ایراني چارواکی وايي، چې «ناقانونه» افغانانو ته باید اوبه او برېښنا ورنه کړل شي

دغه اژانس په اېکس پاڼه لیکلي دي، چې د راستنو شویو کورنیو له ډلې نهه یې د تورخم، ۱۶ یې د کندهار د سپین بولدک، دوه یې د نيمروز د ورېښمو پله او ۱۷ یې د هرات د اسلام کلا له لارو افغانستان ته راستنې شوې دي.

دغه اژانس زیاته کړې ده، چې له دغو راستنو شویو کورنیو له ډلې شپږیې بېرته خپلو سيمو ته لېږدول شوې او سلګونو نورو کورنيو ته یې مرستې وېشلې دي.

که څه هم د کډوالو په برخه کې نړۍوالو ادارو او سازمانونو له ایران او پاکستان څخه غوښتي چې له کډوالو سره د نړۍوالو قوانینو په رڼا کې چلند وکړي او دوی په زور له دغو هیوادونو کډې کولو ته اړ نه شي خو ایران او پاکستان د افغان کډوالو په زور ایستلو ته دوام ورکړی او دغه لړۍ روانه ده.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وايي، په تېرو شپږو میاشتو کې افغانستان ته شپږ لکه او ۴۰ زره کډوال راستانه شوي.

د دغه وزارت په وینا، له دغې ډلې شاوخوا ۸۰ زره افغانان له پاکستانه، ۱۰ زره له ترکیې او پنځه لکه او ۵۰ زره کډوال له ایرانه په زور او خپله خوښه راستانه شوي دي.

دا رنګه په پاکستان کې د کډوالو چارو وزارت بیا وایي، چې د اګسټ میاشتې له ۱۷مې د سپتمبر میاشتې تر نهمې نېټې پورې ۲۱ زره او ۱۹۳ افغانان یې بېرته خپل هېواد ته ستانه کړي دي.

هغه د افغان بزګرانو پر ملاتړ ټینګار وکړ او ویې ویل چې افغانستان اوس د کرنې، صنعت او سوداګرۍ لپاره یو خوندي ځای دی.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر اوچا ويلي و، چې د افغانستان ۴۸ سلنه وګړي د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي او ۱۲.۴ سلنه یې د خوړو له خوندیتوب څخه بې برخې دي.
د خوړو نړۍوال پروګرام یا (ډبلیو‌ اېف‌ پي) هم په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې له ۲۷ میلیونو زیات وګړي په کافي اندازه خواړه نه‌ لري.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي ټلویزیون د (لړم ۱۲مه نېټه)ویلي چې صدراعظم عثماني په دې غونډه کې ادعا وکړه چې په افغانستان کې د نشه يي توکو کرکيله صفر ته راښکته شوې ده.

د نوموړي دا څرګندونې داسې مهال شوې، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت وخت په وخت د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د نشه يي توکو د نیولو خبرونه ورکړي.

د دې ترڅنګ د سیمې یو شمېر هېوادونو په تېرو درېیو کلونو کې څو ځلې د افغانستان د نشه يي توکو د نیولو خبر ورکړی دی.

طالبانو په ۱۴۰۱ هجري لمریز کال کې د کوکنارو په کښت او تولید، مصرف، پېر او پلور بندیز ولګاوه. خو نړۍوال بنسټونه وايي، چې له افغانستان څخه د صنعتي نشه يي توکو توليد او قاچاق روان دی.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونېسف) د یکشنبې په ورځ د (لړم ۱۳مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې په نومبر میاشتې کې یې د افغانستان په نږدې ټولو ولایتونو کې له ۲۴۰۰ روغتیايي مرکزونو ملاتړ ته دوام ورکړی.

دغه اداره وايي: «اوس کورنۍ پوهیږي، چې د یونېسف له ملاتړه په برخمنو روغتیايي مرکزونو کې د اړتیا وړ درمل او باوري روزل شوي روغتیايي کارکونکي مومي.»

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق همدارنګه زیاته کړې، چې د دغې ادارې په ملاتړ په افغانستان کې ۶،۱ میلیون کسان اړینو روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی لري.

دغه سازمان په افغانستان کې د زده کړو، پاکو اوبو، روغتیا او خوړو په برخه کې له افغانانو سره مرستې کوي.

یادې ادارې په خپلو ورستیو راپورونو کې په افغانستان کې د ماشومانو د زده‌کړو او خوارځواکۍ په برخو کې له ملاتړ کوونکو هېوادونو څخه د مرستې غوښتنې هم وکړې.

د بښنې نړۍوال سازمان د امریکا څانګې د یکشنبې په ورځ د (لړم ۱۳مه) په خپله اېکس پاڼه د طالبانو له لوري په افغانستان کې د ښځو او نجونو په وړاندې د تازه بندیزونو په غبرګون لیکلي، چې د طالبانو نور بندیزونه داسې مهال شوي، چې په افغانستان کې ښځې او نجونې د دوی د حقونو په اړه په زیاتیدونکي ډول د سختونو بریدونو سره مخ دي او دا د «ښځو او نجونو» د ژوند پر ټولو چارو اغیزې کوي.

همدارنګه د بښنې نړۍوال سازمان د امریکا څانګې وړاندې لیکلي: «ښځې د یو بل له غږ اورېدو منعه شوې، په عامه ځایونو کې ښځې له خبرو کولو وروسته، طالبان وايي، چې ښځې نه شي کولی په لوړ غږ قرات وکړي، چې بله ښځه یې غږ واوري.»

دغه سازمان ویلي، چې د افغانستان د اوسني چارواکو په توګه طالبان باید ژر تر ژره ټول هغه فرمانونه او اقدامات لغوه کړي چې د ښځو او نجونو بشري حقونه تر پښو لاندې کوي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له لوري پر افغان ښځو او نجونو وروستي بندیزونه له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ دي، خو طالبان وايي، چې د شریعت پر بنسټ یې افغانو مېرمنو ته ټول حقونه ورکړي دي.

د طالبانو د مالیې وزارت تېره ورځ شنبه د (لړم ۱۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې، د دغه وزارت د نفتي توکو د کیفیت څارنې ریاست افغانستان ته واردېدونکي هغه ۱۲۸ ټانکره بې کیفيته تیل یې بېرته له ګمرکونو ګرځولي چې د دوی له معیارونو سره برابر نه وو.

دغه وزارت وايي یاد بې کیفیته تیل یې د یوې اونۍ په موده د افغانستان له ګمرکونو بیرته ګرځولي چې ۹۵ ټانکره د فراه اوبو نصر فراهي، ۳۱ ټانکره د نیمروز او دوه ټانکره یې د حیرتان له ګمرکه ګرځولي دي.

تر دې وړاندې هم طالبانو په خپلو اعلاميو کې د نيمروز او فراه ولایتونو پر پوله ایران ته د بې کيفيته تيلو د ورګرځولو خبر ورکړی.

تر دې مخکې به د طالبانو تر واک لاندې د سټنډرډ ادارې افغانستان ته د واردېدونکو نفتي توکو د ګرځولو خبرونه ورکړي و او سوداګرو ته به یې خبرداری ورکاوه، چې د بې کيفيته تيلو له راوړلو دې ډډه وکړي.

خو هغه مهال ایراني چارواکو د افغانستان په سرحدي ادارو کې د تېلو د کیفیت معلومولو معیارونه د پوښتنې وړ بللي وو.

ایراني چارواکو ویلي وو، چې طالبان د کیفیت معلومولو ماشینونو پر بنسټ نه؛ بلکې په خپل زړه او خپله خوښه ورته معیارونه ټاکي.

خو د ایران د سونتوکو صادروونکو اتحادیې مشر حمید حسیني تېر کال کې منلې وه، چې افغانستان ته د ایران صادرېدونکي سونتوکي هم ځینې وخت په معیار برابر نه وي.