د امریکا ټاکنې؛ د جمهوري غوښتونکو نوماند ډونالډ ټرمپ څوک دی؟

په دې ټاکنو کې امریکایي اتباع د ولسمشر او مرستیال ولسمشر لپاره خپلې رایې کاروي؛ خو د ولسمشرۍ ټاکنې دوه ځانګړي پړاوونه لري.

1.لومړی پړاو - عمومي ټاکنې:

په دې پړاو کې د امریکا خلک خپله رایه د ټاکنو په ورځ یا له ټاکلې ورځې مخکې خپل د علاقې وړ نوماند ته ورکوي. که څه هم خلک مستقیمه رایه د ولسمشر او مرستیال لپاره کاروي، خو په حقیقت کې دا رایې د الیکټورل کالج (Electoral College) غړو ته ورکول کېږي.

2.دویم پړاو - الیکټورل کالج:

امریکا ۵۳۸ الیکټورل رایې لري یا په بله معنا امریکا ۵۳۸ ټاکنیزې حوزې لري، چې د مشرانو جرګې او استازو جرګې د غړو له شمېر سره سمون لري او هر ایالت ته د وګړو د شمېر په اساس ځانګړي الیکټورل کالج ورکړل شوي دي.

یو کاندید د بریا لپاره باید د ټولو الیکټورل رایو څخه ۲۷۰ رایې وګټي. د هر ایالت رایې هغو کاندیدانو ته ورکول کېږي چې په هغه ایالت کې اکثریت رایې ترلاسه کړي.

الیکټورل کالج د امریکا د ولسمشرۍ د ټاکنو لپاره یو ځانګړی سیسټم دی، چې په ترڅ کې یې ولسمشر د عمومي خلکو د رایو پر اساس نه، بلکې د الیکټورل کالج د رایو پر اساس ټاکل کېږي.

د دې سیسټم اصلي موخه دا ده چې د ټولو ایالتونو نفوذ په ټاکنو کې خوندي کړي او د مستقیمې ډېموکراسۍ په ځای یو منځګړی سیستم رامنځته کړي.

د الیکټورل کالج جوړښت:

الیکټورل کالج ټول ۵۳۸ رایې لري او هر ایالت ته د وګړو د شمېر او د کانګرس د استازو او سناتورانو د شمېر په تناسب ځانګړې الیکټورل رایې ورکړل شوي دي.

د الیکټورل کالج د رایو وېش په لاندې ډول دی:

1.د هر ایالت د استازو شمېر: هر ایالت په کانګرس کې د خپلو استازو او سناتورانو د شمېر په تناسب د الیکټورل کالج رایې یا حوزې لري.

هر ایالت لږ تر لږه ۳ الیکټورل رایې لري، ځکه چې هر ایالت په کانګرس کې دوه سناتوران او لږ تر لږه یو استازی لري.

2.د کولمبیا ولسوالي (واشنګټن ډي سي) رایې: واشنګټن ډي سي په کانګرس کې استازي نه لري، خو د ۲۳م تعدیل له مخې درې الیکټورل رایې ورکړل شوي دي.

د الیکټورل کالج د کار طریقه:

په عمومي ټاکنو کې خلک خپلې رایې د ولسمشرۍ کاندیدانو ته ورکوي، خو په حقیقت کې دا رایې د خپل ایالت د الیکټورل کالج غړو ته ورکوي. دا الیکټورل غړي بیا په رسمي ډول د ولسمشر او مرستیال لپاره خپله رایه کاروي.

هر ایالت په عمومي ډول د “ګټونکی ټول اخلي” قاعده کاروي، چې په ترڅ کې یې ټولې الیکټورل رایې هغه کاندید ته ورکول کېږي چې په هغه ایالت کې زیاتره عمومي رایې ترلاسه کړي.

یوازې مین او نیبراسکا ایالتونه دا قاعده نه تعقیبوي او خپلې رایې په تناسب وېشي.

د بریا لپاره شرایط:

د بریا لپاره نوماند باید د ۵۳۸ څخه لږ تر لږه ۲۷۰ الیکټورل رایې ترلاسه کړي. که چېرې هیڅ کاندید ۲۷۰ رایې ترلاسه نه کړي، نو د امریکا د استازو جرګه (House of Representatives) د ولسمشر د ټاکلو لپاره لاس په کار کېږي.

د الیکټورل کالج د سیسټم ګټې او نیمګړتیاوې:

ګټې:

1.د ایالتونو نفوذ ساتنه: دا سیستم د دې لامل ګرځي چې کوچني ایالتونه هم په ټاکنو کې اهمیت ولري او ټول تمرکز په لویو ښارونو او نفوس لرونکو سیمو باندې ونه شي.

2.ثبات او منځګړیتوب: دا سیستم د مستقیمې دیموکراسۍ پر ځای یو منځګړی سیستم وړاندې کوي، چې له مخې یې د اکثریت د مطلقې واکمنۍ مخه نیسي.

نیمګړتیاوې:

1.د اکثریت د رایو له لاسه ورکول: ممکن یو کاندید د عمومي رایو زیاتره برخه وګټي، خو بیا هم د الیکټورل کالج د رایو له کبله ټاکنې وبایلي.

2.د ځینو ایالتونو زیات اهمیت: په دې سیسټم کې ځینې کلیدي ایالتونه لکه: فلوریډا، پنسیلوانیا او میشیګن خورا زیات اهمیت لري او کاندیدان ډېر تمرکز پر دې ایالتونو کوي.

پایله:

که څه هم په افغانستان کې د ټاکنو مروج سیستم نوماند ته په مستقیمه توګه د رایې ورکول دي، چې د مستقیمې ډېموکراسۍ نښه بلل کېده.

خو په امریکا کې الیکټورل کالج یو منځګړی سیسټم دی چې په ټاکنو کې د ایالتونو نفوذ ساتي او د مستقیمې دیموکراسۍ له احتمالي نیمګړتیاو څخه مخنیوی کوي. خو دا سیستم هم ځینې ننګونې لري، او وخت نا وخت یې پر سر لانجې او بحثونه کیږي، ځکه چې ځینې خلک یې د ډېموکراتیکو اصولو په خلاف بولي.

کمالاهرېس په پنسلوانیا کې د خبرو پرمهال وویل، چې د متحده ایالاتو خلک د نوي نسل مشرۍ ته تیار دي.

د نوموړې اشاره یوې ځوانې مشرتابه ته وه. هرېس وویل، چې نوموړې چمتو ده دغه مشري پرغاړه واخلي.

د رویټرز د رپوټ له مخې، کمالا هرېس په فلادلفیا کې خپل کمپاین ودراوه، چېرې چې پر دریځ د نوموړې له را څرګندېدو وړاندې خلک پر نوموتو څېرو لیډي ګاګا او اوپرا وینفري ورغونډ شول.

پاپ ستورې جینیفر لوپیز تېره اونۍ له هرېس سره په لاس ویګاس کې په یوه غونډه کې راڅرګنده شوه او ویې ویل، چې د نوموړې ملاتړ کوي.

سینمايي لوبغاړیهریسن فورډ او د اېن بي اې ستوری لیبرون جیمیز هم د هغو نوموتو کسانو پر نوملړ ور ګډ شول، چې د کمالاهرېس ملاتړ کوي.

د هرېس په نورو نوموتو ملاتړو کې میریل سټریپ، جولیا روبرټز، جینیفر ګارنر او کومیډین کریس راک شامل دي.

دوو نورو ستوریو بیانسه او ټایلر سویفټ هم د هرېس ملاتړ اعلان کړی.

د دوشنبې په ورځ مشهور پاډکست جوړوونکي چې په لسګونو میلیونه اورېدونکي لري، له ټرمپ سره له درې ساعته مرکې وروسته وویل، چې نوموړی د پخواني ولسمشر ملاتړ کوي.

د ټرمپ نور نوموتي ملاتړي ډنیس کوایډ، هریسن بوټکر، سندرغاړې جاسن الدین، ټیډ نیوګینټ، کیدراک او غیږباسی هولک هوګن دي.

له پيښې وروسته د کراچۍ صعنتي سیمه د پاکستاني پولیسو له خو کلابند شوې ده.

تر دې دمه د برید پړه کومې وسلوالې ډلې په غاړه نه ده اخیستې او نه هم پاکستاني چارواکو د برید په اړه جزییات ورکړي دي.

د پاکستاني پولیسو یوه لوړ پوړي مشر فیضان علي رویټرز ته وویل: چې پر چینایي وګړو ډزې شوې، خو نور جزییات یې ورنه کړل.

یوه پاکستاني پولیسو چاروکي د نوم د نه ښودلو په شرط رویټرز ته وویل، چې ډرې د یوه امنیتي ساتونکي له خوا شوې دي.

پولیس وايي، پېښه هغه مهال شوې چې دغه پولیس په خپل شخصي موټر کې له سیمې څخه تېرېده.
ویل کیږي، تر اوسه پورې معلومات نه شته چې په دغې پېښه کې دوو نورو وژل شویو کسانو له دغه پولیس مامور سره څه اړېکي لرل، خو پولیس چارواکي وايي په دې اړه د دوی پلټنې روانې دي.
سیمه کې خبریالان وايي، چې د ترهګرۍ ضد دغه پولیس په خپل شخصي موټر کې له واڼه څخه د اعظم ورسک په لوري روان و چې برید پرې شوی.
سیمه کې خبریال لال وزیر وايي چې، د پښتونخوا د ترهګرۍ ضد په عثمان نومي پولیس د اوږې راکټ برید شوی.
تر اوسه پورې د دغه برید مسوولیت چا په غاړه نه دی اخیستی.
د یوه بل خبر له مخې د پښتونخوا د بنو ولسوالۍ په بکاخيلو سيمه کې د چاودېدونکو توکو ډک موټر پوليسو نیولی.

د بنو پولیس وايي، چې په دغه موټر درې پلاستیکي بېلرونه له چادیدونکو بارودو ډک ځای پر ځای شوي وو، چې هدف ته له رسیدو مخکې ونیول شول.
پولیسو خبریالانو ته ویلي چې، پر شکمن موټر یې د ودرېدو له غږ وروسته ډزې کړې چې چلوونکی یې تښتېدلی او له بارودو ډک موټر پولیسو نیولی دی.

د پاکستان جمعیت علمای اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان او د ګوند غړو تېر ماښام دوشنبه د یوه خبري کنفرانس پر مهال د پاکستان د ملي شورا له لوري د دغه هیواد په قانون کې د تعدیل راوستلو خلاف غبرګون وښود او ویې ویل چې دغه تعدیلات د شریعت پر بنیاد نه دي شوي او دوی یې نه مني.

د پاکستان ملي شورا تېره ورځ دوشنبه د (لړم ۱۴مه) د دغه هیواد په قانون کې دوه ستر بدلونونه ومنل چې یو یې د پوځ د مشرانو د خدمت موده له درې څخه پنځو کلونو ته وغځوله او بل د سترې محکمې د قاضیانو شمېر دوه برابره کړ چې مخکې تردې ۱۷ تنه او له دې وروسته به ۳۴ تنه وي.

دغه قانون د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف ملي شورا ته وړاندې کړ او له پاکستان تحریک انصاف ګوند پرته یې نورو ګوندونو ملاتړ وکړ او تصویب یې کړ.

د پاکستان تحریک انصاف ګوند ځینې مشرانو هم د دغه قانون خلاف غږ پورته کړی او ویلي یې دي چې دغه چاره جمهوري نه ده او هغو ګوندونو په ملي شورا کې دغه قانون پاس کړی چې ټول عمر یې د جمهوريت د ساتلو لپاره کار کړی.

د پي ټي ای ګوند د مشرانو اشاره د مسلم لیک (ن) او د پاکستان خلکو ګوند ته وه چې دوی ولې د قانون دغه تعدیل ومانه.

د قانون له تعدیل وروسته د پوځ اوسنی لوی درستیز اصف منیر چې د ۲۰۲۲ کال په نومبر کې ټاکل شوی و او د ۲۰۲۵ په نومبر کې یې دنده پای ته رسیده له دې وروسته ددوو نورو کلونو لپاره پر خپله دنده پاتې شو او د ۲۰۲۷ تر نومبر پورې به په خپل ځای پاتې وي.

مولانا فضل الرحمان وايي، په قانون کې د تعدیل خلاف به محکمې ته عارض کیږي او غوښتنه کوي چې په دغه تعدیل دې له سره غور وشي او د پاکستان د قانون په رڼا کې دې پرېکړه وشي.

د پاکستان په قانون کې د بدلون راستو د هغې مصوبې په غبرګون کې د پاکستان تحریک انصاف ګوند غړو هم اعتراض وکړ او د پارلمان د مشر په مخکې یې په اعتراضي ډول د مصوبې ورکړل شوې پاڼې څیرې کړې.

تحریک انصاف ګوند د لوی درستیز پر څوکۍ د اصف منیر د کاري مودې له غځېدو سره مخالف دی، دوی وايي د دغه ګوند پخواني مشر عمران خان او ګوند ته ټولې ور پېښې ستونزې د پوځ د لوی درستیز له لوري پېښې شوې دي.