د کابل فوټسال غوره لیګ شپږم پړاو سیالۍ پیل شوې

د سعودي عربستان خبري اژانس راپور ورکړی چې د دغه تړون موخه په نړۍ کې د پولیو پر وړاندې د مبارزې په برخه کې د نړۍوالو هڅو ملاتړ او ونډه ورکول دي.

د هوکړه لیک په جزیاتو کې راغلي چې افغانستان به د پولیو د له منځه وړلو لپاره د اسلامي پراختیايي بانک له لارې تمویلیږي. د پاچا سلمان د بشري مرستو مرکز به د درېیو کلونو لپاره په کال کې یو ملیون ډالر او د بیل او میلنډا ګیټس خیریه بنسټ به ۱۵ میلیون ډالر ورکوي.

پاکستان او افغانستان د نړۍ هغه دوه هیوادونه دي چې د پولیو وایرس له امله په کې ماشومان مړه کیږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان په لړم میاشت کې ویلي وو چې په تېرو ۱۱ میاشتو کې په افغانستان او پاکستان کې د پولیو ۷۱ پېښې ثبت شوې دي.

د دغه سازمان په وینا په افغانستان کې د پولیو ۲۳ پېښې ثبت شوې دي.

ناامني، ناسم دودونه او د واکسین کولو د مخنیوي لپاره د وسله والو ډلو بریدونه هغه لاملونه بلل شوي چې په افغانستان او پاکستان کې یې د دې ناروغۍ د له منځه وړلو مخه نیولې ده.

د طالبانو ادارې د روان کال دوږي میاشتې په ۲۶مه په افغانستان کې د پولیو ضد واکسین کمپاین د یوې نیمې میاشتې لپاره وځنډاوه.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له لوري په خپره شوې ویډیو کې لیدل کیږي، چې د ګازو په نل لیکه باندې یو کس په کار بوخت دی او څو تنه نور طالبان له همدې کار څخه لیدنه کوي.

ښاغلي مجاهد د یادې پروژې او ویډیو په اړه نور جزیات نه دي ورکړي.

دغه پروژه په ۱۳۹۴ کال کې د افغانستان، پاکستان، ترکمنستان او هند د مشرانو له لوري د ترکمنستان په مرو ښار کې او وروسته ۱۳۹۶ کال کې د یادو هېوادونو د چارواکو له لوري د افغانستان په هرات ولایت کې پرانېستل شوه.

خو یاده پروژه د څووم ځل لپاره د روان کال د وږې میاشتې په ۲۱مه د طالبانو د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند په شتون کې د ترکمنستان د «ملي رهبر قربانعلي بدي محمدوف» له لوري پرانېستل شوه.

د دغې نل لیکې په وسیله د ترکمنستان ګاز د افغانستان له لارې د سوېلي اسیا هیوادونو په ځانګړي ډول پاکستان او هند ته لېږدول کیږي.

د تېر حکومت پر مهال په افغانستان کې د یادې پروژې چارې د طالبانو د جګړو او بریدونو له امله ځنډول شوې وې.

د ایران بشري حقونو سازمان په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې دوه بلوڅان او یو افغان وګړی د تېرې پنجشنبې په ورځ د یزد په زندان کې اعدام شوي.

د دغه افغان ځوان هویت «اسمعیل بارکزي» یاد شوی، چې ویل کیږي د جرم د ترسره کولو پر مهال یې عمر شاوخوا ۱۷ کاله و. د دغې خبرپاڼې له مخې، اسماعیل اصلي د فراه ولایت اوسېدونکو و.

په خبرپاڼه کې راغلي: «اسماعیل تېر کال د یزد ولایت د میبد ښار په خرمشهر سړک کې له یوه میبدي ځوان سره په جګړه کې هغه په چاقو وژلی و او د محکمې له خوا په اعدام محکوم شو.»

تر اوسه پورې د ایران حکومت چارواکو د دغه حکم د عملي کېدو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

په ایران کې د هغو بندیانو شمېر چې د «مخدره توکو قاچاق» په تورونو اعدام شوي، له تېرو څلورو کلونو راهیسې په پرله پسې توګه او هر کال زیات شوی دی.

د ۲۰۲۲ پرتله، چې هغه مهال ۲۵۶ کسان د مخدره توکو په تور اعدام شوي، په ۲۰۲۳ کې ۸۴ سلنه زیاتوالی په کې راغلی او دغه شمېر ۴۷۱ ته لوړ شوی دی.

د ایران د بشري حقونو سازمان ویلي چې ایران یوازې په اکتوبر میاشت کې د ۱۳ افغانانو په ګډون لږ تر لږه ۱۶۶ کسان اعدام کړي.

پر بشري حقونو د څار سازمان هم په ایران کې د اعدام سزا پر ډیروالي اندېښنه ښودلې او د دې سزا د لغوه کېدو غوښتنه یې کړې.

د طالبانو د سترې محکمې له لوري د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي چې تېره ورځ د خوست ولایت د ابتدایه محکمې له لوري یوه ښځه او یو نارینه د «نامشروع اړیکو» په تور او درې کسانو ته د «لواطت» په تور په عام محضر کې تعزیرې سزا ورکړل شوه.

په خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې دوو تورنو ته یې له ۱۲ څخه تر ۱۸ میاشتو د تنفیذي بند سزا ورکولو تر څنګ هر یو ۳۹ـ۳۹ دوري وهلی.

او همدارنګه درې تورنو کسانو ته هره یوه ته څلور کاله د بند سزا ورکولو تر څنګ یې ۳۹ـ۳۹ دورې وهلي دي.

د طالبانو د سترې محکمې له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې د یادو کسانو د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي، خو ویلي یې دي چې یادو کسانو ته د سزا ورکولو د لیدو لپاره د یاد ولایت د طالب چارواکو تر څنګ ګڼ شمېر عامو خلک هم ورغلي وو.

د طالبانو له لوري خلکو ته د بدني سزاګانو ورکول تل له سخت نړۍوالو غبرګونونو سره مخ شوي دي.

خو طالبان سره له دې چې په عام محضر کې خلکو ته د بدني سزا ورکولو بهیر نه دی درولی بلکې وايي، چې په دې کار سره “اسلامي شریعت “پلی کوي.

د بښنې نړۍوال سازمان د سوېلي اسیا څانګې د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې افغان ښځې او نجونې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې له ګڼو تاوتریخوالیو او زور زیاتیو سره مخ دي او باید ملاتړ یې وشي.

د بښنې نړۍوال سازمان پر یوه انلاین غوښتنلیک د لاسلیک کولو غوښتنه هم کړې.

دغه سازمان وايي، له دغو لاسلیکونو راټولو څخه یې موخه داده، څو نړۍواله ټولنه اړه شي، چې د خبرو او پیغامونو پرځای عملي اقدامات وکړي.

د بښنې نړۍوال سازمان لیکلي «چوپتیا مات کړئ په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونې پای ته ورسوئ.»

یاده سازمان زیاده کړي: «د طالبانو له واکمنۍ درې کاله تېرېږي، هېواد د بشري حقونو د نه څارلو او نه ختمېدو، د جنسي تېري، شکنجې، خپلسري نیونو او سانسور د سرغړونو مرکز دی. خو د نړۍ غبرګون او مسوولیت اخیستنه صفر ده.»

څو ورځې وړاندې د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ هم ویلي، چې په افغانستان کې جنسیتي تاوتریخوالي ژورې رېښې لري.

نوموړي ویلي: «په افغانستان کې د جنسیت په وړاندې تاوتریخوالی ژورې رېښې لري او دا د طالبانو د سیسټماټیک جنسیتي ظلم او تبعیض له امله لا پسې زیات شوی چې په دې وروستیو کې د یوه داسې قانون په نوم چې امربالمعروف یادیږي رسمیت پیدا کړي. دغه محدودیتونه د ښځو او نجونو د ژوند نږدې ټول اړخونه کنټرولوي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تېره میاشت ځینو هېوادونو په افغانستان کې د ښځو د حقونو د سرغړونو قضیه د شرایطو خرابیدو او د افغان ښځو او نجونو بحراني وضیعت په اړه نړیوالې جزایي محکمې ته وړاندې کړه.