طالبان: د قوشتیپې کانال د دویمې برخې د کېدنې کار ۸۱ سلنه بشپړ شوی دی

‏ په ایران کې د افغانستان پخواني سفیر او د سیاسي چارو شنونکی عبدالغفور لېوال نن دوشنبه د (لیندۍ ۱۹مه) په ایکس پاڼه په یوه یادښت کې لیکلي، په اسلامي جغرافیا کې د بنسټپالو جهادي ډلو په اړه عام تصور په بدلېدو دی او ورځ تر بلې یې د پخوا پرتله اغېز کمیږي.

‏ښاغلی لېوال زیاتوي چې، له اسلامپالو ډلو د خلکو تمې ځکه پرې شوې چې: «دغه ډلې اوس د امریکا، روسیې، چین، ایران او پاکیستان د ګټو په نیابتي سیالیو کې لیلام شوې، او د خلکو دغه هیله هم ولاړه.»

هغه وړاندې وايي، چې خلکو له دغو بنسټپالو او جهادي ډلو هیله لرله چې، «که یې دنیوي هوسا ژوند ته یې ونه رسوي، اخرت خو به یې ورښه کړي.»

عبدالغفور لېوال زیاتوي چې د بنسټپالو ډلو د کړنو له امله ‏اوس د خلکو هیلې ملي ولسواکو دولتوته دي.

سیاسي شنونکي په داسې حال کې پر بنسټپالو ډلو نیوکې کوي چې پر طالبانو تور دی چې دوی په افغانستان کې واک ته له رسیدو وروسته په نړۍ د لویو ځواکمنو هیوادونو په مالي ملاتړ روان دي او په دې سره د هغوی تګلارې عملي کوي.

تازه په سوریه کې د تحریرالشام په نوم یوه جهادي ډله چې د دغه هیواد د مخکني ولسمشر بشارالاسد د حکومت په پرځېدو کې یې رول لاره، پرې نیوکې دي چې دغې ډلې د امریکا په ملاتړ د بشارالاسد حکومت چې د ایران او روسیې له لوري یې ملاتړ کېده نسکور کړ.

رینا امیري د قطر د بهرنیو چارو وزارت له ځانګړي استازي سره په لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د نږدې اړیکو او د هغوی د ملاتړ او پراختیا پر لارو چارو او دارنګه په افغانستان کې د ټیکاو د ټینګښت لپاره د نړۍوالو هڅو په اړه خبرې کړې دي.

دا په داسې حال کې ده د امریکا د نړۍوالې پراختیا ادارې او زده کړې د ټولو لپاره په نوم قطري بنسټ چارواکو ویلي، چې د یکشنبې په ورځ یې په افغانستان کې د هغو ماشومانو، نجونو او ځوانانو د زده کړې د ملاتړ لپاره د ۵۰ میلیونو یو تړون لاسلیک کړ چې په افغانستان کې له زده کړو پاتې دي.
دغو دوو بنسټونو د څه باندې سل زره هغو ماشومانو د ثبتولو لپاره چې له درسونو څخه پاتې شوي، په مساوي توګه ۵۰ میلیونه ډالر ځانګړي کړي او نږدې دوه زره ځوانانو ته یې تحصیلي بورسونه ورکړي دي.
ورته مهال په یوې بلې جلا ناسته کې اغلې امیري د قطر د پوهنې وزیرې سره د افغانستان په روان وضعیت خبرې کړې دي.

په دغه ناسته کې دواړو خواوو د افغانستان په ښوونیزو برخو کې د ګډو همکاریو پر اړخونو او په ځانګړې توګه د نجونو د زده‌کړو او د هغوی له حقونو د ملاتړ او ودې پر لارو چارو خبرې اترې کړې دي.

په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین پر اېکس پاڼه لیکلي، چې په قطر کې یې د افغانستان لپاره د نیدرلینډ له سفیرې لتیتیا وان اېچ او د افغانستان لپاره د جرمني د شارژدافیر رولف دیتر سره سره کتلي.

نوموړی وايي، په دغه کتنه کې د دواړو هېوادونو له استازو سره په افغانستان کې د زده کړو، د اقیلم بدلون او بشري مرستو په اړه غږېدلی دی.

سهیل شاهین دا نه دي، چې په یادو برخو کې ورسره دغو بهرنیو استازو کومې ژمنې کړې او که نه خو وايي، چې په دې اړه غږېدلي دي.

د افغانستان خلک تر بل هر وخت معیاري زده‌کړو، د ژوندانه مناسب چاپیریال او بشري مرستو ته اړتیا لري، چې دا مهال د افغانستان د نفوس له نمايي زیات وګړي په دې برخو کې له ستونزو سره مخ دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو سره د افغانستان لپاره د نیدرلینډ او جرمني په ګډون یو شمېر نوورو هېوادونو خپل سفارتونه د ۲۰۲۱ اګسټ میاشت کې په کابل کې وتړل او یادو هېوادونو د افغانستان لپاره خپل سفارتونه په قطر کې هېواد کې پرانیستي دي.

دغو دوو بنسټونو د څه باندې سل زره هغو ماشومانو د ثبتولو لپاره چې له درسونو څخه پاتې شوي، په مساوي توګه ۵۰ میلیونه ډالر ځانګړي کړي او نږدې دوه زره ځوانانو ته یې تحصیلي بورسونه ورکړي دي.

زده کړې د ټولو لپاره د بنسټ موقت اجرایوي مشر محمد الکوبیسي وویل:«د متحده ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې سره همکاري د ټولګډونه او عادلانه زده کړې احساس کولو لپاره یو مهم ګام دی. دا ګډې هڅې کولی شي خنډونه لرې کړي، ټولنې پیاوړې کړي او د روښانه راتلونکي سره مرسته وکړي.»

همدارنګه د افغانستان لپاره د امریکا نړۍوالي پراختیا ادارې مدیر جویل سنډفور وویل: «دا همکاري ډاډ ورکوي چې افغان میرمنې او نجونې باکیفیته زده کړو ته لاسرسی ولري او د افغانانو لپاره یو ښه راتلونکی جوړیږي.»

دواړو خواوو د ټولو لپاره د زده کړو د بنسټیز حق په برخه کې په ځانګړې توګه د زیانمنو او خطر سره مخامخ ټولنو لپاره په خپلو ګډو ژمنو ټینګار کړی.

مجاهد اېنډیپنډنټ ورځپاڼې ته ویلي « داسې زندانیان چې له زندان نه ووځي پروژه یي شکل پیدا کوي، یا څوک دوی غولوي او یا ځینې استخباراتي کړۍ ددوی ذهنیت داسې جوړوي چې د زندان پرمهال یې څه لیدلي هغه بد تعبیر کړي او په اړه یې ناسم معلومات انتقال کړي او د پروپاګند د وسیلې په توګه استفاده ترې کیږي ».

د طالبانو ویاند وايي چې د دوی په زندانونو کې هیڅ نوع شکنجه نشته او له ښځینه زندانیانو سره محتاطانه چلند کیږي او په ښځینه ماحول کې ساتل کیږي.

هغه زیاته کړې، چې « هیڅ ستونزه ورته نشته، د زندانیانو یوازې ساتنه او درملنه کیږي، نور شکنجه کیږي نه او ددې څوک اجازه هم نه لري. استخباراتي او د تحقیقاتو برخې هم له اجبار پرته څیړنې کوي».

انډیپنډنټ چې د افغانستان انټرنشل-پښتو رپوټ غورچاڼ یې خپور کړی، له یوه زنداني سره ټیلیفوني مرکه کړې ده.

مصطفی، چې د افغانستان مخکیني حکومت کې یې کار کاوه، پوهېده که د ناټو له ملاتړه برخمن حکومت سقوط وکړي، نو دی به مجبور شي له هېواده وتښتي. خو د نورو په څېر هغه هم ونه توانېد چې وتښتي او تېر کال د جولای په میاشت کې د طالبانو لاس ته ولوېد. طالبانو هغه له سپیو سره په یوه کوچنۍ پنجره کې بندي کړی و.

نوموړی وايي، «هغوی زه ونیولم، مخ ته یې پلاستیکي کڅوړه را واچوله، چې سا مې بنده کړي او لاسونه او پښې یې را وتړل». پر هغه تور و، چې د طالبانو له مخالفانو سره یې همکاري درلوده.

مصطفی د هغو ۳۸ کسانو له ډلې دی چې د افغانستان انټرنشنل څېړنیز راپور له لیکونکي سره یې مرکه کړې ده.

انډیپنډنټ وايي، دغه راپور هڅه کوي چې د طالبانو له خوا بندیانو ته د شکنجې او سیستماتیک بد چلند ادعاوې مستندې کړي او د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینیټ ته وړاندې شوی.

د طالبانو ویاند ددغو زندانیانو د ادعاوو په تړاو ویلي چې « رسنۍ کولای شي راشي او زندانونه وګوري او له زندانیانو سره ازادې مرکې وکړي، بیا لیدلی شي چې وضعیت دلته څه ډول دی».

د افغانستان انټرنشنل - پښتو څیړنیز رپوټ چې د ۳۸ کسانو د مرکو او د ۱۲۱ رسمي غوښتنلیکونو د ارزونې پر بنسټ جوړ شوی، په دغو زندانونو کې د شکنجې ۳۱ بېلابېل ډولونه بیانوي.

افغانستان انټرنشنل – پښتو له ۹ مېرمنو او ۲۹ هغو نارینه وو سره خبرې کړې دي، چې په تېرو دریو کلونو کې یې د طالبانو د استخباراتو په عمومي او ولایتي ریاستونو کې له یوې میاشتې تر ۲۶ میاشتو زندان تېر کړی.

هغه کسان چې په ولایتونو کې نیول شوي ۱۸ کسان یې له یو میاشتني زندان او شکنجې وروسته کابل ته لېږدولي او هلته بیا ځلي شکنجه شوي دي.

شپږو زنداني شویو د زندان پر مهال ۱۶ بېلابېلې شکنجې، ۱۹ کسانو د زندان پر مهال ۹ بېلابېلې شکنجې او پاتې دیارلسو تنو له دوو تر پنځو مختلفې شکنجې لیدلې دي.

په یادو ۳۸ کسانو کې پنځو کسانو ته د شکنجې پر مهال روغتون ته د وړلو اړتیا پېښه شوې، خو طالبانو یوازې دوه کسان روغتون ته وړي او د دریو کسانو درملنه د استخباراتو د ریاستونو په داخل کې شوې ده.

د رپوټ له مخې، ډېری بنديان له قانوني ثبوت پرته نیول شوي او له سختو بدني او ذهني کړاوونو سره مخ شوي.