ایران په یوه کال کې یو نیم میلیون افغانان له خپلې خاورې اېستلي

په اسلام اباد کې د طالبانو په واک کې افغان سفارت نن دوشنبه «د لیندۍ ۲۶مه» پر اېکس لیکلي چې مولانا فضل الرحمان د خلیل الرحمن حقاني پر مړینه ژوره خواشیني څرګنده کړه.

د طالبانو سفیر ددې ناستې نور جزئیات نه دي شریک کړي او نه یې هم د خلیل الرحمن حقاني د وژل کېدو د پيښې د غندلو په تړاو د هغه له قوله څه لیکلي دي.

دغه پښتون مذهبي مشر له ډېر پخوا څخه له حقاني کورنۍ سره نږدې اړیکې پالي.

د طالبانو د کډوالو چارو وزیر خلیل حقاني د چارشنبې په ورځ د لیندۍ پر ۲۱ مه په یوه ځانمرګي برید کې ووژل شو او دبرید پړه داعش پر غاړه واخسته.

د طالبانو له خوا د خپرو شویو معلوماتو له مخې، بریدګر چاودېدونکي توکي په پلستر پوښلي لاس کې ځای پر ځای کړي وو.

د چین د بهرنیو چارو وزارت نن د یوې لنډې اعلامیې په ترڅ کې وویل، «په دې ناسته کې، چې په بیجنګ کې شوې، دواړو خواوو د ګډو ګټو او اندېښنو په اړه هر اړخیز نظرونه تبادله کړي دي».

د چین د بهرنیو چارو وزارت وايي، چې دواړو استازو په سیمه کې د ثبات او همکارۍ د لارو چارو په اړه بحث وکړ او د افغانستان د پیچلي سیاسي، اقتصادي او امنیتي وضعیت د حل لپاره یې د ګډو هڅو پر اهمیت ټینګار کړی.

د دې لیدنې نور جزئیات تر اوسه نه دي خپاره شوي، خو دا لیدنه په سیمه ییزو مسایلو کې د چین او تاجکستان د دوه اړخیزې همکارۍ څرګندونه کوي.

تاجکستان د افغانستان له اړخه له متوجې ګواښونو اندېښمن دی.

دغه ناسته دوه ورځې وړاندې په بیجنګ کې شوې ده.

د اروپايي اتحادیې ځانګړي استازي توماس نیکلوسن افغانستان ته خپل پنځه ورځنی سفر بشپړ کړ. نوموړی وايي، د یاد سفر په ترڅ کې یې له طالب چارواکو او نړیوالو شریکانو سره د افغانستان د سیاسي، بشري او اقتصادي وضعیت په اړه بحثونه ترسره کړل.

نیکلوسن له خپلې سیاسي مشاورې ارجا کایکونن سره کابل ته سفر کړی و، چې له بېلابېلو اړخونو سره د افغانستان پر اوسني وضعیت او راتلونکي وغږیږي.

نوموړي په خپل رپوټ کې ویلي، چې په دغه سفر کې داروپايي ټولنې استازو له طالب چارواکو، د ملګرو ملتونو، نړیوال بانک، افغان مدني ټولنې او خصوصي سکتور استازو سره خبرې اترې وکړې.

د اروپايي ټولنې استازي د کابل په سفر کې ویلي چې د یو شمېر افغانانو په باور د افغانستان په داخل کې امنیتي وضعیت عمده ستونزه نه وه، خو د ګاونډیو هیوادونو استازو له افغانستان څخه د ترهګرو ډلو له متوجې ګواښونو، کډوالۍ او سرحدي ننګونو خپلې اندیښنې شریکې کړې دي.

په دغه سفر کې داروپايي ټولنې استازو له طالبانو سره د اپیمو د تولید د کمولو پر هڅو هم خبرې کړې دي.

په ۲۰۲۲ کال کې د دې هدف لپاره یو فرمان صادر شوی و، خو اوس هم افغان کورنیو ته یوه بدیله سرچینه نه ده ورکړل شوې. د اروپايي ټولني استازي وویل چې دوی د دې هدف لپاره له ۱۵۰میلیونه یورو څخه زیات زراعتي ملاتړ کړی، چې له یوه میلیون ډېرو افغانانو ترې ګټه اخستې ده.

نیکلوسن په خپل رپوټ کې ویلي، د ټولنو د ملاتړ لپاره یې د موسسو له لارې د خصوصي سکټور د اړیکو او د کرنې لپاره په افغانستان کې دننه او بهر بازارونو ته د لاسرسي د ودې په برخه کې ۴۵ میلیونه یورو ځانګړي کړي دي.

نوموړی وايي، د خپل سفر پر مهال یې په افغانستان کې د خصوصي سکټور نارینه او ښځینه استازو سره هم لیدلي دي.

نوموړی زیاتوي، «د اروپايي اتحادیې له لوري د افغانستان پر خصوصي سکټور هیڅ ډول بندیز نشته او ان د افغانستان د خصوصي سکټور د ښه والي لپاره پر افغاني تولیداتو هیڅ ډول ګمرکي تعرفي نه دي لګول شوې.»

نوموړی وایي، د خصوصي سکټور د پیاوړتیا په برخه کې به د اروپايي اتحادیې فعالیتونه او مرستې دوام ولري.

نیکلوسن وايي، له طالب چارواکو، د نړیوالو غیر دولتي سازمانونو او خصوصي سکتور استازو او د ملګرو ملتونو له استازې او افغان میرمنو سره یې په لیدنو کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت قانون په اړه د اروپايي اتحادیې د قوي اندیښنو یادونه وکړه.

نوموړی وایي، دا قانون د شرکتونو او سازمانونو کار نور هم پیچلی کوي او د ښځو د تګ راتګ، کار، خدماتو ته د لاسرسي او د خپلو کورنیو د ملاتړ وړتیا باندې خورا قوي اغیز لري.

دده په باور، د یاد قانون له امله د افغانستان لپاره د اروپايي اتحاديي ملګرو خپلې مرستې کمې کړې دي.

نیکلوسن وايي، نړیوال غیر دولتي سازمانونه د هغو راپورونو په اړه اندېښمن وو، چې څو ورځې وړاندې په کندهار کې د کابینې د غونډې په تړاو خپاره شوي او په افغانستان کې یې د نړیوالو غیر دولتي سازمانونو پر فعالیت او حضور د سختو محدودیتونو وړاندیز کړی.

نوموړی وايي، د افغانستان خلګو ته د مرستو رسولو په برخه کې د داډول پرېکړو د منفي اغیزو په اړه یې له طالب چارواکو سره خبرې وکړې، خو هغوی جزئیات نه دي ور کړي.

د اروپايي اتحاديي استازی وايي، د نجونو د طبي زده کړو د ۱۸۰ مرکزونو د بندیدو په اړه یې هم خپله ژوره اندیښنه د طالبانو د رییس الوزرا له سیاسي مرستیال مولوي کبیر سره شریکه کړې، خو په دغو لیدونو کې د طالبانو هیڅ چارواکي د نجونو پر مخ د طبي زده کړو د مرکزونو بندېدو او له دریو کالو راهیسې په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته نجونو پرمخ د ښوونځیو او پوهنتونو تړلو په اړه وضاحت نه دی ور کړی او نه هم طالب چارواکو د یادو پرېکړو د بېرته اخیستلو په اړه کوم دلیل درلود. هغه وايي، « د طالبانو له حقیقي چارواکو سره ناستو کې هیچا هم دا روښانه نه کړه، چې د نجونو پر طبي زده کړو بندیز ولې لګېدلی او نه یې هم دا ښودلي چې دا پرېکړه به بیرته واخلي.»

د افغانستان لپاره د اروپايي اتحاديي ځانګړي استازي توماس نیکلوسن د خپل رپوټ په وروستۍ برخه کې د افغانستان اوسني بشري، سیاسي او اقتصادي وضیعت او په ځانګړې توګه د طالبانو وروستیو فرمانونو او بندیزونو ته په کتو، افغانستان له اندیښمنوونکي حالت سره مخامخ یاد کړی دی.

نووموړی وايي، داروپايي اتحاديي د مرستو د دوام او تعامل لپاره باید طالبان د ځینو مسایلو د حل لپاره بیړنی اقدام وکړي.

پوتین د روسیې د دفاعي چارواکو یوې غونډې ته وویل چې مسکو د متحده ایالاتو د لنډ او منځني واټن توغندیو د جوړولو او احتمالي ځای پرځای کولو بهیر په اندیښنه څاري.
هغه خبرداری ورکړ، چې که متحده ایالات دغه ډول توغندي ځای پرځای کړي، نو روسیه به هم د خپلو توغندیو د ځای پرځای کولو په تړاو په خپله خوښه محدودیتونه لرې کړي.

پوتین زیاته کړه چې روسي ځواکونو په اوکراین کې د روانو عملیاتو په لړ کې سږکال د ۱۸۹ سیمو کنټرول ترلاسه کړی دی.

هغه ټینګار وکړ چې د روسیې اتومي وسلې یوازې د مخنیوي او دفاع لپاره دي.

په ورته وخت کې پوتین وايي، چې روسیه له بې ساري بندیزونو او سختو بهرنيو فشارونو سره سره پرمختګ کوي او هیڅ ډول تورونه یا ګواښونه پرې اغیز نه لري.

د انټرفاکس د رپوټ له مخې، هغه د متحده روسیه ګوند په کانګرس کې وویل، « روسیه پرمختګ کوي، اقتصاد یې په وده دی او دا هر څه د تاریخ په اوږدو کې له بې ساري بندیزونو او د ځینو هیوادونو د واکمنو کړیو له سختې مداخلې او فشار سره سره ترسره کیږي. خو هیڅ ډول باج اخیستل یا بهرنۍ هڅې به زموږ پرمختګ ونه دروي."

پوتین زیاته کړه، « روسیه ډاډه ده، د خپل حقانیت او ځواک احساس کوي او له همدې امله د لنډې او اوږدې مودې ټول اهداف به خامخا ترلاسه شي».

په یوه تازه ګام کې اروپايي اتحادیې د روسیې ددفاع وزارت یو قراردادي هوايي شرکت د PJSC UTair د خپلو بندیزونو په نوملړ کې شامل کړی او وايي، چې دغه شرکت اوکراین ته د نظامي پرسونل د لیږد په ګډون د روسیې وسله والو ځواکونو ته لوژستیکي ملاتړ چمتو کړی.

دغه وزارت په اېکس پاڼه کې په یوه یادښت کې لیکلي، چې ستانکزي په کابل کې له دغه بریتانوي ډېپلوماټ سره وکتل.

په خبرپاڼه کې راغلي چې په دې کتنه کې پر بشري مرستو، دوه اړخیزو سیاسي، ټولنیزو او بشري اړیکو هم خبرې وشوې.

د ستانکزي د خبر له خپرېدو څو دقیقې وروسته د طالبانو بهرنیو چارو وزارت له خپلې اېکس پاڼې څخه دا خبر لرې کړ.