امرالله صالح: د طالبانو په شتون کې د عینک د مسو کان استخراج تش خوب دی

ایران په سیستان او بلوچستان کې د تیل لېږدوونکو په پراخې وژنې او ډزو تورن دی.

تېل وړونکي ډېری د ایران د سیستان او بلوچستان د محرومو سیمو اوسېدونکي دي، چې له دغه هېواده د پاکستان سرحدي سیمو ته د تیلو په لیږد سره خپلې اقتصادي اړتیاوې پوره کوي.

په دې وروستیو کلونو کې «د بلوڅ فعالانو کمپاین» ګڼ رپوټونه ورکړي چې د سپاه پاسداران ځواکونو په ډزو کې یو شمېر تېل وړونکي وژل شوي او ټپیان شوي دي.

پاکپور وویل چې دغه کسان "د تیل وړونکو په جامه کې" له پولې تیریدل او غوښتل یې په ایران کې "ترهګریزې کړنې" ترسره کړي.

د سپاه پاسداران د ځمکنیو ځواکونو قوماندان وویل چې د ایران په راسک، چابهار او پارود ښارونو کې د ایراني ځواکونو په عملیاتو کې «۱۸ تنه افغان – تاجکستاني» وګړي وژل شوي دي.

پاکپور ادعا وکړه، "موږ کره معلومات لرو چې په سیمه کې د دښمن څارګرو ادارو په یولړ ناستو کې ترهګرو ډلو ته د سیمې د بې ثباته کولو دنده سپارلې ده».

د سپاه پاسداران دغه چارواکي وویل، «ترهګر په هیڅ ډول ایرانیان نه دي او په جعلي ایراني اسنادو سره زموږ د خلکو پر ضد ترهګریزې کړنې ترسره کوي.»

له دې وړاندې حال وش سازمان رپوټ ورکړی و چې د روان کال د اپریل میاشتې په لومړیو لسو ورځو کې په سیستان او بلوچستان ولایت کې د ایراني پوځي افسرانو د مخامخ ډزو، لټون، تېښتې او ترافیکي پېښو په پایله کې ۲۷ بلوڅ تېل وړونکي وژل شوي او ۱۸ نور ټپیان شوي دي.

تېره چارشنبه حال وش دغه راز رپوټ ورکړ، چې د ایران سرحدي ساتونکي او طالبان وروسته له هغه سره ونښتل، چې ایراني سرتېرو په پوله کې پر بلوچ تېل وړونکو ډزې وکړې او یو تن یې وواژه.

د بشري حقوقو د فعالانو او رسنیو په وینا، عمدي محرومیت او له یو شمېر ولایتونو په ځانګړي ډول له سیستان، بلوچستان او کردستان سره د ایران د تبعیضي سیاستونو له امله د تیلو لېږد او د قاچاق پېښې ډېرې شوې دي.

د سرې میاشتې ټولنې سرپرست شهاب الدین دلاور د ۸۹ ناروغو ماشومانو د لېږد په تړاو جوړې شوې ناستې ته په خبرو کې وویل، چې دغه ناروغان ډېری له اورنیو ټپونو او د هډوکو له میکروبي ناروغیو کړیږي، چې جرمني ته به ددرملنې لپاره واستول شي.

نوموړي وویل، چې جرمني له سرې میاشتې ټولنې سر د ۱۹۸۸ کال د تړون له مخې تراوسه د ۴۹۲۰ تنو افغان ماشومانو درملنه کړې ده او په ډېر درناوي یې پالنه کړې او بېرته یې افغانستان ته را لېږدولي دي.

دلاور وايي، اوسمهال ۷۴ تنه ناروغ افغان ماشومان په جرمني کې د درملنې په موخه شپې ورځې سبا کوي، چې ۴۶ تنه به یې د پنجشنبې پر ورځ کابل ته را ولېږدول شي.

په کابل کې د طالبانو سرچینو نن د دوشبنې په ورځ (د لړم۱۵مه) افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو د کابینې ټول غړي نن کندهار ته رسېدلي دي.

د سرچینې په وینا، د طالبانو د مشر ملا هبت الله او دده د کابینې په ناسته کې به د بحث یوه مهمه موضوع په ټول هېواد کې ددې ډلې د امر بالمعروف د وروستي قانون پلی کېدل او په دې تړاو وزیرانو ته د سپارښتنو ابلاغ کول وي.

ملاهبت الله به په دې ناسته کې کابینه له انځور او ویډیو اخیستلو منع کړي.

د امربالمعروف قانون په تړاو جدي خبرداری

په کندهار کې طالبانو ته نږدې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې ملاهبت الله د امربالمعروف د نوي قانون په پلي کېدو کې جدي دی او نوموړي ددغه قانون د پلیتابه لپاره د خپلې کابینې ځینو غړو ته، چې په پټه د فرمانونو مخالفت کوي، جدي خبرداری ورکړی.

ملاهبت الله خپل فرمانونه لومړی په کندهار کې پلي کړي او اوس ددغه ولایت هېڅ رسنۍ د ساکښو موجوداتو انځورونه نه شي خپرولی او نه هم د کندهار ځايي طالب مسوولان د خپلو فعالیتونو انځورونه او ویډیوګانې خپروي.

د یکشنبې پر ورځ پر ټولنیزو رسنیو د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ځینې ویډیوګانې خپرې شوې، چې په پکتیکا ولایت او د غزني په ګیرو ولسوالۍ کې یې له یوې مدرسې او یوه مذهبي مخور سره لیده کاته کړي دي.

د حقاني په اړه ویل کیږي چې د ملا هبت الله اخوندزاده له یو شمېر فرمانونو سره همغږی نه دی او خپلو پلویانو ته یې د تصویرونو او انځورونو په خپرولو کې خلاص مټ ور کړی.

کندهار د هېواد له هغو اوو ولایتونو دی چې د طالبانو د امربالمعروف نوی قانون پکې څه نا څه پلی شوی، خو د پلازمېنې کابل په ګډون ګڼ داسې ولایتونه دي، چې چارواکي یې تراوسه د خپل مشر د فرمان ډېره پروا نه ساتي.

د طالبانو سرچینې وایي، چې ملاهبت الله په ځینو ولایتونو کې د امربالمعروف قانون نه پلي کیدو غوسه کړی او د یاد وزارت وزیر یې مکلف کړی، چې پخپله په ولایتونو وګرځي او محلي ادارې د قانون پلیتابه ته اړې باسي.

د طالبانو خپلمنځي نارضایتۍ

طالبانو ته نږدې سرچینې وايي، چې له امریکايي ورځپاڼې نیویارک ټایمز سره د طالبانو د کورنیو چارو وزیر او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني وروستۍ مرکې هم د طالبانو تر منځ بحثونه پارولي دي.

ملا هبت الله اخوندزاده د سراج الدین حقاني پر وروستۍ مرکې او څرګندونو ناراضه دی او په دې باور دی چې په دې مرکه کې د طالبانو ترمنځ اختلافاتو ته لمن وهل شوې ده.

نیویارک ټایمز په یوه مقاله کې سراج الدین حقاني له ملاهبت الله سره د سیالې څیرې په توګه یاد کړی او لیکلي یې دي، چې حقاني د توندلاري ملا هبت الله په پرتله نرم دریځ لري.

سرچینې وايی، چې د طالبانو ترمنځ د نجونو پرمخ د ښوونځیو او پوهنتونونو د پرانیستو په تړاو بحثونه پای ته رسېدلي او ملاهبت الله غواړي د ساکښو انځورونو په مخنیوي سره دې مسالې ته هم د پای ټکی کېږدي.

ټاکل شوې چې ملاهبت الله په کندهار عینو مینه کې له خپلې کابینې سره ناسته ولري.

د طالبانو مشر د کندهار په عینو مینه کې د تېر حکومت د کندهار امنیه قوماندان جنرال رازق اڅکزي په «اتل قصر» کې ناستې ولاړې کوي.

د طالبانو د عامي روغتیا وزارت د دوشنبې په ورځ د (لړم ۱۴مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د دغې ډلې د روغتیا وزیر نور جلال جلالي د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق د حوزي مشر پیو سمیت سره لیدلي او په افغانستان کې یې د روغتايي مرکزونو پر زیاتولو، په سپینو سیمو کې د نویو روغتايي مرکزونو جوړېدو، د ګرځنده روغتايي خدمتونو د کیفیت ارزونې او باثباته مرکزونو ته د بدلولو، د مور او ماشوم برخې خدمتونو کې د اسانتیاوو رامنځته کېدو او د نړۍوالو مرستو د جلب په اړه ورسره خبرې کړې دي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د دغې ډلې د روغتیا وزیر له قوله لیکلي: «د افغانستان د روغتیايي سیسټم د پیاوړتیا لپاره د نړۍوالو روغتیايي ادارو مرستې اړینې دي او غوښتنه کوو، چې د روغتیا وزارت سره په همغږۍ په هغو برخو کار وکړو، چې د وزارت له لومړیتوبونو څخه وي.»

همدارنګه د دغه وزارت په اېکس پاڼه د ملګرو ملتونو د وګړو د صندوق د حوزوي مشر پيو سمیت له قوله لیکل شوي، چې د افغانستان د روغتیايي سیسټم د پیاوړتیا په برخه کې به نړۍوالي مرستې راجلب کړي: «موږ هڅه کوو، چې په افغانستان کې د خدمتونو د پراختیا په موخه روغتیايي ځالې زیاتې او په دې برخه کې خپلو چارو ته لا دوام ورکړو.»

د ملګرو ملتونو د وګړو د صندوق حوزي مشر په داسې حال کې د طالبانو د عامې روغتیا له وزیر سره لیدلي، چې د دغه ډلې د روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان په یوه ويډیويي کليپ کې تېره ورځ یکشنبه د (لړم ۱۳مه) ناوخته ويلي، چې په شري ناروغۍ د اخته کسانو شمېر زيات شوی او يوازې له دوی سره د ثبتو شويو ناروغانو شمېر شپږ زرو ته رسېدلی چې له پخوا ډیر دی.

که څه هم روغتيايي نړۍوالو سازمانونو په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د مور او ماشوم د وضعت په اړه خپل وروستي معلومات نه دي شريک کړي؛ خو تېر ۲۰۲۳ کال کې د ملګرو ملتونو سازمان ویاند سټېفن ډوچارېک ويلي و، چې افغانستان د زېږون پر مهال د میندو د مړینې له پلوه د نړۍ تر ټولو بد هېواد دی.

همدا راز، د روغتیا نړۍوال سازمان هم د ۲۰۲۳ کال په خپل راپور کې ویلي و، چې افغانستان کې د میندو د مړینې کچه د دغه هېواد تر شپږو ګاونډیو هیوادونو لوړه ده او د میندو د روغتیا د لا خرابیدو ویره شته.

د طالبانو سترې محکمې له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې یاده ښځه یې تېره ورځ د ننګرهار ولایت د ښېوې ولسوالۍ لومړۍ محکمې د پرېکړې له مخې په عام محضر کې ۳۹ دورې وهلې ده.

د طالبانو د سترې محکمې په خبرپاڼه کې د یادې ښځې د عمر او هویت په اړه یادونه نه ده شوې، خو لیکلي یې دي، چې په عام محضر کې دغې ښځې ته د تعزیرې سزا ورکولو حکم د دغې ډلې د سترې محکمې تر تایید وروسته پلی کړی.

د بشري حقونو د ملاتړو سازمانونو او یو شمیر هېوادونو له سختو نیوکو سره هم طالبان نږدې هره ورځ یو یا دوه کسانو ته په عام مضر کې بندنې سزاګانې ورکوي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ماموریت (یوناما) د تیرې پنجشنبې په ورځ د لړم په ۱۰ مه خبر ورکړ، چې په تېرو درېیو میاشتو کې په افغانستان کې د ۱۶ ښځو په ګډون ۱۱۱ تنه په فزیکي توګه مجازات شوي دي.