له دوغارون پولې څه باندې ۳۰ زره افغانان ایران ته تر ننوتلو مخکې افغانستان ته ستانه کړل شوي

ښاغلي بقايي یو ځل بیا په افغانستان کې پر جوړېدونکو بندونو او ایران ته د تلونکو اوبو د اندازې پر اغېزمنېدو اندېښنه وښوده.

د ایران بهرنیو چارو وزارت نن خپل اېکس کې د نوموړي د څرګندونو په اعلامیه کې ویلي، چې طالبانو ته ښايي د افغانستان او ایران د ګډو کلتوري، توکمیزو، مذهبي او تمدني اړیکو او د پنځو میلیونو کډوالو کوربتوب ته په پام متقابلو ګټو ته درناوی وکړي او له یو لوریزو هڅو ډډه وکړي.

اسماعیل بقايي وايي، د ایران بهرنیو چارو وزارت له طالبانو سره پرلپسې تماس لري او تل یې ټینګار کړی چې د ایران حقونو او دوه اړخیزو تړونونو له پام پرته باید له د اوبو له سرچینو او ډنډونو یا حوزو ګټه وا نخلي.

نوموړي هیله وښوده چې د طالبانو حکومت به د دواړو ملتونو ګټو، دوه اړخیزو هوکړو او تړونونو او نړیوالو اصولو ته په پام مناسبې پرېکړې وکړي.

تر کمال خان وروسته پر پاشدان ناندرۍ

د طالبانو واکمنېدو سره تهران بیا بیا له دې ډلې غوښتل چې کمال خان بندې کې غړول شوې د هلمند سیند اوبه ور پرېږدي، خو طالبانو ویل چې د وچکالۍ له امله اوبه کمې شوې او دوی ایسارې کړې نه دي.

ایران دې وروستیو کې بیا د طالبانو پر حکومت په هرات کې د پاشدان بند پر جوړېدو نیوکې کوي.

د ایران د اوبو د صنعت ویاند څو ورځې مخکې پر هریرود سیند د افغانستان د «یو اړخیزې ګټې اخیستنې» په اړه ویلي و، چې دا کار د عرفي حقوقو نقض دی او دا ګام به د څو میلیونه انسانانو د څښاک او روغتیا اړتیاوو ته زیان ورسوي.

عیسا بزرګ زاده د ایران دولتي اژانس صدا وسيما ته ویلي و، چې د هریرود پر سرحدي او ګډې حوزې د پاشدان بند جوړول د دغه سیند طبيعي بهیر کموي، چې له امله یې د ټولنیزو او چاپیریالي زیانونو په ګډون د مشهد ښار د څښاک اوبه جدي زیانمنېږي.

د هرات پاشدان بند پر جوړېدو د ایران له غبرګون سره هممهاله د طالبانو ویاند پرون ددغه بند یوه ویډیو خپره کړې او ویلي یې دي، چې « ولس مو له ابادۍ سره خورا مینه لري».

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد پر خپل اېکس دې ویډیو ته لیکلي، چې «دا په هرات کې د پاشدان بند څخه د خلکو لیدنه او هلته میلې کول دي».

د طالبانو تر واک لاندي باختر خبري اژانس د جمعې په ورځ د دغې ډلې د ټولګټو وزارت له قوله ليکلي، چې د سالنګ په شمالي او جنوبي برخو کې ۱۱۶ سانتي متره واوره شوې.

دغه وزارت ويلي، چې د سالنګونو د ساتنې او څارنې کارکوونکي د لارې خلاصولو لپاره اماده دي.

دوی له خلکو غوښتي، چې پر دې لار له سفر ډډه وکړي او په خوندي ځايونو کې پاتې شي.

د غور طالب چارواکو هم خبر ورکړی، چې د تېرې شپې درنې واورې او توپان له امله د کابل ـ غور لویه لاره د تګ راتګ لپاره تړل شوې ده.

طالبان وایي هڅه روانه ده، چې دغه لارې بیرته د ټرافیکو پر مخ پرانیزي، خو وايي خلک دې تر هغه پورې پر دغې لارې سفر نه کوي.

په میدان وردګ کې د طالبانو د والي دفتر په خبرتيا کې د لويې لارې موټر چلوونکو ته جدي خبرداری ورکړی، چې د سفر پر مهال د موټر سرعت کنټرول کړي.

طالبانو لیکلي:«د غرني له دروازې د ارغندۍ تر چوک د لویې لارې موتړ چلوونکي بايد د موټرو سرعت کنټرول کړي او د ځنځیرونو (چینونو) څخه پرته د حرکت کولو اجازه نشته که څوک د دې خبرتیا پابندي ونکړي د امنیتي ارګانونو لخوا به مجازات شي.»

د میدان وردګ طالب چارواکو په دویمه خبرتيا کې ویلي، چې د کابل - بامیان لار د جلریز ولسوالۍ اړوند د اونۍ کوتل په سیمه کې د زیاتې واورې د اورېدو له امله د ترافیکو پر مخ تړل شوې ده.

والټز د جمعې په ورځ له فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل، چې امریکا باید خپلې دفاع ته جدي پاملرنه وکړي او تر ټولو مهمه دا ده، چې خپلې پولې وتړي.

د امریکا د راتلونکي حکومت د ملي امنیت سلاکار په دغه مرکه کې زیاته کړه، چې په وروستیو کلونو کې تر ۳۰۰ ډېر هغه کسان چې د ترهګرو په لېست کې شامل دي د امریکا له پولو را تېر شوي دي.

نوموړي وويل:«تير کال د داعش اته غړي چې په دريو بيلابيلو ښارونو کې يې د بريدونو پلان درلود، پيژندل شوي او نيول شوي دي. خو د دغې ډلې یو شمېر غړي، چې مرکزونه یې په تاجکستان کې دي، تراوسه نه دي په ګوته شوي.»

مایک والټز همداراز د استخباراتي همکارۍ پر اهمیت او د ترهګرو ډلو له ګواښونو سره د مقابلې په برخه کې د قانون پر تطبیق ټینګار وکړ او زیاته یې کړه:«"د دې ترڅنګ باید بریدګر اړخ ته هم وکتل شي. په دې کې د بهرنیو ستراتیژیو ارزونه، د اډو موقعیت او په افغانستان، عراق، سوریه او نورو سیمو کې د داعش او القاعدې په څیر ډلو د فعالیتونو د مخنیوي لپاره د ځانګړو ځواکونو ځای پر ځای کول شامل دي.»

د نوموړي په ​​وينا، دا ګامونه د امريکا د امنيت د ټينګښت لپاره اړين دي او واشنګټن ته اجازه ورکوي، چې د جهادي ډلو د پلانونو او احتمالي بريدونو مخه ونيسي.

د بښنې نړیوال سازمان په یوه اعلامیه کې لیکلي، چې ۲۰۲۴ کال د بشري حقونو د مدافعینو لپاره یو ستونزمن او له ننګونو ډک کال و.

د دغه سازمان په وینا په همدې کال کې ډېرو حکومتونو د بشري حقونو د مدافعینو د خوندیتوب لپاره کافي کار نه دی کړی.

د بښنې نړیوال سازمان د افغان ښځو د حقونو فعاله جولیا پارسي او د اکوادور د بشري حقونو فعاله لیونلا مونکایو د هغو مدافعینو په توګه يادي کړي، چې په ۲۰۲۴ کال کې یې د عدالت لپاره په مبارزې کې خپل ژوند او امنیت په خطر کې اچولی و.

د بښنې نړیوال سازمان ویلي، چې د ښځو د حقونو فعاله جولیا پارسي له نیول کیدو، شکنجه کیدو او جلاوطنۍ وروسته هم د جنسیتي تبعیض پر وړاندې مبارزې ته دوام ورکړی دی.

د بښنې نړیوال سازمان ټینګار کړی، چې د بشري حقونو د دغو فعالینو کار نه یوازې د بشري حقونو د رعایت د تضمین لپاره، بلکې د دوامدار، عادلانه او ټول شموله پرمختګ لپاره هم اړین ګڼل کیږي.

دغه نړیوال سازمان مني، چې په وروستیو کلونو کې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د بشري حقونو شاتګ او د بشري حقونو پر مدافعینو بریدونه زیات شوي دي.

د بښنې نړیوال سازمان په وینا، د عدالت او بشري حقونو موافقه شوي اصول په همدې کال کې تر بل هر وخت زیات تر پوښتنې لاندې راغلي دي.

د بښنې نړیوال سازمان هم د نړۍ پر حکومتونو غږ کړی، چې په ۲۰۲۵ کال کې خپلې ژمنې پوره کړي او د بې عدالتۍ په وړاندې مبارزه او د هغوی لپاره د خوندي چاپېریال په رامنځته کولو کې د بشري حقونو د مدافعینو کلیدي رول له پامه ونه غورځوي.

فارن افیرز وايي، کله چې طالبانو کابل ونیوه، افغانستان د بندیزونو او اقتصادي او ډیپلوماتیکې انزوا تر فشار لاندې راغی. نورو حکومتونو د دې لپاره په کافي چټکۍ او جرئت عمل ونه کړ چې د هېواد د فقر بحران ته پای ورکړي او اقتصادي بندیزونه یې ځای پر ځای پرېښودل چې د طالبانو په چلند کې یې هېڅ بدلون رانه وست، خو افغانان یې له قحطۍ سره مخ کړل.

فارن افییرز وايي، نړیوالو چارواکو په تېره میاشت کې له تحریرالشام سره تر دې دمه ډېرې اړیکې نیولې او دغو اړیکو هغوی وهڅول، چې په سیاسي او نظریاتي اړخونو کې له طالبانو ځان متفاوت وښیي. خو داسې ښکاري چې بهرني لوري به هغه تېروتنې بیا تکرار کړي چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې په افغانستان کې وکړې.

فارن افیرز وايي، « د سیاسي بدلون په وخت کې هر ګام کولی شي د تاریخ مسیر بدل کړي. لویدیز چارواکي د یوې نوې سوریې د راتلونکې په اړه هیله من ښکاري او دا د حق خبره ده خو که داسې اقدامات ونه شي چې سوریې ته له اوږدې جګړې وروسته د خپل اقتصاد بیا رغونې او نوي کولو زمینه برابره کړي، دغه هېواد نورې ګډوډۍ او بې ثباتۍ ته ورګرځېدای شي، چې نه یې لویدیز غواړي او نه سوریایان».

100%

فارن افیرز وايي، لویدیز حکومتونه باید په افغانستان کې له خپلو تېروتنو زده کړه وکړي، ځکه په سوریه کې اوږدمهاله کړکیچ به د منځني ختیز نورو سیمو ته وغځیږي، په سیمه کې به د لویدیز نفوذ کمزوری کړي او د نورو خلکو د کډوالۍ سبب به شي.

د یادې سرچینې په وینا، له افغانستان څخه دوه درسونه چې د سوریې قضیې پورې اړوند دي، څرګندیږي.

لومړی درس دا دی چې په افغانستان کې نړیوالو په ځنډ خپل بندیزونه نرم کړل او دویم درس دا دی چې لویدیز د طالبانو د نه رسمیت پېژندنې په اړه وضاحتونه ورنه کړل.

د فارن افیرز په باور، د سوریې لپاره دغه درسونه دا ښيي چې نړیواله ټولنه باید د افغان قضیې تېروتنې تکرار نه کړي او د سوریې نویو مشرانو ته یو واضح او عادلانه وړاندیز وکړي.

فارن افیرز وايي، «د طالبانو مشر په کلي کې زیږېدلی، د سخت مذهبي تعلیم ملاتړ کوي او د بهرنۍ نړۍ د بدو اغیزو پر ضد وعظ کوي. برعکس، د تحریر الشام مشران که څه هم ژمن مذهبيان دي، خو د سوریې له مدرنو ښارونو څخه راوتلي دي، ډېری یې له پوهنتونونو فارغ دي او غواړي چې له نړۍ سره اړیکې ولري. د سوریې نوي مشران داسې ښکاري چې د طالبانو په پرتله ډېر لیواله دي چې له لویدیز سره اړیکې جوړې کړي ».

100%

فارن افیرز وايي، « په طالبانو کې سخته مذهبي کړۍ موجوده ده، خوهیئت تحریر الشام خپل سخت دریځه شیخان کمزوري کړي دي. دغه ډله د هر عمر نجونو لپاره د زده کړو هڅې ستایي، که څه هم ټولګي د جنسیت پر اساس جلا شوي دي».

فارن افیرز زیاتوي، چې پر دمشق له واکمنۍ وروسته د سوریې یاغیانو یو نرم دریځ غوره کړی دی.

فارن افیرز په پای کې وايي، مخکې له دې چې د طالبانو په څېر تجربې تکرار شي نړیوال باید د سوریې له واکمنو سره جوړجاړي ته ورسیږي.