عطامحمد نور: جګړه هڅوونکي باید له خپلو بچیانو سره د جګړې لومړۍ کرښې ته لاړ شي

د طالبانو د احصایې او معلوماتو ادارې مسوولينو د چارشنبې په ورځ په يوه خبري کنفرانس کې وویل، چې په تېرو ۱۱ میاشتو کې يې دوو میلیونو هيوادوالو ته د برېښنایي تذکرو د وېش ترڅنګ ۱۲۳ زره کسانو ته د برېښنایي تذکرو له ورکړې وروسته خدمتونه هم وړاندې کړي.

د طالبانو د یادې ادارې مرستیال محمدنبي نصرت زیاته کړه، چې د برېښنايي پېژندپاڼو د ترلاسه کوونکو شمېر ۱۵ ميليونه او ۳۳۰ زرو کسانو ته رسېدلی، چې له دې ډلې ۹ میليونه او ۳۰۷ زره نارينه او ۶ ميلیونه او ۲۱ زره یې ښځينه دي.

نوموړي د خپلې واکمنۍ په ترڅ کې د پېژندپاڼو د وېش اړوند وویل: « حاکمیت ته له رسېدو څخه تر اوسه په ټول هېواد کې نژدې ۹ ميليونه ۲ سوه ۲۱ زره کسانو ته الکترونيکي تذکرې ویشل شوې دي.»

دغه طالب چارواکي وویل، چې په پکتيا او پکتیکا ولایتونو کې ډيورنډ فرضي کرښې ته څېرمه يې د لرې پرتو ولسواليو د خلکو لپاره د برېښنایي پېژندپاڼو د ورکړې ګرځنده ډلې هم جوړې کړې، چې ژر به په کار پيل وکړي.

د طالبانو د دغې ادارې د مالوماتو له مخې، د پېژندپاڼو له وېش سره د عوايد د ټولولو پروسه هم په «شفافه او چټکه» توګه پر مخ روانه ده.

د طالبانو ټولګټو وزارت د چارشنبې په ورځ وویل، چې د لویو لارو ترڅنګ په ځينو ولایتونو کې د ښارونو او ولسواليو لارې هم د زیات ورښت او واورو له کبله بندې شوې دي.

دغه وزارت ويلي، چې په بامیان کې د قوناق، اقرباط، شاطو، حاجیګک، اګاه او اسپندک غاښي هم د تګ راتګ پر مخ تړل شوي.

یاد وزارت وايي، « د باميان –غور لار، د میدان ښار – بامیان لار، په دایکندي کې د نيلي، خدير، ګيتي او قوناق لارې، په غزني کې د ناور، اجرستان او مالستان ولسواليو سړکونه، د میدان ښار– باميان لار، د کابل – ګردېز سړک، د نورستان لويې لارې د اروزګان د ځينو ولسواليو لارې هم د موقت وخت لپاره د ترافیکو پر مخ بندې شوې دي.»

وزارت ويلي، چې په ډېرو سيمو کې د زیاتو سيلابونو له کبله هم دغه لارې بندې شوې دي.

وروستيو سیلابونو او ورښتونو د افغانستان په بیلابيلو ولایتونو کې د ځاني زيان ترڅنګ مالي زيان هم اړولی دی.

د چارشنبې په ورځ د طالبانو چارواکو اعلان وکړ چې د کندهار او هلمند په څو ولسوالیو کې د سیلابونو له امله لږ تر لږه ۱۵ کسان مړه شوي او ۱۹ نور ټپیان دي.

د کندهار د طالبانو امنیه قوماندانۍ په یوه خبرپاڼه کې اعلان وکړ چې د میوند، شاه ولیکوټ، ژړۍ او د ولایت په اوومه، شپږمه او پنځمه امنیتي حوزه کې د سختو بارانونو او سیلابونو له امله د دریو ماشومانو په ګډون نهه کسان مړه شوي دي.

د مطبوعاتي اعلامیې له مخې، په دغه ولایت کې د تیرو دوو ورځو بارانونو له امله نهه نور کسان ټپیان شوي او ۱۲ کورونه او شپږ جریبه کرنیزه ځمکه په بشپړه توګه ویجاړه شوې ده.
په ورته وخت کې، د هلمند ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست اعلان وکړ چې د سې شنبې په ورځ د دغه ولایت په قلعه، ګرشک، باباجي نوزاد، سنګین او واشیر ولسوالیو کې د سیلابونو له امله شپږ کسان مړه شوي او لس نور ټپیان دي.

تېره ورځ سې شنبه هم د فراه په قلعه کاه ولسوالۍ کې د باران او سېلابونو له کبله ۲۱ کسان مړه شوي او ۶ نور ټپیان وو.

په پروان کې د طالبانو د والي رسنیز دفتر وايي، دوه ورځې وړاندې د دغه ولایت ټولو مسوولینو په سیاه ګرد ولسوالۍ کې د طالبانو په ملاتړ یوه غونډه کې ګډون کړی و.

په دې غونډه کې د طالبانو د پروان والي محمد ادریس نوري ویلي، چې ځینې کړۍ په بهر کې د طالبانو خلاف توطیې جوړوي.

محمد ادریس انوري وایي:« په کفری هېوادونو کې، د یهودو او نصاراوو په هېوادونو کې ناست دي او دوی له چا څخه د ملګرتیا تمه لري؟ له کافر څخه یې لري، له یهود څخه یې لري، له نصاراوو څخه یې لري. هره ورځ له کفري حکومتونو څخه له امریکا څخه دا غوښتنز کوي، چې راشئ زموږ په هېواد کې عدالت پلی کړئ. ایا دا د الهي نظام په ضد دریدل دي که نه دي؟»

نوموړي په دې اړه د کوم چا نوم یاد نه کړ خو وايي، طالبان د ولس مشروع واکمنان دي او د هیچا زورواکي نه مني.

د پروان لپاره د طالبانو د والي دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې څو ورځې وړاندې په ویانا کې یوې غونډې له طالبانو وروسته د افغانستان د راتلونکي په اړه سلامشورې وکړې او ځینې سندونه یې تصویب کړل.

د دغې دروازې د تړل کېدو له امله نه یوازې په دغه لاره تلونکو ناروغانو، ښځو او ماشومانو په ګډون مساپرو ته ستونزې راولاړې کړې؛ بلکې هغه سوداګر یې هم زیانمن کړي، چې د کرښې دواړو غاړو ته یې په سوداګریزو توکو بار لارۍ هم په ټپه ولاړې دي.

د پاکستان د ګمرکاتو چارواکو ویلي، چې د تورخم بندر وروستۍ تړل کېدا د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګرۍ ته ۱۲ میلیونه ډالره زیان اړولی دی.

په ننګرهار ولایت کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې یوه غړي حاجي ګل مراد عرب افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، سیاست باید له سوداګرۍ جلا شي؛ د تورخم دواړو غاړو ته د نورو سوداګریزو توکو ترڅنګ په میوو او سبو بار سلګونه لارۍ په ټپه ولاړې دي، چې د خرابېدو له ګواښ سره مخ دي.

د هغه په وینا، د تورخم دروازې تړل کېدو افغان سوداګرو ته ډېر زیان اړولی او که یاده لاره همداسې تړلې پاتې شي؛ نو د تازه میوو او سبو سوداګر به دېوالیه شي.

د مومند په نوم یو سوداګر چې په سبو بار لارۍ یې په تورخم کې ولاړه ده وویل:« زه د افغانستان له لارې ازبیکستان او تاجکستان ته د تازه سبزو کار کوم؛ ډېر مال مې په تورخم کې بند پاتې دی؛ که لاره خلاصه نشي، نو زما تازه میوې او سابه به ټول خراب شي.»

پرون ورځ طالبانو په یوې خبرپاڼه کې ویلي و، چې د تورخم د دروازې د خلاصون لپاره یې په ننګرهار کې د طالبانو د والي مرستیال په مشرۍ یو پلاوی د پاکستاني لوري سره د خبرو اترو لپاره تورخم ته استولی؛ خو یادې خبرې بې پایلې پای ته رسېدلې دي.

په سیمه کې ځایي پاکستاني خبریالانو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، پرون تر ناوخته د دواړو لوریو ترمنځ خبرې اترې روانې وې چې د کومې پایلې پرته پای ته رسېدلې دي.

د دغو خبریالانو په وینا، ښایي یو ځل بیا د خبرو اترو دغه لړۍ له سره پیل شي او تمه کېږي چې یوې پایلې ته ورسېږي.

پښتون سياست‌وال افراسياب خټک د پاکستان له‌خوا پر ډيورنډ کرښه د تورخم دروازې تړلو ته په غبرګون کې دوه ورځې وړاندې په اېکس پاڼه لیکي و، د پاکستان پوځي حکومت لسيزې د يوې نااعلان شوې جګړې په ترڅ کې وکولای شول تر خپل ملاتړ لاندې طالبان پر افغانستان حاکم کړي. اوس دواړه لوري د ډيورند کرښې دواړو خواوو ته د پرتو مېليونونو پښتنو پر اقتصادي قتل عام لګيا دي.

د تورخم دروازه څو ورځې وړاندې د پاکستاني لوري له‌خوا په داسې حال کې وتړل شوه، چې طالبانو غوښتل فرضي کرښې ته نږدې پوځي تاسیسات جوړ کړي او پاکستان د دغې کړنې د مخنیوي لپاره له طالبانو د کار بندولو غوښتنه وکړه.

خبرپاڼه کې راغلي، چې د چین له سفیر سره په دې لیدنه کې د کندهار میرویس سیمه‌ییز روغتون ودانۍ د بیا رغونې، د خدمتونو پراختیا، سنتي طب او راډیولوژي برخو کې د افغان روغتیايي کارکوونکو د ظرفیت لوړونې او د ساري ناروغیو پېښو ته د رسېدنې په موخه د وسایلو، درملو او واکسینو په برابرولو خبرې اترې شوې دي.

بلخوا په افانستان کې د چین سفارت هم په خپله ویبپاڼه دا خبر تایید کړی او ویلي یې دي، چې چین به له افغانستان سره د روغتیا په برخه کې خپلو همکاریو ته دوام ورکړي.

دغه لیدنه په داسې حال کې کېږي، چې د افغانستان روغتیایي وضعیت په ورستیو کلونو کې د جګړو، اقتصادي بحران او د طبیعي منابعو د کمښت له امله له جدي ستونزو سره مخ دی.

د روان کال په پیل کې د روغتيا نړیوال سازمان ویلي وو، چې په افغانستان کې د طالبانو بیا ځلې واکمنېدو سره د دغه هېواد روغتيايي نظام له جدي ننګونو سره مخ دی.

د روغتیا نړيوال سازمان يې لامل د بهرنیو بسپنو او مرستو درېدل بللي وو. دغه سازمان ويلي وو، چې هغه سیستم چې په ټول هېواد کې مېلیونونو وګړو ته روغتيايي خدمتونه برابروي، کارکوونکي يې په میاشتو د معاش له نشتوالي ځورېدلي او روغتيايي بنسټونه د درملو، تېلو او خوړو له کمبود سره مخ شوي.

څه موده وړاندې د لانسېټ معتبرې روغتیايي خپرنۍ هم په یوه راپور کې ویلي وو، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره په افغانستان کې له روغتيايي سکتور سره په کېدونکو مرستو کې ځنډ په تېرو دوو لسیزو کې د روغتیا په برخه کې لاسته راوړنې د له منځه تګ له ګواښ سره مخ کړې.