د طالبانو د لوړو زده‌کړو سرپرست وزیر له ترکیې غوښتي چې په علمي‌ برخه کې همکاري ورسره وکړي

ایراني چارواکي معمولا افغان کډوالو ته د «بې اسنادو وګړو» اصطلاح کاروي.

احمدثمره حسینی ایرنا خبری اژانس ته وویل: «د سوداګریزو اتحادیو د محصولاتو او خدمتونو د وړاندې کولو د کنټرولولو لپاره د چابهار د سیمه ییزو پولیسو افسرانو د قضایه قوې له استازی سره په دغه ښار کې له فعالو تجارتی اتحادیو څخه کتنه وکړه.»

د هغه د څرګندونو له مخې، د دغه سفر په ترڅ کې شل سوداګريز مرکزونه چې د استوګنې له اسنادو پرته يې بهرني کډوال په کار ګومارلي و، د عدلي او قضايي پلاوي په شتون کې وتړل شول.

د ایران حکومت د چارواکو په وینا، په پام کې ده چې د روان کال تر پایه دوه میلیونه افغان کډوال له ایرانه وویستل شي.

دغه سازمان په ۲۰۲۴ کال کې له ۱۸ زره او ۸۳۶ کورنیو سره مرسته کړې او هغوی ته یې چرګې، د چرګانو خوراک، درمل او اړین روزنیز پروګرامونه برابر کړي دي.

د یاد سازمان د معلوماتو له مخې په دې پروګرام کې له ۵۵۷ زرو زیات چرګان واکسین شوي، چې له دې سره نه یوازې د کورنیو خوراکي اړتیاوې پوره شوې، بلکې مېرمنو ته یې د ګټې وټې د لاسته راوړلو یوه لاره هم برابره کړې ده.

د خوړو او کرنې اداره زیاتوي له دې پروګرام یې موخه دا ده چې اړمنو کورنیو ته خواړه چمتو کړي او مېرمنې له اقتصادي اړخه پیاوړي کړي، څو خپلې ستونزې په خپله هوارې کړي.

د افغانستان په کلیوالي سیمو کې مېرمنې د خپلو کورونو دننه د چرګانو د ساتنې کوچني فارمونه لري چې د هګیو څخه یې هم د خپلو کورنیو مالي ملاتړ کوي.

که څه هم په افغانستان کې د چرګانو او هګیو د تولید صنعت خورا وده کړې، خو د کورنیو چرګانو او هګیو ته د هېواد دننه ځانګړی ارزښت ورکول کېږي.

د طالبانو د کابل ښاروالۍ ویاند نعمت الله بارکزی وايي، په پلازمېنه کې یې د طالبانو د مشر د دغه فرمان د پلي کولو لپاره عملي اقدامات پیل کړي او د شکایتونو اړوند د ښاریانو عریضو ته سترګې په لار دي.

نوموړی زیاتوي چې د طالبانو تر واکمنېدو مخکې چې کومې ودانۍ یا کورونه جوړ شوي؛ نو دغه فرمان به په پرېکنده توګه پرې عملي شي.

په تېرو شلو کلونو کې په کابل کې دنګې سوداګریزې او استوګنیزې ودانۍ جوړې شوې چې د طالبانو د مشر دغه فرمان له امله به یې مالکان ښایي له ګڼو ستونزو سره مخ شي.

که څه هم افغانستان کې خلک د ودانیو جوړولو پر مهال د کولتور‌ي جوړښتونو له امله د کورونو او ودانیو جوړولو پر مهال د ګاونډیانو پردې ته ځانګړې پاملرنه کوي؛ خو باورونه دا دي چې د ملا هبت‌الله دغه فرمان به په لوی لاس په ښاري سیمو کې د اوسیدونکو ترمنځ لانجو او شخړو ته لاره هواره کړي.

د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پخوا هم وخت ناوخت د کورونو د پرانېستو کړکیو له امله د اوسیدونکو ترمنځ ناندرۍ راپورته شوې دي.

په ځینو ولایتونو کې ان د کړکیو په پرېښدولو سره د دوو کورنیو تر منځ شخړې هم شوې چې د اوږدې بدۍ لامل شوې دي.

هغې دا څرګندونې د ملا هبت‌الله د هغه تازه فرمان په غبرګون کې کړې چې له مخې په ودانیو او کورونو کې د کړکیو بندیدو امر شوی څو د ګاونډ ښځینه ترې ښکاره نه شي.

د فرانسې د پارلمان مرستیالې وویل،‌ چې طالبان تر هغې پورې خپلو افراطي بندیزونو ته دوم ورکوي، چې ښځې په بشپړه توګه له ټولنې ورکې کړي.

ماود پتیت د پوښتنې په ډول ویلي چې په ۲۱مه پېړۍ کې پر ښځو دا ډول بندیزونه څنګه امکان لري؟

تیره اوونۍ د طالبانو مشر ملا هبت‌الله په خپل یوه تازه فرمان کې امر کړی چې په افغانستان کې دې خلک د یو او بل د کورونو طرف ته کړکۍ نه پریږدې چې د بل ګاونډي د کور ښځې یا نجلۍ ترې ونه لیدل شي.

همدا راز د طالبانو تر واک لاندې د اقتصاد وزارت د ملا هبت‌الله د فرمان پر بنسټ په یوه تازه مکتوب کې ټولو بهرنیو او کورنیو اینجوګانو ته ګواښ کړی،‌ که یې ښځینه کارکوونکې له دندو لرې نه کړې؛ نو جوازونه به یې لغوه کړي او دفترونه به یې هم ور وتړي.

مهدي انصاري د تلې میاشتې پر ۱۴مه نېټه د کابل په پل سرخ سیمه کې د افغان خبري اژانس له دفتره تر وتلو وروسته لادرکه شو. د هغه له ورکېدو ۸۵ ورځې وروسته لا هم د هغه د برخلیک په اړه څه نه دي ویل شوي.

د مهدي انصاري کورنۍ ویلي و، چې دغه خبریال د طالبانو د استخباراتو له لوري نیول شوی دی. خو د نوموړي له نيول کېدو وروسته د خبريالانو مرکز د طالبانو د وياند په حواله خبر ورکړ، چې "استخباراتو مهدي انصاري نه دى نيولى."

په ترکیه کې میشت افغان خبریال تمیم عطايي افغانستان انټرنشنل ته وویل:«د مهدي انصاري غیر قانوني نیول او د هغه د وضعیت په اړه د هیڅ ډول معلوماتو نشتوالی د بیان له ازادۍ سره د طالبانو د وحشت او دښمنۍ اوج دی.»

د بیان د ازادۍ کور مشر له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې د دغه خبریال دوامدار توقیف د خبریالانو د غږ د غلي کولو هڅه وبلله.

نجیب اصیل د نوموړي نیول کېدل غندلي او له طالبانو یې غوښتي چې ژر تر ژره مهدي انصاري خوشی کړي.

نوموړي وويل:«موږ له نړيوالې ټولنې، د رسنيو له ملاتړو بنسټونو او د بشري حقونو له سازمانونو غواړو چې د مهدي انصاري او د طالبانو تر توقيف لاندې نورو خبريالانو او د رسنيو د کارکوونکو د ژر تر ژره خلاصون لپاره جدي هڅې وکړي.»

پر همدغه مهال د جاوید جلالي په نوم یو بل خبریال هم د مهدي انصاري توقیف غیر قانوني بللی.

هغه له نړیوالو سازمانونو وغوښتل چې د مهدي انصاري د خلاصون لپاره ژر تر ژره اقدام وکړي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په هېواد کې د خبریالانو او رسنیو فعالیتونه خورا محدود شوي دي.