محمد بشیر رسما د سوریې د لنډ مهالي حکومت رییس اعلان شو

شهباز شریف په اسلام اباد کې د ښاغلي خان د پلویانو د تېرې میاشتې مظاهرې هم د پاکستان خلاف سازش بولي.

د جیو نیوز د راپور له مخې، نوموړي نن په کابینه کې له امنیتی‌ادارو وغوښتل، چې د دې سازش مسوول کسان له ثبوتونو سره د قانون منګولو ته وسپاري.

په هغو مظاهرو کې د افغانانو په ګډون د داسې کسانو د نیولو خبره هم کېږي چې په لاریون کې یې ګډون نه درلود.

خو شهباز شریف وايي، بې ګنا خلک به ونه ځورول شي.

د تېرې میاشتې تر مظاهرو وروسته عمران خان تېره اونۍ له خپلو پلویانو وغوښتل چې د ډیسمبر پر ۱۳ پېښور کې سره غونډ شي.

نوموړي د نومبر میاشتې د ۲۵مې په لاریونونو او د مۍ د ۱۴ نېټې تاوتریخوالي کې د وژل شویو پلویانو لپاره د فضايي پلټنو او له زندان د خپل ګوند د ټولو سیاسي کارکوونکو د خوشي کېدو غوښتنه کړې ده.

عمران خان وايي، د نومبر په ۲۵مه لاریونونو کې یې ۱۲ د مۍ میاشتې په ۹مه نېټه لاریونونو کې یې ۸ پلویان وژل شوي وو.

ښاغلی خان خبرداری ور کړی چې که دا دوه غوښتنې یې ونه منل شي، نو د ډیسمبر له ۱۴ به د مدني نافرمانۍ غورځنګ پیل شي او حکومت به د هرډول پایلو مسول وي.

خو حکومت د نومبر په ۲۵ مه لاریون په ترڅ کې د مرګ ژوبلې خبره ردوي او وايي چې د خان پلویانو د تېر کال د مۍ په ۹ مه پر پوځي تاسیساتو برید کړی و.

عمران خان د تېرې پنجشنبې په ورځ په دې تورن شو چې د مۍ د نهمې د مظاهرو رهبري یې کوله، خو نوموړی دا تور ردوي.

د مۍ د نهمې نیټې لاریونونو رهبري کولو تور پر خان د لسګونو نورو تورونو له جملي وروستۍ تور دی او نوموړی د تېر کال له ورستیو په زندان کې دی.

د سوریې یوې امنیتي سرچینې رویټرز ته وویل، چې اسراییلي ځواکونه په قنیطره سیمه کې ځای پرځای شوي.

دغه سیمه د اسراییل تر واک لاندې جولان لوړو او د سوریې او اسراییل ترمنځ ناپوځي زون نه۱۰ کیلومتره دننه ده.

اسراییلي پوځ د دغه رپوت په اړه له تبصرې ډډه کړې، خو ویلي یې دي، چې حایل زون یې یوازې په دفاعي موخه نیولی. د اسراییل هوايي ځواک وايي، چې ددغو بریدونو هدف د هغو وسلو او وسایطو له منځه وړل دي چې د وسله والو یاغیانو لاس ته یې د لوېدو وېره ده. اسراییل دغه راز ویلي، چې د دوی ځواکونو د سوریې په پوله کې له حایل زون اخوا پرمختګ نه دی کړی.

سیمه ییز غبرګونونه او نړیوال غبرګونونه
مصر، قطر او سعودي عربستان د اسراییل دا اقدام غندلی. سعودي عربستان وویل چې دا به د سوریې د امنیت بیرته ټینګولو امکانات کم کړي.

امنیتي سرچینو او د سوریې پوځ افسرانو ویلي، چې د اسراییل هوايي بریدونه د سوریې پر پوځي مرکزونو او د دمشق په شاوخوا کې د جمهوري ګارډ پر تجهیزاتو متمرکز دي. د هغوی په وینا، تر ۲۰۰ پورې بریدونو د سوریې پوځ بنسټیزه وړتیا له منځه وړې ده.

اسراییل ویلي چې دا بریدونه به څو ورځې دوام وکړي، خو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته یې ویلي چې په سوریه کې یې د جګړې لپاره مداخله نه ده کړې.

د سوریې سیاسي وضعیت کې بدلون
د ولسمشر اسد د واکمنۍ له پای ته رسیدو وروسته د سوریې لومړي وزیر محمد جلالي د یاغیانو په مشرۍ لنډمهالي حکومت ته د واک سپارلو سره هوکړه کړې.

د یاغیانو مشر احمد الشرع، چې د ابو محمد الجولاني په نوم هم پیژندل کیږي، د لنډمهالي حکومت لپاره خبرې کړې دي.

سره له دې چې د یاغیانو ایتلاف د سوریې د راتلونکي په تړاو د روښانه پلان په اړه څه نه دي ویلي، خو د سیمه ییزو اړیکو هڅې پیل شوې دي.
د سوریې بانکونه به نن د سه شنبې په ورځ پرانېستل شي او د تیلو وزارت له ټولو کارکوونکو غوښتنه کړې چې خپل کارونه بیا پیل کړي.

په ورته وخت کې، خلک لاهم له غچ اخستنو ویریږي.

جولاني ویلي، هغه امنیتي افسران او پوځي چارواکي به حساب کتاب ته راولي چې د سوریې له خلکو سره په ظلم او شکنجو کې ښکیل دي.

خو سره له دې د سوریې راتلونکی لاهم ګونګ دی او د نړۍ سترګې د دې بې ثباتۍ د پای ته رسېدو پر لور دي.

پولیس سرچېنې وایي، پېښه د کلای عبدالله په سیمه کې د پولیسو یوې پوستې ته څېرمه شوې او په موټر سایکل سپاره دواړه کسان ځای پر ځای وژل شوي دي.
پولیس وایي، تر دې مهاله روښانه نه ده چې دغو دوو کسانو د ځانمرګي برید هوډ لاره او که یوازې یې چاودېدونکي توکي لېږدول.

دوی وایي، په دې اړه د دوی پلټنې روانې دي.
بلوچستان په تېرو کلونو کې نا امنه صوبه ګڼل کېږي، چې د نورو وسله‌والو ډلو تر څنګ په کې د بلوڅ بېلتون پاله غورځنګ هم وسله‌وال فعالیتونه لري.

دغه ډله غواړي، چې له فډرالي حکومته خپله خپلواکي تر لاسه کړي او پر طبیعي سرچېنو واکمنه شي.
تېره میاشت په دغې صوبه کې د یو ځانمرګي برید له امله چې د اورګاډي په یو تم ځای کې وشو نږدې دېرش تنه ووژل شول او تر ۵۰ زیات ټپیان شوي وو.

اروپايي ټولنې د دوشنبې په ورځ ویلي، چې له اوکراین سره د مرستو یوه نوې اندازه به ډېر ژر دغه هېواد ته انتقال کړي.

د دغه ټولنې په اعلامیه کې ویل شوي، "دا پیسې د اوکراین لپاره د اروپايي ټولنې د ملاتړ یوه برخه ده او د دې هیواد له اقتصاد سره به مرسته وکړي ځکه چې اوکراین د روسیې پر وړاندې جګړې ته دوام ورکوي."

د نړۍ د سترو اقتصادي قدرتونو په ګډون د جي - ۷ هیوادونو اوکراین ته د ۵۰ میلیارده یورو پور تخصیص کړی دی. ویل کېږي، چې دغه پیسې د روسیې د کنګل شویو شتمنیو له لارې تمویلېږي.

د افغانستان سقوط

هندی رسني ډي اېن اې په یوه پرتلنه کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د افغان دولت سقوط ته اشاره کړې چې په پایله کې یې مخکیني ولسمشر اشرف غني هېواد پرېښود. غني خپل تګ د دې لپاره اړین وباله چې د وینو تویېدنې او د کابل د ورانۍ مخه ونیسي، خو دغه ناڅاپي اقدام هېواد په ګډوډۍ کې وغورځاوه.

د ډې اېن اې په باور، د حکومت له نړېدو او د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته طالبانو واک په لاس کې واخیست. غني وروسته په متحده عربي اماراتو کې پناه واخیسته، خو له هېواده د هغه وتل د نړیوالو مداخلاتو او هېواد جوړونې د هڅو د ناکامۍ سمبول پاتې شوی.

سریلانکا: اقتصادي بحران د یوې کورنۍ واک ته د پای ټکی ږدي

د۲۰۲۲ کال په جولای په میاشت کې د سریلانکا ولسمشر ګوتابایا راجاپاکسا د بې‌ساري اقتصادي کړکېچ په ترڅ کې تېښتې ته اړ شو. د خوراکي توکو، سون‌توکو او درملو د سخت کمښت له امله د خلکو پراخې مظاهرې ترسره شوې، چې بالاخره مظاهره‌چیانو د ولسمشر استوګنځي ونیوه.

راجاپاکسا لومړی مالدیف او وروسته سینګاپور ته لاړ، چې هلته یې رسمي استعفا ورکړه.

د هغه تګ د یو وخت ځواکمنې سیاسي کورنۍ د زوال او د خراب اقتصادي مدیریت د مستقیمو پایلو څرګندونه کوله.

سره له دې چې راجاپاکسا د۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې بېرته سریلانکا ته ستون شو، خو هېواد یې د پورونو له کړکېچ او د خلکو له بې‌باورۍ سره مخ دی.

بنګله‌دېش: یوه لومړۍ وزیره ګوښه شوه

د۲۰۲۴ کال په اګست میاشت کې بنګله‌دېش د هغو هېوادونو په لیست کې شامل شو، چې مشران یې د کړکېچونو په ترڅ کې تېښتې ته اړ شوي دي.

د بنګله‌دېش لومړۍ وزیرې شیخ حسینه وروسته له هغه هند ته پناه یووړه، چې د زده‌کوونکو لاریونونه کړکېچن شول او بالاخره د هغې د استعفا غوښتنه وشوه.

مظاهره‌چیان، چې د هغې حکومت یې په استبداد او فساد تورن کړی و، د هغې رسمي استوګنځي ته ورسېدل.

په دې حال کې حسینې هېواد پرېښود. وروسته یوه انتقالي حکومت واک ترلاسه کړ، خو هېواد یې لاهم په سیاسي ګډوډۍ کې ډوب پاتې دی.

سوریه: د اسد کورنۍ واک پای ته رسېږي

د۲۰۲۴ کال په ډسمبر میاشت کې له یوې لسیزې اوږدې کورنۍ جګړې وروسته د سوریې ولسمشر بشارالاسد وروسته له هغه هېواد پرېښود، چې د مخالفو ځواکونو لاس ته دمشق او نورې مهمې سیمې ولوېدې. د هغه تېښته د سوریې د پنځوس کلنې کورنۍ واکمنۍ پای دی، چې جګړه ځپلی هېواد یې په لا ډېره ورانۍ کې پرېښود.

سوریه اوس د بیا جوړونې له سختو ننګونو سره مخ ده، په داسې حال کې چې میلیونونه کسان بې‌ځایه شوي او ټولنه په شدید ډول وېشل شوې ده.

تر فشارونو لاندې د مشرانو تېښته په معاصر نړیوال سیاست کې یو تکراري انځور دی: اوږدمهاله بحرانونه، که اقتصادي وي، سیاسي، یا نظامي، کولی شي د رژیمونو د ناڅاپي سقوط لامل شي.