د افغانستان د خلکو ازادۍ شبکه: د امریکا راتلوونکی حکومت دې له طالبانو سره جوړجاړی نه کوي

د پاکستان (ده نېشن) ورځپاڼې د راپور له مخې، د سارک سازمان د سوداګرۍ او صنایعو خونې پخواني مشر افتخار علي ملک د یکشنبې په ورځ د (لړم ۲۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په سوېلي اسیا کې د خوښې وړ د سوداګرۍ یو پر درېیمه برخه کمه ده او دا په ډاګه کوي،‌ چې ۶۷ سلنه پوره ګټه نه ده ترې اخیستل شوې.

نوموړي ویلي، چې د منځنۍ اسيا، منځني ختيځ او سوېلي اسيا تر منځ د نښلوونکي او د ځمکني پل په توګه د افغانستان رول بايد په اوسنيو شرايطو کې وڅېړل شي، چې د سوداګرۍ او پانګونې پر پراختيا تمرکز وشي.

ښاغلي افتخار علي ملک وویل، چې نن هم د تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان تېلو او ګارزو ته په مستقیمه توګه د لاسرسي په لرلو سره افغانستان د سوېلي اسیا هېوادونو لپاره د یوې ګټورې دروازې په توګه کڼل کیږي.

هغه وویل، غوره سوداګریزې اړیکې به د اقتصادي په وده کې مرسته وکړي او په سیمه کې په ځانګړې توګه په افغانستان کې به د بېوزلۍ په له منځه وړلو کې مرسته وکړي.

افتخار ملک وايي، پاکستان له ایران او چین وروسته د افغانستان درېیم لوی سوداګریز ملګری دی، چې سمنټ، د درملو تولید، سلفر، ډبره، پلسټر، میوه، سبزیجات، غوړي او خوراکي توکي تولیدوي او د افغانستان صادرات غالۍ دي، چې د ټولو صادراتو ۴۵ سلنه جوړي، په داسې حال کې چې د وچې میوې صادارت یې ۳۱ سلنه او درملي بوټو صادارت یې ۱۲ سلنه جوړوي.

د سارک سازمان پخوانی مشر داسې مهال له افغانستان سره د سوداګرۍ د پیاوړتیا خبره کوي چې په دې وروستیو کې یوه هندي پلاوې کابل ته سفر کړی او له افغانستان سره د سوداګرۍ پر پراختیا خبرې یې کړې او په دې برخه کې یې د هندوستان د هر ډول چمتوالي ډاډ ورکړی.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیف خیبر تېره شپه ناوخته په ایکس پاڼه د سیګار هغه راپور رد کړ، چې د روانې لړم میاشتې په ۱۹مه یې خپور کړی او په کې راغلي و چې د طالبانو د امربالمعروف وزارت د قانون مادې د ښځو د ازادیو د سلب کولو لپاره جوړي شوې او د ښځو ډیرې ازادۍ ددغه وزارت د محتسبانو له لوري ترې اخیستل شوې دي.

‏دغه طالب ویاند وايي، چې «سیګار د تېر په څرې په خپل راپور کې هغه مواد را اخیستي چې دوی یې له وخته عادت لري.»

د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) په خپل وروستي درې میاشتني راپور کې چې په ۱۳۵ مخونو او شپږو فصلونو کې خپور شوی، ګڼو برخو ته اشاره کړې.

په دغه راپور کې د سیګار ادارې مشرجان سپکو له شاوخوا شپاړلس کلن فعالیت وروسته په افغانستان کې د دې ادارې د فعالیتونو بندېدو خبر ورکړی.

د سیګار په دغه راپور کې د افغانانو او په تېره بیا د ښځو په برخه کې د امربالمعروف وزارت وروستی قانون له بشري حقونو ښکاره سرغړونه بلل شوې او په وینا یې، ورسره د عامو افغانانو په شخصي ژوند کې لاسوهنه او څارنه لا زیات شوي.

د راپور په یوه برخه کې راغلي: «افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو درې کاله وروسته، طالبانو په تېره اګسټ میاشت کې د خپل فرمان په خپرولو سره له بشري حقونو په ښکاره ډول سرغړونه کړې او د پخوا پرتله یې د افغانانو په عامه او شخصي ژوند کې ستونزې ډېرې کړې دي.»

د افغانستان د بیا رغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې اداره سیګار په ۲۰۰۸ زېږدیز کال د امریکا د کانګرېس له تایید وروسته رامنځته شوې چې د امریکا د بهرنیو چارو او دفاع وزارتونو په چوکات کې فعالیت کوي او د دغو وزارتونو تر څنګ کانګرېس ته هم ځواب ویوونکې او په افغانستان کې د امریکا د بېلابېلو ادارو او وزارتونو له خوا ترسره شوې مرستې څاري او په تړاو یې میاشتنی، درې میاشتنی او کلنی راپور چمتو او کانګرېس ته وړاندې کوي.

اغلې یوسفزۍ له دې ورځپاڼې سره په یوه مرکه کې چې پرون خپره شوه، ټینګار وکړ چې د طالبانو په واکمنۍ کې افغانې ښځې له "جنستي توپیر" سره مخ دي.

هغې وویل: «افغانستان په نړۍ کې یوازینی هیواد دی چې نجونې په کې له منځنیو او لوړو زده کړو منعه دي.»

يوسفزۍ د افغان ښځو د کار او زده کړې د حق په اړه وويل: «افغانې ښځې ملاتړ ته اړتيا لري، مساوي حقونو ته اړتيا لري او زه وايم چې د ښځو حقونه په خطر کې دي.»

نوموړې زیاته کړه: «زما لومړیتوب د نجونو د زده کړو او د ښځو د کار حق دی چې په افغانستان کې له خطر سره مخامخ دی. که موږ په افغانستان کې د ښځو لپاره ګامونه پورته نه کړو، موږ به د جنسیتي توپیر د دوام شاهدان واوسو.»

د بشري حقونو دغې فعالې له افغانستانه بهر د ترهګرۍ د زیاتوالي په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «د طالبانو ایډیالوژي یوازې په افغانستان پورې محدوده نه ده، په پاکستان کې خپره شوې او موږ د نړۍ په نورو برخو کې هم د دې نظریې د زیاتوالي شاهدان یو.»

هغې خبرداری ورکړ چې د نړۍ هېوادونو ته د طالبانو "ځواب نه ویل" د دې لامل شوی چې دغه ډله د خپلو چلندونو د پایلو له وېرې پرته پر ښځو ظلمونو ته دوام ورکړي.

یوسفزۍ پرون له سکای نیوز سره په مرکه کې هم د افغان ښځو وضعیت ته د نړۍوالې ټولنې پر بې غورۍ نیوکه وکړه.

ملالې د امریکا په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ بریا ته په اشارې سره وویل، «موږ زړورو مشرانو ته اړتیا لرو چې د افغان ښځو تر څنګ ودرېږي او د هغوی د حقونو څخه ملاتړ وکړي.»

کولمن او خاوند یې چې وروسته سره جلا شوي، په ۲۰۱۲ کال کې د طالبانو له خوا تښتول شوي وو. هغه د زندان پر مهال د اوو میاشتو میندواره وه. دا کورنۍ د ۲۰۱۷ کال په اکتوبر کې په یوه سرحدي سیمه کې له یوې نښتې وروسته د پاکستاني ځواکونو له خوا د طالبانو له منګولو وژغورل شوه.

د ماتلي رایس حقوقي شرکت، چې د کولمن کورنۍ استازیتوب کوي، یو شکایت یې چمتو کړی او په دې اونۍ کې یې په پنسلوانیا کې یوې محکمې ته وړاندې کړ. دغه شرکت د جمعې په ورځ (د لړم په ١٨مه) په يوه خبرپاڼه کې ويلي، چې د کولمن د کورنۍ په شکايت کې، د طالبانو او حقاني شبکې پر وړاندې د نړيوال تروريزم، وهلو او ټکولو، غير قانوني بندي کولو او سخت رواني فشارونو په اړه تورونه وړاندې شوي دي.

امریکا، د حقاني شبکه او طالبان د تروریستي ډلو په توګه پیژني. د کولمن شکایت هم د امریکا د تروریزم ضد قانون په اساس چمتو شوی دی.

د موتلي رایس شرکت وکیل، مایکل الزنر، د دغه بند د روحي او جسمي اثارو په اړه ویلی: "د کتلین ژوند به هیڅکله بیرته عادي حالت را ونه ګرځي. د بند د دغې تجربې پایلې به نه یوازې د هغې سره، بلکې د هغې د ماشومانو سره هم چې د بند په موده کې زیږیدلي، د ټول عمر ملګري وي.‌"

مېرمن کولمن په زندان کې درې ماشومان زېږولي وو.

په شکایت کې راغلي چې د کولمن کورنۍ د پنځه کلن بند په موده کې له سختو فزیکي، رواني او ټولنیزو فشارونو سره مخ وه او د انزوا سربیره پرله پسې توګه ځورول شوي او ډارول شوي دي. په دغه اعلامیه کې راغلي: "حقاني شبکې او طالبانو دغه کورنۍ د امريکا په ګډون پر نورو هېوادونو د فشار راوړلو لپاره د يوې وسيلې په توګه کارولې."

دغه شکایت د کتلین د مور لینډا کولمن په استازیتوب هم وړاندې شوی، چې د خپلې لور او لمسیانو د بیرته خوشې کولو هڅه یې نه وه کړې.

په خبرپاڼه کې د لینډا له قوله ویل شوي: "زما لپاره زما د لور او لمسیانو خوندي راستنیدو څخه هیڅ شی ډیر قیمتي ندي. د اندیښنې او ناخبرۍ کلونه زما او زما د کورنۍ لپاره یو ورځنی بده تجربه وه."

په دې قضیه کې د مخکښې مدعی په توګه، کولمن وايي، چې د هغې هدف د خپلو ماشومانو او ځان د ورکو شوو کلونو لپاره عدالت ترلاسه کول دي. هغې ټینګار وکړ، چې د امریکایانو یرغمل کول د ترهګرۍ یوه بڼه ده چې باید د هغو ډلو لپاره جدي پایلې ولري چې دا وکړي یې تښتولي دي.

هغې څرګنده کړه: "که دغه جنایتکاره او غیر انساني کړنې د هغوی لپاره پایلې ونه لري، دا د نورو ترهګرو لپاره د هڅونې په توګه ګڼل کیدی شي چې د امریکایانو په وړاندې دا عمل تکرار کړي."

خیبر، د شنبې په ورځ (د لړم ۱۹ مه) نېته فرانس پريس خبري اژانس ته ويلي: «یوه ښځه له بلې ښځې سره خبرې کولی شي، ښځې باید په ټولنه کې یو له بل سره تعامل وکړي او دوی خپلې خاصي اړتیاوې لري.»

په دې وروستیو اونیو کې ځینو رسنیو د طالبانو د امربالمعروف وزیر محمد خالد حنفي ته منسوب یو ږغیز پیغام خپور کړی، چې هغه ښځې له یو بل سره له خبرو منع کړي دي.

دغه ږغ، چې د اېکس پر خواله رسنۍ خپور شوی، په کې ویل شوي: « ښځې نشي کولی په لوړ غږ تلاوت وکړي او سندرې ووايي. کله، چې بالغه ښځه لمونځ کوي، بله بالغه خور د هغې مخې ته تیریږي، هغې ته اجازه نشته، چې سبحان الله او الحمدلله ووایي. کله چې د تکبیر ویلو اجازه نه وي، نو څنګه سندرې ویلای شي؟.»

خو د محمد خالد حنفي ویاند د فرانسې خبري اژانس ته وویل، چې د ښاغلي حنفي دا څرګندونې د «استثنايي قضیو» سره تړاو لري او هغه دا خبرې د ځانګړو شرایطو لکه د عبادت د وخت او د ښځو د لمانځه په اړه کړې دي.

د خیبر په وینا خالد حنفي له ښځو غوښتي، چې د لمانځه پر مهال په لوړ غږ خبرې ونه کړي او له نورو ښځو سره د خبرو لپاره د لاس له اشارو څخه کار واخلي.

طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې واک ته له ستنېدو را وروسته د هرې ورځې په تیریدو سره، د ښځو پر کار، ژوند او زده کړو محدودیتونه زیات کړي دي.

ډیری سازمانونو او د بشري حقونو فعالانو طالبان له ټولنې څخه د ښځو د ګوښه کولو له امله دوی په «جنسيتي توپیر» تورن کړي او په افغانستان کې یې د جنسیتي توپیر په رسمیت پیژندلو غوښتنه کړې.

د طالبانو د ښځو ضد تګلارې له مخې له شپږم ټولګي څخه پورته ښځې او نجونې له زده کړو منع دي او په ورته وخت کې په نادولتي موسسو او ګڼو دولتي ادارو او ټولنيزو ډګرونو کې د کار کولو له حقه هم بې برخې دي.

ښځو ته له محرم پرته د کوره له وتلو او پارکونو ته د تللو اجازه هم نه ورکول کیږي.