ډونالډ ټرمپ: موږ نباید د چین اټومي توغندیو ته د نږدېوالي له امله بګرام له لاسه ورکړی وای

خو کله چې ټرمپ په ۲۰۱۷ کې واک ته ورسېد، جګړه د کړکېچ حالت کې وه.

د دې تر څنګ، امریکا هر کال ۲۷ میلیارده ډالره پر پوځي لګښتونو لګول، چې دا د ولسمشر لپاره یو ستر مالي فشار و.

له همدې امله ټرمپ هڅه وکړه، چې ژر تر ژره له افغانستان څخه ووځي.

خو د ولسمشر د ملي امنیت ټیم چې ډېری غړي یې پخواني او اوسني جنرالان وو او ټرمپ ته یې شخصي وفاداري نه درلوده، هغه قانع کړ چې په افغانستان کې د امریکا ژمنې زیاتې کړي.

نوې ستراتیژۍ د طالبانو سره د سیاسي جوړجاړي لپاره شرایط هم برابر کړل.

روان کال چې ټرمپ وکتل د پرمختګ هېڅ څرک نه شته، غوسه ورغله او پرېکړه یې وکړه چې له افغانستان څخه باید ووځي، نو ځکه دا ستراتیژي «مطلقه ناکامه» وه.

په همدې موده کې امریکا د افغان حکومت له ګډون پرته چې د طالبانو اصلي غوښتنه وه، له دې ډلې سره مستقیم مذاکرات پیل کړل.

دا خبرې، چې هدف یې د بین‌الافغاني مذاکراتو ته لاره هوارول وو، پر ځای یې افغان حکومت له بهیر څخه څنډې ته کړ.

په دې مذاکراتو کې ټرمپ څو ځله له افغانستانه د ناڅاپي وتلو ګواښ وکړ.

امریکایي چارواکو دغو دوامداره ګواښ ته "د ډیموکلس ټوېټ" نوم ورکړی و، معنا دا چې هر وخت یې امکان درلود چې ټرمپ پر ټوېټر (اوسني اېکس) اعلان وکړي، چې امریکا له افغانستان څخه وځي.

د هغه وخت د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو چې د ټرمپ سخت پلوی و پوهېده، چې ولسمشر هر وخت د مذاکراتو درولو پرېکړه کولی شي، نو ځکه یې د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد ته امر وکړ، چې په هره بیه یوې هوکړې ته سره ورسېږي.

د پنټاګون یوه پخواني لوړپوړي چارواکي چې په مذاکراتو کې شامل و ویلي، چې پومپیو او خلیلزاد هېڅ "سره کرښه" نه لرله، ځکه دوی باور درلود چې «هر ډول توافق د توافق نه کولو څخه بهتر دی.»

خلیلزاد د افغان حکومت په مشرۍ د سولې پروسه پرېښوده او یوازې د طالبانو سره د هوکړې لپاره یې کار وکړ، دا چاره د افغان حکومت نارضایتي زیاته کړه.

همدا راز ټرمپ د اشرف غني سره د خپلو پلانونو په اړه هم ډېره کمه مشوره کوله.

پر دې ستونزو سربېره ټرمپ څو ځله په عامه توګه اعلان وکړ، چې غواړي امریکایي ځواکونه له افغانستان څخه وباسي.

دا څرګندونې د خلیلزاد موقف کمزوری کړ او طالبانو ته یې د لا سخت دریځۍ انګېزه ورکړه.

د امریکا-طالبانو هوکړه چې د ۲۰۲۰ کال د فېبرورۍ په میاشت کې په دوحه کې لاسلیک شوه، د طالبانو په ګټه وه او د افغان حکومت پر زیان و.

خلیلزاد د طالبانو اصلي غوښتنې ته تسلیم شو، په دې معنا چې پلان جوړ وو، چې په ۱۴ میاشتو کې ټول امریکایي او اېتلافي ځواکونه ووځي.

د دې په بدل کې طالبانو ژمنه وکړه، چې افغانستان به د ترهګرو د پټنځای په توګه نه کاروي او له افغان حکومت سره به مذاکرات کوي.

خو د پنټاګون پخواني چارواکي ویلي: «دا له ناورین څخه ډک تړون یو فا» تړون و. دا نه یوازې د امریکا ګټو لپاره تاوان و، بلکې د افغانستان لپاره یې هم ستر زیان درلود.»

په پای کې، طالبانو د ترهګرۍ ضد ژمنې پوره نه کړې او بین‌الافغاني مذاکرات یې نیمګړي پرېښودل.

دا توافق طالبانو ته لاره هواره کړه چې کابل د زور له لارې ونیسي، که څه هم د جو بایډن ادارې تر نظر لاندې د ۲۰۲۱ کال ګډوډ وتل د افغان حکومت د سقوط لپاره وروستی ګوزار و.

له طالبانو سره د ټرمپ معامله، د امریکا د متحدینو ګټې ته تاوان و، مخالف لوري ته یې ډېر امتیازات ورکړل او دا پرېکړه د امریکایي لګښتونو د کمولو لپاره یوه ضعیفهپرېکړه وه.

ټرمپ او هېګست د چهارشنبې په ورځ (د کب ۸مه) د کابینې په غونډه کې ویلي، چې دوی له افغانستان څخه د ځواکونو د وتلو ناکام بهیر ارزوي.

د امریکا ولسمشر زیاته کړې: «زه به د دفاع وزیر ته ونه‌ وایم چې څه وکړي، خو که د ده پر ​​ځای وای، ټول مې له دندې ګوښه کول. فکر نه کوم چې د افغانستان په قضیه کې ښکېل جنرالان به ترفیع وکړي، ډېری به یې استعفا ته اړ شي.»

ټرمپ او هېګسټ د کابینې په غونډه کې ویلي، چې له افغانستانه د ناکامه وتلو بهیر ټول اړخونه ارزوي او هغوی به د مخکېني حکومت برعکس، په دې برخه کې ځواب‌ویونکې وي.

د امریکا د دفاع وزیر پېټ هېګسټ د دې غونډې پرمهال د ډونالډ ټرمپ په حضور کې وویل: «موږ له افغانستانه د ناکامه وتلو ټول اړخونه په بشپړ ډول ارزوو او اراده لرو چې ټول مسوولیت یې پر غاړه واخلو.»

ډونالډ ټرمپ په دې غونډه کې یو وار بیا له هغو کسانو څخه چې له افغانستانه د امریکايي پوځیانو په وتلو کې ښکېل وو، پر ځواب‌ویلو ټینګار کړی دی.

همداراز، نوموړي ویلي، هغه کسان چې د امريکايي ځواکونو د مرګ‌ژوبلې مسوولان دي باید له دندو ګوښه شي.

ټرمپ له افغانستانه د امریکا وتل «وحشتناک» بللي او زیاتوي : «زه د هغو ۱۳ کسانو له کورنۍ سره چې وژل شوي، وغږېدم. هېڅوک د هغو کسانو په تړاو چې په شدید ډول ټپیان شوي، خبرې نه کوي. د هغوی لاسونو، پښو او مخونو زیان لیدلی او د بدن غړي یې له لاسه ورکړي. د دغه وتلو مدیریت واقعا وحشتناک و.»

د یادونې ده، چې شاوخوا درې‌نیم کاله مخکې د کابل هوايي ډګر دروازې مخې ته د داعش وسله‌والې ډلې په ځانمرګي برید کې ۱۳ امریکايي پوځیان او ۱۷۰ ملکيان وژل شوي وو.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د چهارشنبې په ورځ (د کب ۸مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په دې سیالیو کې د کرېکټ ملي لوبډلې د بري مبارکۍ ترڅنګ، ملي اتلانو ته د لا نورو بریاوو هیله‌مندي ښودلې ده.

ورته مهال، د جمهوري نظام مخکېني ولسمشر محمداشرف غني هم په خپل اېکس‌پاڼه کې لیکلي: «د کرېکټ په اتلانو جام کې د ملي لوبډلې بري په پار ټولو هېوادوالو، د کرېکټ مینه‌والو او د یادې لوبډلې هر یوه غړي ته مبارکي وړاندې کوم.»

ښاغلي غني د کرېکټ ملي لوبډلې ته په خطاب کې زیاته کړې: «دا بری چې د نړۍ پر یوې ډېرې پیاوړې لوبډلې مو ترلاسه کړ، ستاسې د ټینګار او هیله‌مندۍ نښه ده. له اسټرالیا سره په راروانې لوبې او نورو ټولو لوبو کې درته تر دې د لا ډېرو بریاوو هیله کوم.»

همداراز، د جمهوریت د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمدحنیف اتمر ویلي، چې د هېواد د کریکټ ملي اتلانو عزم، زیار او شجاعت د افغانستان نوم یو ځل بیا روښانه کړ.

نوموړي زیاته کړې، چې د ملي لوبغاړو دا بریاوې دې د ازادۍ، ولسي حاکمیت او تلپاتې سولې لپاره د یووالي، همغږۍ او ملي همکارۍ د پیاوړتیا لامل شي.

بل‌خوا، د جمهوري نظام د ملي دفاع مخکېني سرپرست وزیر شاه‌محمود میاخېل افغان کرېکټ ملي لوبډلې بری یوه غوره هڅه بللې ده.

نوموړي پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «د برېټانیا پر وړاندې د کرېکټ بری دې اتلانو او ټولو افغانانو ته مبارک وي. ابراهیم ځدران ته د سلیزې ځانګړې مبارکي وایم.»

دې سره جوخت، د جمهوري نظام د چارو ادارې وروستي رییس فضل‌محمود فضلي هم د پاکستان په لاهور کې د برېټانیا پر وړاندې د افغان کرېکټ ملي لوبډلې بری تاریخي او له حیرانتیا ډک ویاړ بللی دی.

نوموړي د افغانستان کرېکټ ملي لوبډلې د بري مبارکي ترڅنګ په دې لوبه کې د ټولو لوبغاړو په ځانګړې توګه د ابراهیم ځدراڼ او عظمت‌الله عمرزي ښه ځلېدنه ستایلې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د اتلانو نړۍوال جام یا چمپینز ټرافي سیالیو په لړ کې افغان کرېکټ ملي لوبډلې په خپله دویمه سیالي کې خپلې سیالې برېټانیا ته ماتې ورکړه.

د یادونې ده، چې د افغانستان کرېکټ ملي اتلان به د چمپینز ټرافي په خپله درېیمه سیالي کې د راتلونکې جمعې په ورځ د اسټرالیا پر وړاندې د لوبې ډګر ته ښکته شي.

پولیسو ویلي، لومړی هغې د یاد افغان وړاندیز رد کړی، خو بیا یې د هغه له خوا کور ته رسولو وړاندیز منلی، چې وروسته پرې جنسي تېری شوی دی.

د اوکلاهوما ایالت ټلسا ښار پولیس زیاتوي، چې دا سړی نور افغان نومېږي او پېښه په اکټوبر میاشت کې رامنځته شوې ده.

نور افغان دا ښځه کور ته نه ده رسولې او تر یوه پُل لاندې بېولې ده.

ښځې پولیسو ته ویلي، چې په موټر کې بې‌هوښه شوې او کله چې په هوښ راغلې، نور افغان پرې جنسي تېری کاوه.

له دې وروسته ښځې پولیسو ته راپور ورکړ او پولیسو خپلې پلتنې پیل کړې دي.

د ټلسا پولیسو د فېبرورۍ په ۲۵مه پر فېسبوک لیکلي، چې نور افغان اوس د لومړۍ درجې جنسي تېري په تور محاکمه کېږي.

په ورته وخت کې، د جنسي تېري او تاوتریخوالي پېښې د ټولنیزو او قانوني ادارو له‌خوا جدي څېړل کېږي، په ځانګړي ډول که مجرم د کډوالو له ډلې وي.

دا ډول پېښې د هغو زرګونو افغان کډوالو پر وضعیت هم اغېزه کوي، چې د ښه ژوند او کار لپاره امریکا ته تللي دي.

دغه پېښه ښایي د قانوني سېسټم له لوري د سختو اقداماتو لامل شي او همداراز کولای شي چې د افغان کډوالو پر ټولییز انځور منفي اغېزې ولري.

نوموړي د چهارشنبې په ورځ (د کب ۸مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې ویلي، چې په تېرو درې نیمو کلونو کې که له یوې خوا یو شمېر د بهرنیو له خوا تمویلېدونکې رسنۍ تړل شوي، بل خوا یو شمېر نویو رسنیو فعالیت پیل کړی دی.

‏د طالبانو د ویاند مرستیال ادعا کړې، چې دا مهال په افغانستان کې ټولټال ۴۶۶ فعالې تصویرې، غږېزي او چاپي رسنۍ فعالیت لري.

‏نوموړي زیاته کړې، چې۸۴ ټلوېزیوني شبکې، ۲۷۳ راډیوګانې، ۵۷ خبري اژانسونه او ۵۲ چاپي رسنۍ په پلازمېنه کابل او ولایتونو کې فعالیت لري.

‏دغه طالب ویاند وړاندې وايي، چې په تېرو درې نیمو کلونو کې یوازې ۳۳ نویو راډیوګانو فعالیت پیل کړی دی.

فطرت په داسې حال کې دغه خبرې کوي، چې یادې ډلې په وروستي اقدام کې د بېګم او ځوانانو راډیوګانو نشرات بند کړل او د بېګم راډيو ځيني کارکوونکي یې هم ونیول.

د یادونې ده، چې څه موده وړاندې په اروپا او شمالي امریکا کې د جلاوطنه افغان خبریالانو بنسټ په یوه راپور کې ویلي و، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته ۲۵۰رسنۍ تړل شوي یا هم تړل کېدو ته اړې شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان له خبریالانو ملاتړې ادارې بیا پر رسنیو د بندیزونو پر دوام اندېښنه څرګندوي او وایي، چې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت له خوا د رسنیو د خپرونو بندول د بیان ازادۍ د لا ډېرو ځپلو او د اطلاعاتو د ازادۍ محدودولو په برخه کې یوه ځپونکې کړنه ده.

دغو ادارو په ځلونو له طالب چارواکو غوښتي، چې د بیان ازادۍ اصل ته درناوی وکړي او د رسنیو له بندولو او د اطلاعاتو د ازاد بهیر له محدودولو ډډه وکړي.
د یو شمېر نورو راپورونو له مخې، تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان ۵۴۳ رسنیو فعالیتونه درلودل، چې ۱۰ زره او ۷۹۰ کارکوونکي یې لرل؛ خو د طالبانو تر واکمنۍ وروسته ۴۳٪ رسنۍ بندې شوي او یوازې څلور زره او ۳۶۰ کارکوونکي یې په دندو پاتې شوي دي.