په لغمان کې د طالبانو امنیه قومندانۍ وایي، چې په الیشنګ ولسوالۍ کې د يوې ناچاودې مرمۍ د چاودنې له کبله درې ماشومان وژل شوي دي. طالبانو ویلي، چې ماشومانو دغه مرمۍ تر موندلو وروسته ټکوله، چې ور باندې وچاودله.
د طالبانو امنيه قومندانۍ د مالوماتو له مخ، چې وژل شوي ماشومان د بيلابيلو کورنیو دي، چې لس، یولس او دیارلس کاله عمرونه یې درلوده.
د طالبانو د اعلاميې له مخي، د دوی پرسونل سيمې ته رسېدلی تر څو د پيښې پلټنه وکړي.
له جګړو پاتې ناچاوده توکي د ماشومانو لپاره خورا ستر ګواښ دی، چې له امله یې ماشومان مړه او یا هم دایمي معیوب کېږي.
یونېسف د مرغومې په ۱۶ مه راپور ورکړی، چې تېر کال په افغانستان کې تر ۵۰۰ ډېر ماشومان د ناچاودو توکو یا د جګړې د پاتې شونو چاودېدونکو توکو له امله مړه او ټپیان شوي دي.
د سره صلیب نړۍوالې کمیټې ای سي ار سي هم څه موده وړاندي په افغانستان کې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې په دوام ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال له پیل څخه تراوسه د ماشومانو په ګډون ۴۵۵ کسان د نا چاوده توکو د چاودنو اړوند پېښو کې مړه او ټپیان شوي دي.
ټیلګراف ورځپاڼې نن په خپل یوه راپور کې ویلي، طالبانو په زیږنتونونو کې د محدودیتونو په لګولو سره په افغانستان ناورین رامنځته کړی دی. د ننګرهار ولایت دولتي روغتون کې یوې قابلې ټیلیګراف ته وویل:«دلته هرڅه په زور کیږي، خو موږ طالبانو ته وایو چې تاسو ته هم د نورو په څیر کتل کېږي.»
د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت د واک له ترلاسه کولو راهیسې طالبانو په افغان ښځو او نجونو په ښوونځیو، پوهنتونو او طبې موسسو کې د بندیزونو په ګډون ډېر محدودیتونه لګولي دي.
په کابل کې یوه روغتیاپاله ثمر ضیا وايي، چې د طالبانو د محدودیتونو له امله د غوره ډاکټرانو په ګډون ډیری ښځې له افغانستان څخه ایران یا پاکستان ته تللې دي ترڅو د خپلو لوڼو تعلیم ته لومړیتوب ورکړي.
د نوموړې په وینا کله چې د طالب ډلې غړي خپلې میرمنې د درملنې لپاره روغتون ته ورولي، نو له ټولو نارینه ډاکټرانوخه غوښتل کیږي چې له کوټې ووځي.
اغلې ضیا وايي، فکر کوي چې ډیری طالبان نارینه او ښځي د لومړي ځل لپاره ډاکټر ته مراجعه کوي.
د نوموړې په خبره د هغوی نارینه په ډاکټرانو باور نه کوي.«یوې ښځې جراحي عملیات ته اړتیا درلوده خو د هغې خاوند چې یو طالب جنګیالی و د خپلې مېرمنې له عملیات انکار وکړ.»
اغلې ضیا وايي، چې د دغه طالب د میرمنې له مړینې وروسته، هغه له پولیسو وغوښتل چې په روغتون کې د هغه د مېرمنې د میړنې پلټنه وکړي.
ثمر ضیا وايي، چې ځینې طالبان د روغتون په هغو کارمندنو باور نه کوي د دوی ملاتړي نه دي او هغوی داسې ادعا کوي، چې دغه کارمنان نه غواړي چې د طالبانو کورنۍ زیږون وکړي.
یوه بله افغانه قابله چې په یوه دولتي روغتون کې کار کوي وايي چې په لغمان کې طالبان "د دیکتاتورانو په څیر عمل کوي”
ټیلیګراف لیکلي، چې د بهرنیو مرستو کمیدو، بندیزونو او د طالبانو د پالیسیو له امله د افغانستان اقتصادي سقوط په روغتونونو کې څرګند دی.
وغتیاپالانو له ټیلیګراف سره په خبرو کې روغتونونو کې د روغتیايي چوپړونو د کمښت یو بشپړ توپیان بیان کړی.
دوی وايي؛ چې په یوه روغتون کې سرچینې دومره کمې دي چې کارمنان ځینې وختونه له ناروغانو غوښتنه کوي چې له روغتون بیرون وینه واخلي.
په دغه راپور کې ویل شوي، د یوې میندواره میرمنې کورنۍ د وینې رانیولو د لګښت توان نه درلود او دغې میرمنې خپل ژوند له لاسه ورکړ.
یوه بله قابله چې د کندهار په یوه دولتي روغتون کې کار کوي وايي، "دلته هیڅوک له لږو پیسو سره نه راځي."
نوموړې چې په یوه سیمه ییز روغتون کې کار کوي، ناروغان یې د کندهار په ګډون د څو سوېلي ولایتونو د ولسوالیو ښځې دي.
نوموړې وايي:«موږ خواشیني یو چې طالبانو په هر ځای کې په ښځو پسې راخیستې ده، دوی ښځې له هرڅه منع کړې دي.»
دغه قابله وايي په ولسوالیو کې خلک غلط فکر لري. دوی فکر کوي چې موږ د دغو خلکو پر ضد یو او نه غواړو چې دا ښځې وژغورو.
د امریکا جمهوري غوښتونکي سناتورې شیلي مور کاپيټو د ملګرو ملتونو له لارې د امریکا مالي مرستو ته د طالبانو او ترهګرو سازمانونو د لاسرسي د مخنیوي لپاره یوه لایحه وړاندې کړه.
د «د نړیوالې ترهګرۍ د مالي ملاتړ د بندولو قانون» په نوم دغه وړانديزي لایحه به د ملګرو ملتونو له لارې د امریکا مرستي په دې توګه مشروطې کړې، چې د امریکا بهرنیو چارو وزارت به د دې تضمين کوي، چې د واشنګټن نغدې مرستې به د ملګرو ملتونو د بشري مرستو په توګه افغانستان ته نه ليږل کېږي.
د لایحې د دوهم شرط له مخې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت باید دا ډاډ تر لاسه کړي، چې هیڅ «ترهګریز سازمان» به د امریکا له دې مرستې ګټه پورته نه کړي.
سناتورې کاپيټو په یوه بیانيه کې لیکلي: «د امریکا خلک د دوی د مالیې له پیسو د ترهګرۍ د تمویل ملاتړ نه کوي.»
هغې وویل، چې وړانديز شوې لایحه به دا ډاډ ورکړي، چې د امریکا مالي مرستې د ملګرو ملتونو د نغدو پيسو په ليږد کې د طالبانو ډلې په ګټه، چې ښځې او نجونې ځوروي افغانستان ته نه داخليږي.
اغلې کاپیټو وویل: «که ملګري ملتونه افغانستان ته د امریکا لخوا د شويو مرستو حساب په سمه توګه نشي ورکولی نو باید باور پرې ونشي.»
د لویدیځې ويرجینیا سناتورې وویل، چې د یو شمیر نورو سناتورانو په ګډون له ارکانزاس ایالت ټام کاټن، د الاباما کيټي بريټ، د لوييزيانا بيل کسیډي، د فلوريډا ریک اسکاټ، د تګزاس ټډکروز، له ټنسي مارشا بلکبرن، د شمالي کارولينا ټام ټيليس او د جنوبي کارولينا ټيم اسکاټ د دې لايحې ملاتړ کړی.
سناتورې کاپیټو په خپله بیانيه کې زیاته کړې، چې د سیګار د راپور له مخې، د تیر کال په می میاشت کې د امریکايي مالیه ورکوونکو لږ تر لږه ۱۰.۹ ملیون ډالر د طالبانو لاس ته ورغلي وو.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت وایي، کام ایر خوصوصي هوايي شرکت له کابل څخه خوست ولایت ته لومړنۍ الوتنه وکړه.
دغه وزارت د جمعې په ورځ پر اېکسپاڼه لیکلي، چې کام ایر هوايي شرکت به د کابل او خوست تر منځ دوه طرفه الوتنې په اونۍ کې دوه ځله کوي او د مسافرو لېږد رالېږد په برخه کې به د پام وړ اساتیاوي رامنځته کړي.
د طالبانو د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د غبرګولي په ۱۳مه نېټه اعلان کړی و، چې کام ایر هوايي شرکت د خوست او دوبۍ تر منځ ددوه طرفه الوتنې پیل کړې دي.
د تېرکال په اکسټ میاشت کې د خوست نړیوال هوايي ډګر مسولانو ویلي، چې له دغه هوايي ډګره به د متحده عربي امارتو دوبۍ ته د الوتنو ترڅنګ د سعودي عربستان پلازمېنې ریاض او د دغه هېواد جدې ته هم الوتنې پیل کړي.
سپینې ماڼۍ د (سلواغې ۱۱مه) اعلان وکړ چې د ترهګرۍ په تور یې په دغه هېواد کې یو افغان نیولی؛ خو د انځور له خپرولو پرته یې د دغه کس د هویت په تړاو هېڅ ډول معلومات نه دي خپاره کړي.
افغانستان انټرنشنل موندلې چې نیول شوی کس «بلال صدیقي نومېږي» او د کابل ولایت د ګلدرې ولسوالۍ اوسیدونکی دی. هغه تر دې دمخه هم په امریکا کې یو کال زندان تېر کړی و.
افغانستان انټرنشل د نیول شوي کس له ځینو ملګرو سره د هغه د ژوند په تړاو خبرې کړي.
د هغه ملګرو ویلي چې بلال خان صدیقي په هند کې د زده کړو له پای ته رسولو وروسته د برازیل ویزه ترلاسه کړې وه او بیا په قاچاقي ډول د مکسیکو له لارې امریکا ته ننوتی و.
هغه د ۲۰۲۲ کال په جولای میاشت کې د هندوستان اوتر پرادیش ایالت کې له «شاردا پوهنتون» څخه د کمپیوټر ساینس په برخه کې د لېسانس سند ترلاسه کړ. د هغه یوه ملګري د نوم نه ښودو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې نیول شوي کس له خپلې کورنۍ د بزګرۍ لپاره د کښت د تخمونو په کاروبار کې هم مرسته کوله. د بلال خان صدیقي کورنۍ په کابل کې د کښت د تخمونو دوکان لري او هغه به له هند څخه افغانستان ته د خپل کاروبار لپاره تخمونه هم واردول.
په هند کې د هغه تر فراغت وروسته نوموړي د برازیل ویزه ترلاسه کړې او هلته تر رسیدو وروسته یې تر مکسیکو پورې قاچاقي لار وهلې او بیا له هماغه ځایه امریکا ته تللی دی. د هغه د یوه ملګري په خبره، نوموړی د ۲۰۲۴ کال په لومړۍ میاشت کې امریکا ته په قاچاقي توګه ننوت.
سرچینې افغانستان انټرنشنل ته زیاته کړې چې نوموړی هغه مهال امریکا ته له ننوتو سره سم ونیول شو او د امریکا د امنیتي ادارو له لوري نږدې یو کال په توقیف کې وساتل شو؛ خو څو ورځې دمخه خوشې شو. د هغه یو ملګری چې په امریکا کې استوګن دی افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې بلال خان صدیقي د دویم ځل لپاره د امریکا د امنیتي ادارو له لوري نیول شوی او دغه چارې دی حیران کړی دی.
بلال خان صدیقي د خواله رسنیو پر فېسبوک پاڼه هم یو اکاونټ لري، وروستی پوسټ یې د ۲۰۲۲ کال د می پر ۳۱مه نېټه د خپل فراغت په تړاو کړی دی.
هغه پر خپله فېسبوک پاڼه هېڅ ډول سیاسي یا مذهبي لیکل نه دي کړي او نه یې هم د کومې جنګي ډلې په ملاتړ په کې څه لیکلي دي.
د معلوماتو له مخې امریکا کې تازه نیول شوی افغان کس نږدې ۲۷ کاله عمر لري او د امریکا حکومت ویلي چې هغه به ډېر ژر له دغه هېواد څخه د ټرمپ د تازه پرېکړې له مخې ډېپورټ شي.
د هغه ملګري په دې باور دي چې بلال له هېڅ ډول ترهګرو ډلو سره اړیکې نه لري او یوازینۍ ګناه یې دا ده چې په ناقانونه توګه امریکا ته ننوتی و.
ډونالډ ټرمپ په خپلې یوې وروستۍ وینا کې ویلي چې هر هغه ناقانونه کډوال چې د امریکا دننه په جرمونو کې ښکېل وي ګوانټنامو زندان ته به یې ولېږي. د بلال خان صدیقي د برخلیک په تړاو تر اوسه دقیقه نه ده څرګنده چې هغه به دغه زندان ته ولېږل شي او که به بېرته خپل هېواد ته واستول شي.
د ناروې د کډوالو شورا د بشري نادولتي موسسو مشر جان ایګلینډ پر نړۍوالې ټولنې تور پورې کوي چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو د واکمنۍ له رانسکورېدو وروسته یې له افغانانو مخ اړولی.
جان ویلي چې له ګاونډیو ایران او پاکستان څخه هره ورځ په زرګونه افغانان بیرته افغانستان ته استول کیږي.
نوموړی وايي، دواړه هېوادونه ادعا کوي چې له لسیزو ملاتړ وروسته نور نه شي کولای د افغاني ټولنې کوربه توب ته دوام ورکړي.
د ناورې د کډوالو شورا دغه مشر وايي، هغوی چې بیرته راستانه شوي دي ژوند یې له ګواښه سره مخ دی.
څو ورځې وړاندې د کډوالۍ په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ مرستیال رووف مازو له پاکستان او ایران څخه په جبري توګه د افغان کډوالو پر اېستلو باندې اندېښنه وښوده او دا اقدام یې د نړۍوالو اصولو خلاف بللی دی.
همدا ډول د کډوالۍ په چارو کې د ملګرو ملتونو ادارې (یونسیار) په اسلاماباد کې د افغان کډوالو پر نیول کېدو او په جبري توګه شړل کېدو باندې هم نیوکه کړی.
په دې ورستیو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې سخت اقدامات ترسره شوي او لا هم روان دي، د اسلام اباد پولیس هر ورځ د افغانانو په کورنو چاپې اچوي، نیسې یې او له ځان سره یې وړي، چې زیات شمېر یې بېرته جبري افغانستان ته استوي.
په اسلام اباد کې افغان کډوال د پنجشنبې په ورخ افغانستان انترنشنل ته د یوې ویډیو په رالېږلو سره وویل، چې پاکستاني پولیس هغه کډوال افغانان هم نیسي چې قانوني اسناد لري.