د پاکستان یوې محکمې د عمران خان د مېرمنې په ګډون د پي‌ټي‌ای د لسګونه غړو د نیولو امر کړی

د روغتیا د نړیوال سازمان د راپور له مخې، تېره اونۍ د ماشومانو د فلج دوه نوې پېښې په اروزګان او هلمند ولایتونو او یوه پېښه په خیبر پښتونخوا ایالت کې ثبت شوې ده.

د روغتيا نړيوال سازمان د معلوماتو له مخې، چې په افغانستان او پاکستان کې د پوليو مياشتنۍ احصايې وړاندې کوي، تېر کال په افغانستان کې د پوليو شپږ او په پاکستان کې هم شپږ نورې پېښې ثبت شوې وې.

خو طالبان وايي، سږ کال په افغانستان کې د پولیو کومه مثبته پېښه نه ده ثبت شوې.

په دې وروستیو کې د کډوالو نړیوال سازمان اعلان وکړ چې د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې د پولیو د له منځه وړلو نړیوال نوښت په مرسته ۶۷ زره او ۷۵۲ افغان ماشومانو ته د پولیو واکسین ورکړل شوی دی.

د هنډسن مرکز شنونکی وايي، د امریکا د بهرني سیاست جوړوونکي په پرله‌پسې ډول منځنۍ اسیا له پامه غورځوي.

دغه مرکز وايي، د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته، واشنګټن د افغانستان د پوځي عملیاتو لپاره د منځنۍ اسیا له ځینو هېوادونو سره اړیکې ښې کړې، خو د افغانستان د اهمیت له کمېدو سره دغه اړیکې هم سړې شوې. هیڅ یو امریکایي ولسمشر مرکزي اسیا ته سفر نه دی کړی او د لوړ پوړو چارواکو لیدنې هم نادرې پاتې شوې دي.

یاد مرکز وايي، د دې کمزورې ښکېلتیا له امله، د امریکا سیاست په سیمه کې غیرمتوازن ښکاري، چې ډېر ځله د بشري حقونو او ډیموکراتیکو ارزښتونو په تړاو زیات تمرکز کوي. سره له دې چې دا ارزښتونه مهم دي، خو د دې په اړه ډېر ټینګار ځینې وخت د مرکزي اسیا حکومتونه خوابدي کړي او ستراتیژیکې همکارۍ یې زیانمنې کړي دي.

هنډسن وايي، «د ټرمپ اداره به په داسې وخت کې د مرکزي اسیا په اړه خپله تګلاره له سره تعریفوي چې جیوپولیټیک چاپېریال د پام وړ بدلون موندلی. له افغانستان څخه د امریکا وتل، د روسیې له خوا پر اوکراین یرغل او د اروپا د انرژۍ نوې اړتیاوې هغه عوامل دي چې د مرکزي اسیا اهمیت یې زیات کړیخو لا تر اوسه اداره د دې سیمې لپاره یو روښانه دریځ نه لري».

هنډسن وايي، چې د ټرمپ د لومړۍ دورې په پرتله، داسې ښکاري چې اوسنی کابینه د مرکزي اسیا د چارو په اړه لږ تجربه لري.

تمه کېږي چې د امریکا نوې ستراتیژي د ۲۰۲۴ په اوږدو کې اعلان شي.

د دې ستراتیژۍ یوه مهمه برخه به د مرکزي اسیا له هېوادونو سره د متوازنو اړیکو جوړول وي، داسې چې دا هېوادونه د روسیې او چین له اغېزه ځان خلاص وساتي.

د هنډسن د شنونکي په باور، انرژي او سوداګرۍ ته پاملرنه به هم د نوې ستراتیژۍ یوه محوري برخه وي. «د ترکمنستان د ګازو پراخو زېرمو په شمول سیمه کولی شي د اروپا لپاره د انرژۍ بدیلې لارې برابرې کړي. د ټرانس-کاسپین ګاز پایپ لاین ملاتړ چې د مرکزي اسیا سرچینې د اروپا له بازارونو سره نښلوي، باید د امریکا د سیاست یوه مهمه موخه وي».

هنډسن مرکز وايي، چې امنیتي همکاري هم باید لومړیتوب پاتې شي. «د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه، چې د امریکا او مرکزي اسیا د همکارۍ بنسټ و، اوس هم یوه مهمه مساله ده. له افغانستان څخه د امریکا په وتلو سره، سیمه‌ییزې امنیتي اندېښنې زیاتې شوې دي».

یاد مرکز په خپل تحلیل کې وايي، په جیوپولیټیک چاپېریال کې له لویدیزو متحدینو سره همکاري به یو اړین اقدام وي. د ترک هېوادونو سازمان، چې څلور مرکزي اسیا هېوادونه پکې غړیتوب لري، د دې لپاره یو مهم فورم دی.

شنونکی وايي، منځنۍ اسیا ته د لوړ پوړو امریکایي چارواکو سفرونه کولی شي د امریکا نوې ژمنه څرګنده کړي او که ټرمپ لومړی امریکایي ولسمشر شي چې دې سیمې ته سفر وکړي، دا به پام وړ ستراتیژیک پیغام ولري.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین او د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان په ټیلیفوني خبرو کې وویل چې دوی د سوریې د مشروع حکومت د اساسي نظم او ځمکنۍ بشپړتیا د بیا اعادې ملاتړ کوي.

دواړو مشرانو د "استانه چوکاټ" له لارې له ترکیې سره د هڅو پرهمغږي کولو ټینګار وکړ.

په دې خبرو کې د روسیې او ایران ترمنځ په بېلابېلو برخو کې د همکارۍ روانې چارې هم څېړل شوې، چې په دې کې د کازان بریکس غونډې په څنډه کې د پوتین او پزشکیان ترمنځ شوې وروستۍ هوکړې شاملې دي.

د اسد پر متحدینو باور

د دوشنبې په ورځ د کرملین ویاند وویل چې روسیه د اسد ملاتړ ته ژمنه ده.

د بشارالاسد له خوا د متحدینو پر اهمیت له ټینګار وروسته، د کرملین ویاند، دیمیتري پیسکوف، څرګنده کړه: "موږ په یقین سره د بشارالاسد ملاتړ ته دوام ورکوو او موږ د وضعیت ارزونه کوو."

د سني یاغیانو برید د راپورونو له مخې د سوریې حکومت لپاره ستر ځمکنۍ زیانونه اړولي، په ځانګړې توګه په حلب کې چې د جګړې په اوږدو کې د اسد لپاره یو ستراتیژیک مرکز ګڼل کېده.

ایران: تلپاتې ژمنتیا

ایران په سوریه کې خپلې ژمنتیا ته دوام ورکوي او د پوځی مشاورینو پر ساتلو او مستقیمې مرستې ټینګار کوي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان، له بشارالاسد سره په جلا ټیلیفوني خبرو کې، ژمنه وکړه چې د ایران حکومت چمتو دی چې د سوریې د ثبات لپاره هر ډول مرستې وکړي.

هغه وویل: "موږ هیله لرو چې ستاسې په حکمت، استقامت، او ځواک سره به سوریه دا مرحله په بریالیتوب سره تېره کړي، لکه څنګه چې په تېرو کلونو کې له سختو حالاتو بریالۍ وتلې ده."

د ثبات او ملي حاکمیت تمرکز

د ایران دولتي اژانس "ایرنا" راپور ورکړی چې د دواړو مشرانو په خبرو کې د سوریې د ملي حاکمیت او سیاسي ثبات د له منځه وړو په تړاو د وسله والوډلو وروستي بریدونه وغندل شول. دواړو مشرانو په دې ټینګار وکړ چې د سوریې د «مشروع چارواکو» ملاتړ د دې لپاره اړین دی چې د دغه هېواد اساسي نظم او ځمکنۍ بشپړتیا بیا ټینګه کړي.

د سوریې په شخړه کې د تازه پرمختګونو له امله د اسد متحدین له نوي فشار سره مخ دي.

روسیه او ایران په۲۰۱۱ کال کې د سوریې جګړې له پیل راهیسې د اسد قوي ملاتړي پاتې شوي او د هغه د حکومت د مشروعیت لپاره په نړیواله کچه هڅې کوي.

دا تازه پیښې ښيي چې د سوریې جګړه بیا زیاتېدلی شي او نړیوال متحدین به یې د دې نوې ننګونې پر وړاندې خپلې ژمنې ازمويي.

نوموړی وايي چې پر ناکامورا د برید اصلي طراح حاجي دوبۍ د جمهوري دولت له خوا په کابل کې وژل شوی و او د هغه بل ملګری د جمهوري دولت له سقوط وروسته د طالبانو له خوا ازاد شوی او دا مهال پېښور او ننګرهار ته تګ راتګ لري.

میاخېل وویل: "تر اوسه پورې دا خبره عامه ده چې د ناکامورا قاتلانو ته څه نه دي ویل شوي، مګر دا خبره نا درسته ده، مهم قاتل وژل شوی او دویم شخص د طالبانو ملګری دی".

یاده تلین غونډه چې د افغان هنرمند ارین خان له خوا جوړه شوې وه، پکې د یو شمېر سیاستوالو، لیکوالو او فرهنګیانو په ګډون د ناکامورا مینه والو ګډون کړی و او د هغه د کړو کارونو ستاینه یې وکړه.

د پخواني جمهوري دولت د کابیني غړي جارالله منصوري په دغو مراسمو کې وویل چې ډاکتر ناکامورا په حقیقت کې افغانانو ته د ژوندانه د لارې پر ښودلو سربېره غوښتل چې وښيي څنګه ملتونه پر خپلو پښو دریږي، خو افغانانو له هغه زده کړه ونه کړه.

نوموړي وویل: " موږ بدبخته خلک یو چې خپل یو مېلمه خادم مو ونه شو ساتلی، موږ له بده مرغه هغه ملت یو چې خپل کور ته پخپله اور اچوو".

افغان هنرمند ارین خان په دې تلین غونډه کې ناکامورا (کاکا مراد) ته د هغه له خوا ویل شوی سرود هم ډالۍ کړ.

ډاکټر ټټسیو ناکامورا چې د افغانستان خلکو د "کاکامراد" په نوم هم پېژنده، یو جاپانی ډاکټر، بشري فعال او د سولې سفیر و.

هغه له ۱۹۸۴ کال راهیسې په افغانستان کې د روغتیا او پرمختیایي پروژو پرمخ وړلو لپاره خپل ژوند وقف کړی و.

ناکامورا د لومړي ځل لپاره په پاکستان کې د کډوالو لپاره د درملنې په موخه کار پیل کړ، خو وروسته افغانستان ته لاړ، چیرې چې یې پر روغتیايي خدماتو سربېره، د اوبو د بندونو او کانالونو جوړولو نوښتونه وکړل.

هغه د اوبو د وېش لپاره سیستمونه جوړ کړل، چې نه یوازې د زرګونو کورنیو ژوند یې ښه کړ، بلکې د وچکالۍ ځپلو سیمو زرغونولو کې یې هم مرسته وکړه.

نوموړی په ۲۰۱۹ کال کې په ننګرهار کې په یوه وسله وال هدفي برید کې ووژل شو.

دا د روسیې او اوکراین ترمنځ د جګړې له پیل راهیسې د جرمني د صدراعظم دویم سفر دی، چې په یوه حساس وخت کې د جرمني ملاتړ څرګندوي.

اوس مهال روسي ځواکونه د نویو سیمو پر لور د پرمختګ په حال کې دي او د امریکا د منتخب ولسمشر ډونالډ ټرمپ بري له دغه هېواد سره د مرستو د کمېدو په اړه اندېښنې راپورته کړې دي.

ډونالډ ټرمپ د خپلې دویمې دورې په لومړۍ ورځ په اوکراین کې د جګړې د پای ته رسولو ژمنه وکړه.

د جرمني د صدراعظم په وینا، د دغه هېواد نوې پوځي مرستې به د روان کال په ډسمبر میاشت کې اوکراین ته وسپارل شي.

تمه ده چې د دغه سفر په ترڅ کې اولاف شولڅ د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي سره وویني او هغه به له ناټو وغواړي چې د بروکسل ددې اونۍ په غونډه کې اوکراین د پوځي اتحاد د غړي په توګه ومني.

اوکراین ته د جرمني د صدراعظم سفر په داسې حال کې دی، چې اولاف شولڅ د فبرورۍ په میاشت کې د خپل ایتلاف له ړنګېدو وروسته د بیا ټاکنو په تړاو له ننګونو سره مخامخ دی.

جرمني له امریکا وروسته د اوکراین دویم ستر پوځي مرستندوی دی.

له دې مخکې د جرمني د دفاع وزیر بوریس پیستوریوس اعلان وکړ، چې اروپا به له اوکراین سره پوځي مرستې زیاتې کړي.