په ملګرو ملتونو کې د فرانسې استازی: د افغانستان امنیتي وضعیت په وروستیو میاشتو کې خراب شوی

د امنیت شورا په نننۍ غونډه کې د چین سفیر هڅه وکړه، چې د طالبانو لاسته راوړنې روښانه کړي او له نړۍ یې وغوښتل چې د دغې ډلې له حکومت سره مرسته وکړي.

ښاغلي فو کانګ وویل: «افغانستان د خپلې سوله ییزې بیارغونې په یو مهم پړاو کې دی. امنیتي وضعیت ښه شوی او د خلکو د ژوند شرایط په تدریجي ډول مخ پر ښه کیدو دي. له افغانستان سره سیمه ییزې همکارۍ ژورې او پیاوړې شوې دي.

هغه دا هم وويل، چې په تېرو درېيو کلونو کې د طالبانو حکومت د افغانستان د اقتصاد د بيا رغولو او د سيمې له هېوادونو سره د سوداګريزو اړيکو د پياوړتيا لپاره ګامونه پورته کړي دي. د چین سفیر زیاته کړه چې د طالبانو د مالیاتو عواید زیات شوي او ښځینه متشبثینو د هېواد په اقتصادي فعالیتونو کې برخه اخیستې ده. هغه دغه لاسته راوړنې "هڅوونکې" وبللې.

چین او طالبانو په تېرو درېیو کلونو کې په تدریجي ډول ښې اړیکې جوړې کړې دي. چین او روسیه د امنیت شورا دوه هغه غړي هېوادونه دي چې د غربي هېوادونو د فشارونو او نیوکو پر وړاندې د طالبانو د حکومت دفاع کوي. چین په وار وار له امریکا غوښتي چې د افغانستان په بیارغونه کې مرسته وکړي او د افغانستان مرکزي بانک کنګل شوې پیسې خوشې کړي.

همدا راز د چین استازي له طالبانو وغوښتل چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت ته بدلون ورکړي. هغه په ​​ځانګړې توګه له طالبانو وغوښتل چې د ښځو حقونو او په ځانګړې توګه د زده کړو حق ته درناوی وکړي.

هغه له طالبان دا هم وغوښتل چې باید د "ترهګرۍ سره د مبارزې" لپاره اقدام وکړي او اجازه ورنکړي چې "افغانستان یو ځل بیا د ترهګرو ډلو په مرکز بدل شي."

نوموړي د امنیت شورا په ځانګړې غونډه کې د افغانستان د وضعیت په اړه وویل، چې روسیه له افغانستانه د امنیتي ګواښونو په اړه اندېښمنه ​​ده.

نیبنزیا د داعش خراسان څانګه د افغانستان او سیمې لپاره یو جدي ګواښ وباله او ویې ویل: "موږ د طالبانو له کړنو خبر یو، خو له بده مرغه دغه هڅې د دغې ډلې د له منځه وړلو لپاره کافي نه دي. موږ ګورو چې دا ډله په افغانستان کې خپل حضور پیاوړی کوي او نوي جنګیالي استخداموي، په ځانګړې توګه له افغانستان څخه بهر."

په ملګرو ملتونو کې د روسیې د استازي په وینا، د داعش خراسان څانګې نوي ترهګریز بریدونه پیل کړي. د ده په وینا، د دغو بریدونو قربانیان د ښځو او ماشومانو په ګډون اکثره قومي او مذهبي لږکي دي.

هغه زیاته کړه، چې په افغانستان کې د داعش موخه نه ده بدله شوې او دغه ډله هڅه کوي چې په دغه هېواد کې د یو بدیل ځواک په توګه ځان مطرح کړي. د نیبنزیا په وینا، داعش هڅه کوي افغانستان او سیمه بې ثباته کړي.

د روسیې سفیر وویل، چې د داعش خراسان څانګه بهرنۍ مرستې ترلاسه کوي او په افغانستان کې د لویدیځو ځواکونو له خوا پاتې شوې وسلې کاروي.

نیبنزیا په داسې حال کې په افغانستان کې د داعش پر ګواښ ټینګار کړی، چې د چهارشنبې په ورځ په یو ځانمرګي برید کې چې دغې ډلې یې مسوولیت په غاړه واخیست، د طالبانو د کډوالو چارو سرپرست او د دغې ډلې یو تر ټولو بانفوذه وزیر خلیل الرحمن حقاني ووژل شو.

د طالبانو ویاندویانو په وار وار د داعش ګواښ بې اهمیته بللی او په افغانستان کې یې د دې ډلې د پام وړ شتون رد کړی دی.

د بشري حقونو د وضعیت څارنه

په ملګرو ملتونو کې د روسیې سفیر د پنجشنبې په ورځ د امنیت شورا په غونډه کې د افغانستان د وضعیت په اړه وویل، چې مسکو په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو په ګډون د بشري حقونو وضعیت له نږدې څاري. هغه په ​​ځانګړې توګه د نوي فرمان یادونه وکړه چې په طبي موسسو کې د ښځو او نجونو د زده کړې منع کوي.

نیبنزیا د خپلې وینا په یوه بله برخه کې له طالبانو وغوښتل، چې د ټولو قومي او سیاسي ډلو د استازو په شتون سره یو ټول شموله حکومت جوړ کړي. هغه ټینګار وکړ، چې مسکو په دواړو برخو کې پرمختګونه څاري.

د طالبانو مشرتابه د یو نوي فرمان په صادرولو سره په افغانستان کې د ښځو او نجونو د لوړو زده کړو وروستۍ سرچینه په نښه کړه او د طبي موسسو د دروازو په تړلو سره یې ښځې او نجونې په بشپړه توګه د لوړو زده کړو له بهیره بې برخې کړې. طالبانو تر اوسه د دغه فرمان د لغوه کېدو په اړه د نۍوالې ټولنې او افغان سیاسي مشرانو د غبرګون په اړه څه نه دي ویلي.

په ملګرو ملتونو کې د روسیې د استازي او په دغه سازمان کې د چین د استازي د څرګندونو بله برخه په افغانستان کې د یو جامع حکومت د جوړېدو په اړه وه، چې طالبانو له درېیو کلونو راهیسې دغه غوښتنې ته جدي پام نه دی کړی.

طالبان خپل حکومت ټول شموله بولي، چې د دې ډلې په وین، په کې د بېلابېلو قومونو استازي شتون لري، خو تر دې وړاندې روسیې ویلي وو، چې د طالبانو د حکومت زیاتره غړي په یوې ډلې او یو قوم پورې اړه لري.

د پاکستان استازي د افغانستان په تړاو د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ځانګړې ناستې ته وویل چې طالبان له داعش- خراسان سره په جګړه بوخت دي، خو القاعده، ټي ټي پي او نورو جنګیالیو ته هم باید توجه وکړي، ځکه دا ډلې نه یوازې د پاکستان بلکې د ټولې سیمې امنیت ته ګواښ دي.

د پاکستان استازی وايي، چې ټي ټي پي له خپلو شپږ زره جنګیالیو سره په افغانستان کې خوندي پټنځایونه لري او د پاکستان امنیت او ثبات ګواښي.

هغه وویل چې پاکستاني طالبان هلته مالي او نور ملاتړ ترلاسه کوي او نورو جنګیالیو ته هم مساعد چاپیریال برابروي.

نوموړي د طالبانو د کډوالو چارو پر وزیر خلیل حقاني ځانمرګی بریده وغنده او د هغه له کورنۍ او د طالبانو له حکومت سره یې خواخوږي وښوده.

فلیچر د امنیت شورا ځانګړې غونډې ته وویل چې افغانستان د انساني ناورین په حالت کې دی او یو پر درېیمه برخه خلک روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی نه لري.

نوموړي په دې منځ کې د ښځو پر طبي زده کړو د طالبانو بندیز یو بل زیانناک ګام وباله، چې د افغانستان روغتیايي وضعیت نور هم کړکیچن کولای شي.

ټام فلیچر وویل چې « د افغانستان نیمايي خلک ملاتړ ته اړتیا لري، د نړۍ دویم هېواد دی چې له ستر انساني ناورین سره مخ دی. طالبانو پر ښځو طبي زده کړې او ازموینې بندې کړې، دا د دوی وروستۍ هیله وه، دا به ډېر سخت ناوړه اغیز پریږدي».

فلیچر د امنیت شورا غونډې ته په خبرو کې وویل چې ددې پریکړې د ناوړه پایلو له امله به په راتلونکو پنځو کلونو کې د ۳۶زره روغتیاپالو د کار مخه ونیول شي.

هغه وویل چې د امیندوارو میندو او ماشومانو د مړینې کچه به لوړه شي، په داسې حال کې چې افغانستان اوس هم د میندو او ماشومانو د مړینې لوړه کچه لري.

فلیچر وايي، چې همدا اوس په افغانستان کې یو پر درېیمه ښځې د زیږون پرمهال له مسلکي طبي ملاتړه بې برخې دي.

دې غونډې ته په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سازمان سیاسي استازولۍ (یوناما) مشرې روزا اوتونبایوا، وویل چې دېفکټو حکومتونه کېدای شي نقد شي خو د ستونزو د حل لپاره تعاملات په کار دي.

اوتونبایوا د امنیت شورا غونډې ته وویل، چې په اصولي ډول باید د ستونزو حل ته لاره ولټول شي.

نوموړې وویل چې تعامل او باور جوړول د افغانستان د خلکو په ګټه دي او په دې برخه کې باید اصولو مطابق پرېکنده عمل وشي.

هغې د ښځو پر زده کړو، روغتیايي روزنو او رسنیو د طالبانو بندیزونو ته په اشارې وویل چې دوی په خپل تېر رپوټ کې چې په نومبر میاشت کې خپور شوی، دا ټول مستند کړي او دې بندیزونو د خلکو پر ژوند ناوړه اغیز کړی دی.

اوتونبایوا وویل چې « موږ په پیچلو شرایطو کې کار کوو خو موږ خپلې کړنې خوندي کړې چې د افغانانو مرسته وکړو، چې خپل خپل هېواد بېرته له نړیوالې ټولنې سره یوځای کړي».

اوتونبایوا وویل چې په افغانستان کې یو شمېر پرمختګونه هم شوي او دا د نشه يي توکو په برخه کې شوي دي.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د پنجشنبې په ورځ (د لېندۍ ۲۲ مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې د دغه وزارت د وړاندیز پر بنسټ د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده د افغانستان په ولسوالیو کې د ۳۱۸ روغتونونو د جوړولو امر کړی دی.

دغه وزارت وايي، په لوګر، غزني او فراه ولایتونو کې د پنځو روغتونونو تدارکاتي چاري پیل شوې او په نږدې راتلونکي کې به د دغو روغتونونو د جوړولو کارونه پیل شي.

د طالبانو مشر په داسې حال کې د افغانستان په ولسوالیو کې د روغتونونو د جوړولو امر کړی، چې له دې مخکې د طالبانو همدغه مشر دلېندۍ پر ۱۲ مه د یوه فرمان په ترڅ کې د نجونو لپاره د لوړو او نیمه لوړو زده کړو ټولې طبي موسسې بندې کړې.

له دغه فرمان وروسته د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د روغتیايي بنسټونو مسوولانو ته اعلان وکړ، چې نور په دغو مرکزونو کې نجونې د زده کړو اجازه نه لري.

ویل کیږي د طبي زده کړو له بندېدو سره به افغانستان تر راتلونکو ۱۳ کلونو پورې ښځینه متخصصې ونه لري.

په همدې حال کې افغانستان یو له هغو هېوادونو دی، چې د امیندوارو میندو او ماشومانو د مړینې کچه پکې لوړه ده.

د بې پولې ډاکټرانو ټولنه وايي، د طالبانو له خوا پر طبي زده کړو د بندیز لګولو پرېکړه د هېواد روغتیايي سیستم ته جدي ګواښ دی.

ګڼو نړیوالو سازمانونو د طالبانو د مشر له لوري د طبي زده کړو د بندولو امر «له بشري حقونو ښکاره سرغړونه» بللې ده.