره له کتنې څو دقیقې مخکې دغه برید غندلی دی.

په همدې حال کې په ترکیه کې د امریکا سفارت د یوې اعلامیې په خپرولو سره دا برید غندلی او ټینګار یې کړی، چې واشنګټن د خپل متحد ترکیې ترڅنګ ولاړ دی.

د ناټو عمومي منشي مارک روټه هم په اېکس ټولنیزه شبکه کې لیکلي، چې له دې "ترهګریز" برید وروسته یې له رجب طیب اردوغان سره خبرې کړې دي.

هغه زیاته کړې: "د ناټو دریځ روښانه دی، موږ د ترکیې تر څنګ ولاړ یو."

سره له دې چې تر اوسه د چاودنې او ډزو لامل نه دی معلوم، خو ځینو رسنیو لیکلي چې د ترکیې د هوايي چلند او فضايي صنایعو په مرکز کې ځانمرګی برید شوی دی.