د بشري حقونو یو سازمان وايي، چې ایران په لرستان کې یو افغان بندي اعدام کړی

د باختر اژانس د راپور له مخې دغه بېروج د طالبانو له لوري د یوې جوړې شوې کمېټې تر څار لاندې پلورل شوي دي.

خو پر طالبانو نیوکې کیږي چې د افغانستان کانونه او قیمتي ډبرې په نا مسلکي ډول سپړي او له پلور وروسته یې عواید شخصي جیبونو ته اچوي.

له هېواده بهر د افغانستان بېروج په ځانګړي ډول د کونړ او نورستان هغه په بازارونو کې په خورا لوړو بیو پلورل کېږي او د نړۍوالو مینه والو پام یې ځانته اړولی دی.

نورستان د افغانستان یو له هغو ولایتونو ګڼل کېږي چې د قیمتي ډبرو پراخ کانونه لري؛ خو په ناقانونه او نامسلکي ډول یې کیندل کېږي او پلورل کیږي.

ځايي اوسیدونکو په وار وار نیوکې کړي دي چې د طالبانو ځینو کړیو په خپلسري توګه د ټول هېواد سربېره په نورستان کې هم د قیمتي ډبرو پسې ناقانونه کیندنې کوي.

د بیروج ډبرې د ځانګړي شین او نیلي رنګونو له امله ډېرې ارزښتناکې او ښکلې ګڼل کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي چې یونیسف د ۳۳۰۰ خدماتي مرکزونو له لارې د افغانستان په ګوډ ګوډ کې کوچنیانو ته ویټامین لرونکي خواړه او پروټین ورکړي،‌ څو له خوارځواکۍ وژغورل شي.

خوارځواکي په افغانستان کې جدي ننګونه بلل کېږي چې له پنځه کلونو ټیټ عمر لرونکي کوچنیان ترې اغېزمن کیږي او ځوریږي.

روغتیا پوهان په دې باور دي چې دغې ناروغۍ په افغانستان کې د فقر، جګړو، ناورینونو، اقتصادي‌ او طبیعي ستونزو له کبله شدت موندلی دی.

د رسمي شمېرو له مخې په افغانستان کې نږدې یو میلیون ماشومان د خوارځواکۍ په ناروغۍ اخته دي‌ چې لوی لامل یې فقر او مناسبو خوړو ته د میندو او ماشومانو نه لاسرسی بلل کېږي.

په خبرپاڼه کې راغلي د طالبانو د لوړو زده‌کړو سرپرست ندا محمد ندیم د لېسانس او نورو لوړو زده‌کړو په برخه کې د ترکیې له سفیر جنګ اونال څخه غوښتي‌ چې لازمې مرستې ورسره وکړي.

که څه هم کابل د ترکیې سفارت خپله په رسمي ډول څه نه دي ویلي، خو خبرپاڼه زیاتوي چې جنګ اونال د طالبانو د لوړه زده‌کړو وزیر ته د همکارۍ ډاډ ورکړی او د پوهننتونونو د ودې په برخه کې یې ورسره ځانګړې ژمنې کړې دي.

خبرپاڼه کاږي، چې د ترکیې سفیر د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت یوه پلاوي ته بلنه ورکړې څو ترکیې ته سفر وکړي او هلته د دغه هېواد د ودانیزې انجنیرۍ او کرنې تر څنګ د طب له پوهنځیو څخه لیدنې وکړي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت له دې تازه لیدنې هېڅ ډول انځور نه دی خپور کړی ؛خو تر دې وړاندې یې د ترکیې له سفیر سره د ندا محمد ندیم د ناستو انځورنه خپرول.

ندا محمد ندیم داسې مهال دا ناستې کوي‌ چې دیني زده‌کړې تر عصري زده‌کړو مهمې ګڼي او په وار وار یې خپلو ویناوو کې پوهنتوني چاپیریالونه د مدرسو پر وړاندې ننګولي دي.

ایراني چارواکي معمولا افغان کډوالو ته د «بې اسنادو وګړو» اصطلاح کاروي.

احمدثمره حسینی ایرنا خبری اژانس ته وویل: «د سوداګریزو اتحادیو د محصولاتو او خدمتونو د وړاندې کولو د کنټرولولو لپاره د چابهار د سیمه ییزو پولیسو افسرانو د قضایه قوې له استازی سره په دغه ښار کې له فعالو تجارتی اتحادیو څخه کتنه وکړه.»

د هغه د څرګندونو له مخې، د دغه سفر په ترڅ کې شل سوداګريز مرکزونه چې د استوګنې له اسنادو پرته يې بهرني کډوال په کار ګومارلي و، د عدلي او قضايي پلاوي په شتون کې وتړل شول.

د ایران حکومت د چارواکو په وینا، په پام کې ده چې د روان کال تر پایه دوه میلیونه افغان کډوال له ایرانه وویستل شي.

دغه سازمان په ۲۰۲۴ کال کې له ۱۸ زره او ۸۳۶ کورنیو سره مرسته کړې او هغوی ته یې چرګې، د چرګانو خوراک، درمل او اړین روزنیز پروګرامونه برابر کړي دي.

د یاد سازمان د معلوماتو له مخې په دې پروګرام کې له ۵۵۷ زرو زیات چرګان واکسین شوي، چې له دې سره نه یوازې د کورنیو خوراکي اړتیاوې پوره شوې، بلکې مېرمنو ته یې د ګټې وټې د لاسته راوړلو یوه لاره هم برابره کړې ده.

د خوړو او کرنې اداره زیاتوي له دې پروګرام یې موخه دا ده چې اړمنو کورنیو ته خواړه چمتو کړي او مېرمنې له اقتصادي اړخه پیاوړي کړي، څو خپلې ستونزې په خپله هوارې کړي.

د افغانستان په کلیوالي سیمو کې مېرمنې د خپلو کورونو دننه د چرګانو د ساتنې کوچني فارمونه لري چې د هګیو څخه یې هم د خپلو کورنیو مالي ملاتړ کوي.

که څه هم په افغانستان کې د چرګانو او هګیو د تولید صنعت خورا وده کړې، خو د کورنیو چرګانو او هګیو ته د هېواد دننه ځانګړی ارزښت ورکول کېږي.