احمد مسعود ویانا غونډې ته: د راتلونکي لپاره یوه «افغانستان شموله» طرح جوړه شوې

د جرمني ټاګس شپیګل وايي، په برلین کې د جرمني د بهرنيو چارو وزارت یوې ویاندې د دوشنبې په ورځ وویل، « دا ادعا ناسمه ده، چې له طالبانو سره هیڅ اړیکه نشته. په تخنیکي کچه ځینې کله ناکله اړیکې شته».

هغې د قطر په پلازمېنه دوحه کې د جرمني د اړیکو دفتر ته اشاره وکړه.

نوموړې وویل، چې له دې ځایه هم « وخت نا وخته د همکارانو سفرونه» افغانستان ته کیږي. نوموړې زیاته کړې، چې د فدرالي حکومت له دغه دفتره په کابل کې « د طالبانو د ډیفاکټو حکومت له استازو سره» اړیکې ساتي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت مرستیالې ویاندې کرسټیانا هوفمن وویل، « د فدرالي حکومت په دغه دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی، چې موږ د طالبانو ډیفاکټو حکومت د مشروع حکومت په توګه نه پیژنو».

هغې افغانستان ته د نورو افغانانو د شړلو په تړاو وویل، چې « محرمې خبرې» روانې دي، خو په اړه یې کره معلومات نه شي ورکولای.

له جرمني نه د «مجرمو افغان کډوالو» د شړلو لومړنۍ الوتکه د ۲۰۲۴ کال په اګست کې کابل ته لاړه.

اوس داسې اټکل دی، چې ښايي له پارلماني ټاکنو وړاندې یوه بله الوتنه هم کابل ته ترسره شي، خو فدرالي حکومت ویلي، چې د اخراج الوتنې له ټاکنو سره هیڅ راز تړاو نه لري.

د دوشنبې په ورځ جرمني رسنیو رپوټونه ورکړل، چېله نیدرزاکسن ایالت نه عراق ته هم یوه الوتنه ترسره شوې، چې ۴۷ عراقي وګړي پکې اخراج شوي.

د جرمني د کورنیو چارو فدرال وزارت یوه ویاند وویل چې هغه په دې اړه تبصره نه شي کولای.

له جرمني نه د افغان کډوالو د اخراج په تړاو غوښتنې د مونشن پېښې وروسته، چې یو افغان پکې ښکیل و، ډېرې شوې دي. یو شمېر سیاستوال په دې باور دي، چې د اخراج بهیر د چټکتیا لپاره باید د طالبانو له حکومت سره اړیکې ونیول شي.

طالبانو د مونشن له پېښې وروسته اعلان وکړ، چې دوی د کونسلي خدماتو د بیا فعالیت په صورت کې له برلېن سره د افغان کډوالو د اخراج لړۍ په اسانه کولو کې همکارۍ ته چمتو دي.

په لغمان کې ځايي سرچینو نن سې شنبه «سلواغې ۳۰مه» وویل چې عبداللطیف رسولي د لغمان ولایت د دولت شاه ولسوالۍ له فراشغان درې څخه د سلواغې پر ۲۳ مه د طالبانو استخباراتو له خوا نیول شوی دی.

د رسولي نژدې خپلوان وايي چې نوموړی ایران ته مزدورۍ لپاره تللی و او د طالبانو له هېڅ کومې مخالفې ډلې سره اړیکې نه لري.

هغه وايي، « د ولسوالۍ د استخباراتو کسان راغلل او رسولي یې په کور کې ونیوه او د نیول پرمهال یې په فزیکي ډول شکنجه هم کړ».

یاد کس زیاتوي چې طالبانو پر هغه تور پورې کړی چې د دوی له مخالفو وسله والو ډلو سره لاس لري.

د رسولي خپلوان له طالبانو غواړي چې د استخباراتو ریاست دې دوی ته اجازه ورکړی چې له هغه سره وګوري.

تر اوسه طالبانو په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

د طالبانو په روانه واکمنۍ کې د تېر جمهوري حکومت د نظاميانو د نیولو او زنداني کولو راپورونه په پرلپسې ډول خپریږي.

که څه هم د طالبانو د واکمنېدو په درشل کې ملا هبت الله خپلو مخالفانو ته ټولبښنه وکړه، خو بیا هم وخت نا وخت د پخواني نظام کارکوونکي په تېره نظامیان په مرموز ډول وژل کېږي او یا هم د دې ډلې په زندانونو کې شکنجه او ځینې وخت وژل کېږي.

د طالبانو د پنجشېر د کانونو او پټرولیم مشر محمد قاسم امیري د سې شنبې په ورځ ويلي، چې دغه زمرد د سیمه‌ ییزو چارواکو او سوداګرو په حضور کې د داوطلبۍ له لارې پلورل شوي دي.

د پنجشېر طالب چارواکي وايي، چې د زمردو قانوني کان کيندنې او ازاد خرڅلاو زيات شمېر خلکو ته د کار زمينه برابره کړې.

د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې هم په ۱۱ پړاوونو کې ۳۵ زره او ۸۷۴ قیراطه زمرد د یو میلیون او ۶۱۴ زره ډالرو په ارزښت پلورل شوي وو.

د پاکستان نېشن ورځپاڼې د رپوټ له مخې، د ۲۰۲۴-۲۵ مالي کال په لومړیو ۷ میاشتو (جولای-جنوري) کې په افغان ترانزیټ سوداګرۍ کې۱.۴۸۴ میلیارد ډالره کمښت راغلی او دا د تیر مالي کال په ورته وخت کې د ۲.۱۶۱ میلیارد ډالرو په پرتله ۶۷۷ میلیونه ډالره راښکته شوی دی.

د افغان ټرانزیټ سوداګرۍ واردات (مخکښ مالونه) په۶۹ سلنه کمښت له۲.۱۱۹ میلیارد ډالرو څخه ۶۵۶ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي، په داسې حال کې چې صادرات په۶۰ سلنه کمښت له۴۲ میلیونه ډالرو څخه ۲۱ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي دي.

پاکستاني چارواکو دغه کموالی د اسلام اباد قاچاق ضد هڅو او د وارداتو محدودیتونو ته منسوب کړی، خو په افغانستان کې دننه د سوداګرۍ او اقتصادي چارو پوهان دا پر پاکستان د افغان سوداګرو د اتکا‌ کمولو پایله ګڼي.

په تیر مالي کال کې هم د افغانستان د ټرانزیټ سوداګرۍ ۵۹ سلنه لوی کمښت ثبت شوی و چې د ۲۰۲۲-۲۳ کال له ۷.۰۹۵ ملیارد ډالرو څخه د ۲۰۲۳-۲۴ کال په اوږدو کې ۲.۸۸۷ ملیارد ډالرو ته رسیدلی و.

له دې وړاندې د پاکستان د سټروسو مېوو صادروونکو ویلي و، چې افغانستان او منځنۍ اسیا ته یې صادرات کم شوي دي.

د پاکستان حکومت د اقتصادي همغږۍ کمیټې د روان کال د مرغومي میاشتې په وروستیو کې پرېکړه وکړه، چې د بلوچستان د ګوادر له لارې د افغانستان د ټرانزیټ لپاره د بانکي ضمانت اړتیا د بیمې په ضمانت بدلوي، خو دې چارې پر افغان ټرانزیټ تر اوسه اغیز نه دی کړی.

افغان سوداګرو په دې وروستیو کې د ټرانزیټ او سوداګرۍ لپاره ایران او د منځنۍ اسیا هېوادونو مارکیټونو ته مخه کړې ده.

هغه زیاته کړه، « زه د دې لپاره مشخص وخت نه لرم. له بده مرغه موږ لا دمخه دوه نیم، درې کاله انتظار کړی. زه نه غواړم نور انتظار وکړو، خو زه تل غواړم چې هر څه سم ترسره شي».

د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د وتلو بهیر خورا له ګډوډۍ سره مخ و، چې په ترڅ کې یې ځانمرګی برید وشو او ګڼ امریکايي پوځیان او افغان ملکي وګړي پکې مړه او ټپیان شول.

په دغه بهیر کې سلګونه امریکایان په افغانستان کې پاتې شول، سره له دې چې د بایډن اداره دا وتل بریالي او د تاریخ تر ټولو لویه تخلیه بولي، خو په نړیواله کچه دا د امریکا یوه ستره ناکامي ګڼل کیږي.

تر اوسه د پنټاګون هیڅ چارواکی ددغه خروج مسوول نه دی ګڼل شوی او نه هم څوک له دندې ګوښه شوي.

خوهیګسېت وايي، چې په دې اړ حساب کتاب را روان دی او ټول اصلي حقیقتونه به روښانه شي.

هغه برایټبارټ نیوز ته وویل، « د حساب ورکولو یواځینۍ سمه لاره دا ده، چې ریښتیني حقایق معلوم شي، پېښې څنګه شوې؟ ولې شوې؟ څوک مسوول و؟ څه پرېکړې وشوې؟ ولې دا پرېکړې وشوې؟ ایا سلا مشورې ورکړل شوې او که نه؟ ایا حکمونه سم تطبیق شول؟ ایا خلکو خپل غږ پورته کړ، کله چې اړتیا وه؟».

هغه زیاتوي، « زه فکر نه کوم چې تر اوسه چا له افغانستان نه د ګډوډ خروج ریښتینی حساب ورکړی وي. دا زموږ دنده ده».

د امریکا دفاع وزیر وايي، چې دوی به دا پلټنه په بشپړه توګه ترسره کړي او معلومه به کړي چې څه پیښ شول.

هغه په دې مرکه کې وویل، « لکه څنګه چې ما د تیرې جمعې په ورځ [ د دفاع وزارت] کارکوونکو ته وویل، د افغانستان د ناکام خروج لپاره حساب ورکول را روان دي او دا د دفاع وزارت د باور بېرته ترلاسه کولو لپاره مهم دي».