د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح په پکتیکا کې د پاکستان د پوځ بريدونو په غبرګون کې ويلي، چې طالبان يوه جوړه شوې بهرنۍ دسیسه ده او په څو پاتې ویجاړو ټانکونو له کوم بهرني ګواښ سره مقابله نه شي کولی.
د پخواني ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح په پکتیکا کې د پاکستان د پوځ له بريدونو وروسته پر خپله اېکس پاڼه ليکلي، چې افغانستان مشروع نظام، قانون او په نړیواله کچه یو روښانه اوچت غږ نه لري.
هغه زياتوي، «نه مشروع نظام شته، نه منظم پوځ، نه ملي یووالی، نه قانون، نه وقار او نه هم په نړیوالو فورمونو کې کوم څرګند غږ. یو څو کسان چې دامهال یې واک تر لاسه کړی د انتقام اخیستلو خبرې کوی.»
صالح دا هم وايي، چې طالبان کورنی او بهرنی مشروعیت نه لري او دغه ډله په يو څو شعارونو سره د تيري غچ نه شي اخیستلی.
د هغه په خبره، طالبانو د افغانانو خپلمنځني یووالی له منځه وړی او د ژبې، سېمې، مذهب، ښوونځي او مدرسې په نوم یې افغانان سره ويشلي دي.
د پخواني ولسمشر لومړی مرستیال وايي، چې طالب په ناوړه کړنو د خاورې مالکیت او د ساتنې احساس له منځه وړی او له همدې کبله ۸ میليونه افغانانو خپل وطن پرې اېښی دی.
هغه وایي، چې افغانستان یو ټپي او ستړی هېواد دی او همدا ټپونه به د طالب د واکمنۍ د زوال لامل ګرځي.
امرالله صالح زياتوي، چې طالب د شریعت د تطبیق په نوم د افغانانو له ځورولو پرته بل څه نه پېژنې.هغه وايي، چې افغانستان دا مهال د قانون او خلکو د ارادې پر بنسټ يوه منظم نظام ته اړتیا لري.
صالح ددوحې تړون ته په اشاره وايي، چې د طالبانو د واکمنۍ اساس د دوحې تړون دی، «د دوحې تړون دومره بدنام او شرمناکه دی، چې دوی ورته د محرم تړون نوم ورکړی».
امرالله صالح په برمل ولسوالۍ کې د پاکستان د پوځ د بریدونو په لومړي غبرګون کې ویلي و، چې په پکتیکا کې ډیورنډ کرښې ته څېرمه د طالبانو شمېر له ۲۰۰۰ څخه کم دی، خو په پنجشېر کې شل زره دي.
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې اسلام اباد غواړي وزیرستاني بې ځایه شوي یا بېرته وزیرستان ستانه شي او یا په غزني کې هغو کمپونو ته ولیږدیږي، چې افغان طالبانو دوی ته جوړ دي. طالبانو بې ځایه شویو کورنیو ته د غزني په واغظ، مقر او قره باغ کې د ښارګوټو په څېر کمپونه جوړ کړي.
پاکستان او افغانستان، چې د جغرافیا او امنیتي ستونزو له مخې له ننګونو او ستونزو ډکې اړیکې لري، په کابل کې د اسلام اباد د خوښې حکومت له واکمنېدو سره سره، لاهم د اړیکو پېچلی دور طی کوي.
کابل ته د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق په مشرۍ د یوه جګپوړي پلاوي وروستۍ لیدنې داسې ښودله چې دواړې خواوې له ۱۵ میاشتنیو ترینګلو او پېچلو اړیکو وروسته بېرته یوه نوي پړاو ته داخلیږی، خو په حیرانوونکي ډول په داسې حال کې چې پاکستانی پلاوی د کابل پر ډپلوماتیک سفر بوخت و، پاکستاني الوتکو په پکتیکا کې پر ملکي اهدافو بریدونه وکړل او ۴۶ ملکي کسان یې ووژل.
هممهاله پر پکتیکا بریدونه او د پاکستاني پلاوي سفر په سیاسي اړیکو کې نادره پېښه ګڼل کیږي.
د پاکستان د پوځ قومانداني لږ ترلږه د خپل ځانګړي استازي او جګپوړي پلاوي د لیدنو کتنو پایلو ته د انتظار اړتیا ونه لیده او ددوی په وینا، په افغانستان کې میشت د پاکستاني طالبانو مرکزونه یې په نښه کړل.
دې پېښې یوځل بیاد دواړو خواوو ترمنځ د اړیکو پر نويو هڅو سیوری غوړولی دی.
پر وزیرستاني بې ځایه شویو فشار
پاکستان په پکتیکا او خوست کې میشت وزیرستاني کډوال د ځان لپاره خطر ګڼي، ځکه وسله وال جنګیالي د هغوی په کمپونو کې نفوذ کوي.
سره له دې، چې د پاکستان د طالبانو غورځنګ وايي، چې دوی په افغانستان کې حضور نه لري او خپل عملیات له ډیورنډ کرښې پورې غاړه تنظیموي، خو پاکستان په هوايي بریدونو سره په افغان خاوره کې د هغوی حضور تثبیتول غواړي.
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې اسلام اباد غواړي وزیرستاني بې ځایه شوي دې ته اړباسي چې یا بېرته وزیرستان ستانه شي او یا په غزني کې هغو کمپونو ته ولیږدیږي، چې افغان طالبانو دوی ته جوړ کړي دي.
د سرچینې په وینا، طالبانو د وزیرستاني بې ځایه شویو او ټي ټي پي اړوند کورنیو لپاره د غزني په واغظ، مقر او قره باغ کې د ښارګوټو په څېر کمپونه جوړ کړي، چې د پکتیکا له برمل، لمن او پڅې مېلې سیمو نه هلته انتقال شي، خو دغو کورنیو غزني ته له تګه انکار کړی او اوس له دې ودانیو اغزن سیم تاو دی.
بې ځایه شوي په دې باور دي چې اوسنۍ سیمه ورته تر ټولو د استوګنې وړ چاپیریال دی.
د ځانګړي استازي سفر د برید تر سیوري لاندې
د محمد صادق سفر د دواړو هېوادونو ترمنځ په ۱۵ میاشتو کې لومړۍ لوړ پوړې لیدنه وه. نوموړی د دوشنبې په ماښام کابل ته لاړ او سملاسي یې د طالبانو د کورنیو چارو له وزیر سراج الدین حقاني، بهرنیو چارو وزیر او نورو چارواکو سره خبرې وکړې، خو ویل کیږي له برید وروسته بېرته ستون شوی.
د دغو خبرو اترو اصلي موضوعات ترهګرۍ ضد جګړه، د کرښې امنیت او د پاکستاني طالبانو پټنځایونه ښودل کیږي.
په داسې حال کې چې کابل کې ډیپلوماتیکې خبرې روانې وې، پر ځمکه پېښېدونکې پیښې د وضعیت نازکتیا ښيي.
د پاکستان هوايي بریدونو په پکتیکا ولایت کې ۴۶ کسان ووژل، چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل دي او طالب چارواکي پر دې پېښه تر نیوکو لاندې دي، چې د هېواد د خوندیتوب او دفاع وړتیا نه لري.
پاکستان دغه بریدونه د تحریک طالبان پاکستان (TTP) پر پټنځایونو د برید په توګه توجیه کړل. د پاکستان یوه لوړپوړي امنیتي چارواکي، چې د نوم نه څرګندولو په شرط یې خبرې کولې، رسنیو ته وویل چې په عملیاتو کې د جنګي الوتکو او ډرونونو ګډ کار شامل و او هدف یې هغه وسله وال وو چې د پاکستان ځواکونو ته مستقیم ګواښ پېښوي.
دا لومړی ځل نه دی چې داسې بریدونه کېږي. تر دې مخکې په روان کال کې ورته بریدونو په پکتیکا او خوست کې د ملکي وګړو ژوند واخیست.
متقابلې بې باورۍ
وروستۍ پېښې د اسلاماباد او کابل ترمنځ د بې باورۍ څرګندویي کوي. په۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو راهیسې، پاکستان پر طالبانو تور لګوي چې دټي ټي پي جنګیالیو د فعالیتونو مخنیوي کې پاتې راغلي، خو طالبان اسلام اباد تورنوي چې ددوی خلاف داعش وسله واله ډله روزي.
د پاکستاني پلاوي د سفر او هوايي بریدونو وخت د اسلاماباد د ستراتېژۍ په اړه پوښتنې راپورته کړې.
شنونکي وایي چې ښایي پاکستان د برید په اړه طالبانو ته مخکې له مخکې خبر ورکړی وي، ځکه ویل کېږي په نښه شويو ځایونو کې د برید پرمهال جنګیالي نه وو، خو دا چې ولې هممهاله ډپلوماتیک او پوځي دواړه فشارونه کارول شوي، دا یوه معما ده.
د پاکستان پوځ له پاکستاني طالبانو سره د خبرو اترو مخالف دی او له همدې امله ظاهرا د طالبانو له حکومت سره هم پخوانۍ رادرشه نه پالي. ملکي حکومت د پوځ تر نفوذ او فشار لاندې دی.
ظاهرا داسې ښکاري چې د پاکستان د ځانګړي استازي په مشرۍ د پاکستان د جګپوړي پلاوي سفر پایلې د برید تر سیورې لاندې راغلې او ښايي هغه نتایج ور نه کړي، چې د اسلام اباد ملکي حکومت یې تمه کوي.
د جرمني د براندنبرګ ایالت د کورنیو چارو وزیره کاترین لانګه وایي چې مجرم کسان باید زر بېرته افغانستان ته واستول شي. لانګه وویل، « که چېرې افغانستان ته الوتنې کیږي، نو دا باید ممکن شي. فدرالي حکومت باید دا پروسه په دوامداره توګه پر مخ یوسي. څه شی په دې کې خنډ دی؟».
هغه همداراز غواړي چې په براندنبرګ ایالت کې د پناه غوښتونکو د شړلو مرکزونو لپاره ممکن ځایونه و ارزوي.
د جرمني د خبري اژانس د رپوټ له مخې، دغه ډول ګډ استوګنځایونه د دې لپاره جوړ شوي چې رد شوي کسان له شړلو څخه ځان ونه غړوي.
جرمني د اګست په پای کې افغانستان ته د اخراج لړۍ بېرته پیل کړه.
لانګ افغانستان او سوریې ته د اخراج له عمومي بندیزونو سره مخالت کوي او وايي، « موږ بیړنۍ حل لارې ته اړتیا لرو چې فدرالي حکومت یې وړاندې کړي».
لانګ د دې چارې لپاره په ملي کچه هڅې کوي. هغې زیاته کړه، «دا نور هیڅوک نه مني چې ځینې وختونه موږ حتا مجرمان هم نه شو شړلی او زه به دا نور هیچا ته تشریح نه کړم. په پراګنیتز سیمه کې هېڅوک دا نه مني».
د شړلو مرکزونو جوړول
لانګ د شړلو مرکزونو د جوړولو ملاتړ وکړ او دایې اړتیا وړ او اغیزناک وبلل. هغې وویل، « په دغو مرکزونو کې به هغه کسان چې باید وشړل شي استوګن شي، څو له پناه اخیستلو یې ډډه وشي».
هغې د کستین-کیټز د اوډر ټاپو په اړه اندیښنې څرګندې کړې او ویې ویل، « زه اوس ډاډه نه یم چې دا واقعاً ښه نظر دی». هغه پلان لري چې دغه ځای له نږدې وګوري، خو وايي، چې په براندنبرګ کې نور ځایونه هم شته چې مناسب ګڼل کېدای شي.
۴۵۰۰ کسان باید وشړل شي
په براندنبرګ کې شاوخوا ۴۵۰۰ کسان د اخراج لپاره په شرایطو برابر دي. د دغو کسانو نیمایي یې په لنډ وخت کې د شړلو وړ دي، خو نور یې د اسنادو د نشتوالي په څېر ستونزې لري یا د روسیې په څېر له هغو هېوادونو راغلي چې اوس یې ور شړل ممکن نه دي.
د روان کال د ډسمبر تر ۱۷مې پورې ۹۱۲ کسانو براندنبرګ پرېیښی دی. د وزارت د معلوماتو له مخې، له دې ډلې ۶۸۱ کسان په خپله خوښه تللي او ۲۳۱ شړل شوي دي. دا شمېر د تېر کال په پرتله زیات شوی.
په ۲۰۲۳ کال کې ۷۷۹ کسانو براندنبرګ پرېښود، چې له دې ډلې ۵۰۷ په خپله خوښه تللي او ۲۷۲ شړل شوي وو.
داېف ډي پي ګوند رییس کریستیان لیندینر د سوریایي کډوالو په اړه جدي دریځ لري او وايي، چې هغوی باید خپل هېواد ته واستول شي.
نوموړی وايي، هغه کسان چې د سوریې د کورنۍ جګړې له امله جرمني ته راغلي، باید بیرته خپل هېواد ته ستانه شي.
هغه زیاته کړه چې پاتې کېدونکي کسان باید مشخص معیارونه پوره کړي، لکه د کار له لارې ځان بسیاینه، پاک جنایي ریکارډ، او د ډیموکراتیکو ارزښتونو منل.
په جرمني کې شاوخوا ۹۷۵ زره سوریایان ژوند کوي، چې ډېری یې له ۲۰۱۵ کال راهیسې د کورنۍ جګړې له امله ورغلي. له دې ډلې، ۳۰۰ زره کسانو ته فرعي خوندیتوب ورکړل شوی.
د مقاومت جبهه ادعا کوي، چې په فراه ولایت کې یې دوه تنه طالبان وژلي دي. دغې جبهې پر اېکس پاڼې لیکلي، چې دغه برید یې (د مرغومي په ۳مه نېټه) د شپې پرمهال د فراه پر عمومي سړک ترسره کړی دی.
د دغې جبهې په وینا، دغه برید د طالبانو د لویې لارې د کنډک پر غړو شوی دی، چې ترې دوه میله وسله هم ترلاسه شوې ده.
دغې جبهې زیاته کړې ده، چې په دغه برید کې د دوی غړو ته کوم زیان نه دی اوښتی.
خو طالبانو بیا په دې تړاو څه نه دي ویلي.
د مقاومت جبهې تېره ورځ هم د یو راپور په خپرولو سره ویلي و، چې د تېرې لېندۍ میاشتې په اوږدو کې یې په ۲۵ بېلابېلو بریدونو کې ۷۱ تنه طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.
دغې جبهې زیاته کړې وه، چې په دغو بریدونو کې یې شاوخوا ۴۲ طالبان وژلي او ۲۹ نور یې بیا ټپیان کړي دي.
د دغې جبهې په وینا، دغه بریدونه یې په اتو ولایتونو کې ترسره کړي دي.
خو تر اوسه کومې خپلواکې سرچینې د دغو ادعاو پخلی نه دی کړی او افغانستان انټرنشنل هم د یوې خپلواکې او بې پرې رسنۍ په توګه دغه ادعاوې نه شي تاییدولای.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د پاکستان الوتکو د پکتیکا د برمل ولسوالۍ په مرغه، لمن او پیتاوګي سیمو بمباري کړې ده. په بمباري کې د اوښتې مرګ ژوبلې په اړه تر اوسه کره معلومات نه دي ور کړل شوي. دا بمبار کابل ته په افغان چارو کې د پاکستاني استازي له تګ سره هممهاله دی.
سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، لومړۍ جنګي الوتکې پر میرعلي او تپي سیمه الوتنې پیل کړې، وروسته یې افغانستان ته مخه کړه او هلته یې بمونه وغورځول.
په پکتیکا کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې دغه هوايي بریدونه د برمل ولسوالۍ په لمن، مرغه او ولې واست سیمو کې شوي دي. سرچینه وايي، چې لومړی دوه بې پیلوټه الوتکې راغلې او وروسته جیټ الوتکو پر مختلفو سیمو بمونه وغورځول. سرچینه وايي، چې دوه بمونه په سرخوړي سیمه کې اچول شوي دي.
غږیز کلیپونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، په سیمه کې وسله وال کسان د پکتیکا امنیه قوماندانۍ ته معلومات ور کوي، چې په لمن کې عامو خلکو ته مرګ ژوبله اوښتې ده.
د پاکستان امنیتي سرچینو ویلي، چې پاکستاني الوتکو د مخلص یار مسید او اخترمحمد خلیل پر مرکزونو بمباري کړې ده.
مخلص یار د حکیم الله مسید د ډلې غړی و، خو په دې وروستیو کې د حافظ ګل بهادر له ډلې سره یوځای شوی دی.
اخترمحمد خلیل په دې وروستیو کې په شمالي وزیرستان کې بریدونه چټک کړي.
دغه بمباري داسې مهال کیږي چې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازی صادق خان د کابل په سفر بوخت دی او د طالبانو د حکومت له یو شمېر چارواکو سره یې لیدنې کتنې کړې دي.
له بمبارۍ څو ورځې وړاندې د سویلي وزیرستان په مکین سیمه کې د پاکستان د طالبانو غورځنګ په یوه غچ اخستونکي برید کې ۱۶ پاکستاني پوځیان ووژل او د پاکستان لوی درستیز د سویلي وزیرستان په مرکز واڼه کې یوې ناستې ته وویل چې دوی به ټي ټي پي او د هغوی ملاتړي له منځه یوسي.
د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي د پاکستان د هوايي بریدونو رپوټونو ته په اشاره لیکلي، چې که دا بریدونه ریښتیا وي، طالبان به ځواب ور کوي، خو د جګړې په ځای دواړه هېوادونه داسې هوکړې ته اړتیا لري چې یو هم د بل د امنیت ګواښلو لپاره ترهګرۍ ته اجازه ور نه کړي او په همدغه هوکړه ودرېږي.
نوموړی خپل اېکس کې د پوښتنې په ډول وايي، «د پاکستان استازی په کابل کې دی، جنرال منیر د دې خبرو پیلولو اجازه ور کوي؟»
د افغانستان په چارو کې د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق نن د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره کتلي او خپل اېکس کې یې لیکلي، چې په سیمه کې یې د دوه اړخیزو همکاریو او امن پر لا پیاوړتیا موافقه کړې ده.
محمد صادق کابل ته له رسېدو وروسته د طالبانو د کورنیو چارو له وزیر سره هم وکتل.
هغه وویل چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ستونزو د هواري لپاره د ګډو هڅو ته هوډمن دی
محمد صادق په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د پاکستان د دوهم ځانګړي استازي په توګه وټاکل شو.
دا له ټاکل کېدو وروسته کابل ته د ده لومړی سفر دی.
د نړۍ د لوږې ناورین مخ پر ډېرېدو دی ځکه شتمن هېوادونه خپلې مرستې کموي او دا چاره میلیونونه خلک، په ځانګړې توګه افغانان له ګواښ سره مخ کوي. د رویټرز د رپوټ له مخې، ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې په ۲۰۲۵ کال کې به لږ تر لږه ۱۱۷ میلیونه خلک له مرستو بې برخې پاتې شي.
افغانستان چې له څو لسیزو جګړو او بې ثباتیو ځورېږي، د دې ژور ناورین تر ټولو ډېر اغېزمن هېواد ګڼل کیږي. سره له دې چې افغانان ډېرو مرستو ته اړ دي، خو پر طالبانو د نړیوالو مالي فشارونو او په مرستندویه هېوادونو کې د سیاسي تغییراتو او خپله د طالبانو د پالیسیو له امله د مرستو بهیر ټکنی شوی.
د رویټرز د رپوټ له مخې، د خوړو نړیوال پروګرام او نورې بشري موسسې له مالي ناورین سره مخ دي، ځکه مرستې کمې شوې دي. د بیلګې په توګه، دغه سازمان په سوریه کې مخکې شپږ میلیونه خلک تغذیه کول، خو اوس دغه پروګرام ته کمې مرستې رسیږي.
د ۲۰۲۵ کال لپاره د وړاندوینې له مخې، د هغو خلکو شمېر چې د خوړو نړیوال پرواګرام له لارې به مرستې ترلاسه کړي، په پراخه کچه کم ښودل کیږي.
رویټرز وايي، د نړیوالو بشري مرستو لپاره د کافي بودجې نشتوالی په ځانګړي ډول په جګړه ځپلو سیمو کې بشري مرستو ته د خلکو اړتیاوې په جدي توګه لوړوي.
په افغانستان کې، په ۲۰۲۳ کال کې نږدې ۲۰ میلیونه خلک له جدي لوږې سره مخ وو. د هیواد اقتصادي بې ثباتي، چې لا هم د جګړو له امله روانه ده، مرستو ته اړتیا نه ده کمه کړې. دغه وضعیت د نړیوالو مرستندویه ادارو لپاره یوه ستره ننګونه ده، ځکه دوی د هغو کسانو د مرستې لپاره چې تر ټولو ډېره اړتیا لري کافي سرچینې نه لري.
رویټرز وايي، د چین او هند په څېر لویو اقتصادونو نه کافي مرستې نه رسیږي او داهم یوه لویه اندیښنه ده.
چین د ۲۰۲۳ کال په ترڅ کې یوازې ۱۱.۵ میلیونه ډالره مرسته کړې چې د نړیوالو مرستندویانو په نوملړ کې ۳۲ځای لري. هند په همدې کال کې یوازې ۶.۴ میلیونه ډالر مرسته کړې او په نوملړ کې یې ۳۵ ځای درلود. خو متحده ایالات، جرمني او د اروپایي اتحادیې غړي هېوادونه لاهم د بشري مرستو تر ټولو ستر تمویلوونکي دي.
د مالي مرستو د کمېدو ترڅنګ مرستې ځینې وخت ناوخته راځي او د ډونر هیوادونو په سیاستونو پورې مشروطې وي. دغه وضعیت د افغانستان په څېر سیمو کې کار لا پیچلی کوي، چیرې چې مرستې خورا اړینې دي، خو سیاسي او لوژستیکي ستونزې د دې لامل کیږي چې مرستې اړمنو خلکو ته پر وخت ونه رسیږي.
رویټرز وايي، د متحده ایالاتو، چې په نړۍ کې د بشري مرستو تر ټولو ستر مرستندوی هېواد دی، مالي مرسته کمه شوې ده.