ملګري ملتونه: په افغانستان کې معلولې نجونې او ښځې له زیات تاوتریخوالي سره مخ دي

د بښنې نړۍوال سازمان د سوېلي اسیا څانګې د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې افغان ښځې او نجونې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې له ګڼو تاوتریخوالیو او زور زیاتیو سره مخ دي او باید ملاتړ یې وشي.

د بښنې نړۍوال سازمان پر یوه انلاین غوښتنلیک د لاسلیک کولو غوښتنه هم کړې.

دغه سازمان وايي، له دغو لاسلیکونو راټولو څخه یې موخه داده، څو نړۍواله ټولنه اړه شي، چې د خبرو او پیغامونو پرځای عملي اقدامات وکړي.

د بښنې نړۍوال سازمان لیکلي «چوپتیا مات کړئ په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونې پای ته ورسوئ.»

یاده سازمان زیاده کړي: «د طالبانو له واکمنۍ درې کاله تېرېږي، هېواد د بشري حقونو د نه څارلو او نه ختمېدو، د جنسي تېري، شکنجې، خپلسري نیونو او سانسور د سرغړونو مرکز دی. خو د نړۍ غبرګون او مسوولیت اخیستنه صفر ده.»

څو ورځې وړاندې د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ هم ویلي، چې په افغانستان کې جنسیتي تاوتریخوالي ژورې رېښې لري.

نوموړي ویلي: «په افغانستان کې د جنسیت په وړاندې تاوتریخوالی ژورې رېښې لري او دا د طالبانو د سیسټماټیک جنسیتي ظلم او تبعیض له امله لا پسې زیات شوی چې په دې وروستیو کې د یوه داسې قانون په نوم چې امربالمعروف یادیږي رسمیت پیدا کړي. دغه محدودیتونه د ښځو او نجونو د ژوند نږدې ټول اړخونه کنټرولوي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تېره میاشت ځینو هېوادونو په افغانستان کې د ښځو د حقونو د سرغړونو قضیه د شرایطو خرابیدو او د افغان ښځو او نجونو بحراني وضیعت په اړه نړیوالې جزایي محکمې ته وړاندې کړه.

دغه بنسټ وايي، د تېرو درېیو کلونو تجربو ښودلې چې له طالبانو سره د تعامل پر بنسټ چلند د خلکو دردونه او کړاوونه زیات کړي دي.

تېره اونۍ شپږو هېوادونو په افغانستان کې د ښځو له حقونو د سرغړونې قضیه د جرمونو نړۍوالې محکمې ته راجع کړه. دغې محکمې د دغې دوسیې رسیدنه تایید کړه او ویې ویل چې په افغانستان کې یې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو د نقض په اړه خپلې څېړنې پیل کړې دي.

د فعالانو ټولنې همدارنګه هیله څرګنده کړه چې د دې قضیې څېړنې ژر تر ژره بشپړې شي او غوښتنه یې وکړه چې د تحقیقاتو بهیر دې د سیاسي ملحوظاتو تر اغیز لاندې نه وي.

دغه راز دغه بنسټ له ملګرو ملتونو او د بشري حقونو له ملاتړو هېوادونو وغوښتل چې د جرمونو نړۍوالې محکمې ته د افغانستان د قضیې د راجع کولو ملاتړ وکړي او د دغې محکمې د څارنوالۍ لپاره لازمې اسانتیاوې برابرې کړي.

دغه سازمان دا هم ویلي، چې د محدودیتونو زیاتوالي او کورني تاوتریخوالی د افغان میرمنو رواني روغتیا خرابه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو ادارې د جمعې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې د هغو ښځو او نجونو پر وړاندې د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالی د زیاتوالي په اړه خبرداری ورکوي چې د جګړې په سیمو کې دي او یا له خپلو کورونو تېښتې ته اړې شوې دي.

د دې ادارې ویاندې شابیا مانتو وویل، چې په ۲۰۲۳ کال کې د جګړو له امله د جنسي تاوتریخوالي پېښې د تېر کال په پرتله ۵۰ سلنه زیاتې شوي او د دغه تاوتریخوالي د تایید شویو پېښو ۹۵ سلنه ښځې او نجونې جوړوي.

هغې وویل: "په افغانستان کې، په ښځو او نجونو باندې د محدودیتونو زیاتوالي، د کورني تاوتریخوالي لوړه کچه او خراب اقتصادي وضعیت د رواني روغتیا کړکیچ لا زیات کړی دی، او زموږ همکارانو د هغو ناروغانو په شمیر کې د زیاتوالي راپور ورکړی چې مرستې ته اړتیا لري."

په دې خبرپاڼه کې د کانګو او چاد په دیموکراتیک جمهوریت کې د ښځو او نجونو وضعیت ته هم اشاره شوې ده.

ملګري ملتونه وايي، چې په هېوادونو کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د تاوتریخوالي ډېرې پېښې د خدمتونو د محدودیت او د غچ اخیستنې د وېرې له کبله نه ثبتېږي.

د دې ادارې د وياندې د څرګندونو له مخې، په بېلابېلو سيمو کې بې ځايه شوې ښځې او نجونې د جنسي تاوتريخوالي، او انساني قاچاق له خطرونو سره مخامخ دي.

ملګري ملتونه ټینګار کوي، چې د کافي مرستو پرته، په میلیونونو بې ځایه شوي میرمنې او نجونې ممکن حیاتي خدماتو ته لاسرسی ونلري.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو استازولي ټینګار کوي، چې د بې ځایه شویو ښځو او نجونو لپاره د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي مخنیوي او ځواب ویلو لپاره د پروګرامونو اړتیا د شته بودیجې څخه ډیره ده.

ولکر ترک پر طالبانو غږ وکړ چې ژر تر ژره د ښځو او نجونو پر وړاندې خپل تبعیضي سیاستونه پای ته ورسوي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر د جمعې په ورځ (د لېندۍ ۹م۹) د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو د ۱۶ورځني کمپاین په دوام وویل، چې په افغانستان کې ښځې په تېرو درېیو کلونو کې د خپلو بشري حقونو د سخت محدودیدو شاهدانې دي.

ولکر ترک د زده کړو او کار په برخه کې د ښځو پر وړاندې د طالبانو محدودیتونو ته په اشارې سره وویل: "دې کړنو ښځې او نجونې له عامه ژوند څخه ګوښه کړي او په خپلو کورونو کې یې په مجازي زندانیانو بدلې کړي دي."

هغه ټینګار وکړ، چې له ښځو سره د طالبانو چلند د جنسیت پر بنسټ د سیستماتیک ځورونې یوه بڼه ده. همدا راز ښاغلي ترک زیاته کړه، چې دا بندیزونه به د سولې او دوامدار پرمختګ په برخه کې د هېواد په راتلونکي نسل اغیزې ولري.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر له هرې ممکنې لارې د افغان ښځو او نجونو د غږ پر پیاوړي کولو ټینګار وکړ.

ولکر ترک وویل: "موږ باید د نړۍوالی جنایي محکمې د څېړنو له مخې د جنسیتي ځورونې او جنیستي تبعیض په اړه بحثونه زیات کړو او د هغوی غږ پیاوړی کړو.»

هغه په ​​ډاګه کړه، چې طالبان باید د ټولو افغانانو د بشري حقونو د بیا تامین لپاره معقول ګامونه پورته کړي.

د نوموړي په خبره، واشنګټن د زدکړو او کار حق ته د افغان ښځو د لاسرسي ملاتړ ته ژمن دی.

په افغانستان کې د امریکا د سفارت د عامه چارو مشر ماریو کریفو نن په خپل پیغام کې وویل، چې په افغانستان کې د امریکا ماموریت د افغان ښځو له بنسټیزو حقونو ملاتړ کوي.

په ورته وخت کې د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي پر وړاندې د دوه اونیو نړیوال کمپاین په ترڅ کې هغه ټینګار وکړ، چې افغان ښځې غواړي هغه حقوق خوندي کړي چې د نړۍ نورې ښځې یې هم غواړي.

هغه زیاته کړه، چې په افغانستان کې د امریکا ماموریت په پام کې لري چې د زدکړو، کارموندنې او مدني او سیاسي حقونو په ګډون بنسټیزو حقونو ته د افغان ښځو لاسرسی زیات کړي.

کريفو يادونه وکړه، چې دغه پروګرامونه د افغان ښځو د پياوړتيا لپاره طرحه شوي دي.

په دغه ویډیویي پیغام کې د امریکا د سفارت د عامه اړیکو رییس له لېدونکو وغوښتل چې د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي د مخنیوي په کمپاین کې برخه واخلي او په خپلو ټولنو کې د دغه ډول تاوتریخوالي د له منځه وړلو لپاره اقدام وکړي.

په افغانستان کې د خپل واک له درې کلونو څخه په زیات وخت کې طالبانو داسې په لسګونو قوانین او حکمونه صادر کړي چې د ښځو حقونه یې محدود کړي دي.

د طالبانو له خوا پر ښځو لګول شوي محدودیتونو سره د نړیوالو سازمانونو له مخالفت سره سره، دغه ډله د ښځو د حقونو او ازادیو تر پښو لاندې کولو ته دوام ورکړی دی.

طالبانو د ښځو پر زده کړو او کار کولو بندیز خپله داخلي مسله بللې او ویلي یې دي چې هیڅ سازمان او هېواد ته به اجازه ورنه کړي چې په دې موضاعتو کې لاسوهنه وکړي.