د امریکا ولسمشر وايي، پرون یې د ایران د حکومت مذهبي مشر ته لیک استولی دی. ډونلډ ټرمپ له فاکس بیزنس سره مرکه کې زیاتوي چې له تهران سره هوکړې ته د رسېدو لپاره خبرې غوره بولي. نوموړی وايي، «بل غوراوی دا دی چې باید ګام پورته کړو، ځکه ایران باید اټومي وسلې ونه لري.»
د ایران مذهبي مشر سید علي خامنه يي ته د ډونالډ ټرمپ د لیک تر خبر مخکې بلومبرګ رپوټ ور کړی و چې ټرمپ له ولسمشر پوتین سره وروستیو ټلیفوني خبرو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د روسیې د منځګړتوب غوښتنه کړې ده.
خو رویټرز د یوې امریکايي سرچینې له قوله وايي، چې مسکو د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو د منځګړتوب وړاندیز کړی و.
د ډونالډ ټرمپ تر لومړنۍ ولسمشرۍ مخکې د بارک اوباما په واکمنۍ کې له ایران سره شپږو قدرتونو پر ۲۰۱۵ د اټومي وسلو پر سر تړون کړ و، خو ښاغلي ټرمپ په واکمنېدو سره د هغه تړون مخالفت وکړ.
ولسمشر ټرمپ په ۲۰۱۸ کال کې له دې تړون په دې پلمه ووت، چې ایران خپلو وسلو پراخولو ته دوام ور کړی دی.
تهران هم په مقابل کې ګام په ګام د یورانیم بډایولو پروسه زیاته کړه.
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف ادعا کړې، د پاکستان پخواني لومړي وزیر عمران خان او پخوانیو پوځي مشرانو د طالبانو د بېرته راوستو پرېکړه کړې وه چې د هېواد امنیتي وضعیت یې پرې خراب کړ.
خواجه اصف د پنجشنبې په ورځ په اسلاماباد کې خبریالانو ته وویل، چې د پاکستان د پوځ پخوانی مشر جنرال قمر جاوید باجوه او د داخلي استخباراتو(ISI) پخواني مشر جنرال فیض حمید په ګډه پرېکړه کړې وه چې د «ټيټيپي وسلهوال» پاکستان ته راوستل شي.
نوموړي زیاته کړه، چې د دغې پرېکړې له امله د خیبر پښتونخوا او نورو سیمو امنیتي وضعیت خراب شوی او ترهګري یو ځل بیا زیاته شوې ده.
خواجه اصف وویل: «دا یوه ګډه پرېکړه وه، دا درې واړه د طالبانو د بېرته راوستو مسوولین دي».
هغه دا هم وویل، د خېبر پښتونخوا حکومت چې د تحریک انصاف ګوند تر مشرۍ لاندې دی؛ د ترهګرۍ پر ضد د اقداماتو پر ځای یې د عمران خان سیاسي جګړو ته زیات اهمیت ورکړی دی.
د پاکستان د دفاع وزیر د سیاسي روغې جوړې غوښتنې هم رد کړې او ویې ویل، چې پر حکومت د پرلپسې بریدونو له امله د خبرو اترو امکان نشته.
هغه وویل: «څنګه کولای شو له هغو خلکو سره روغه وکړو، چې څلور ځله یې پر حکومت بریدونه کړي او اوس وایي چې تر اختر وروسته به بیا بریدونه کوي؟ یوازینۍ حللاره د مقاومت سیاست دی».
نوموړي زیاته کړه، چې د طالبانو د زیاتېدونکو فعالیتونو یو لوی لامل په افغانستان کې د امریکا پاتې شوې وسلې دي، چې له یاد هېواده د امریکایي ځواکونو تر وتلو وروسته یې سیمه کې امنیت ته زیان رسولی دی.
خواجه اصف د پاکستان له لوري امریکا ته د داعش د یوه غړي «محمد شریف الله» د سپارلو دفاع وکړه او ټینګار یې وکړ، چې پاکستان لا هم د ترهګرۍ ضد جګړې په لومړۍ کرښه کې دی.
پر افغانستان د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په خېبر پښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې د یادې ډلې د متحدینو «ټيټيپي» فعالیتونه پراخ شوي او هره ورځ په بېلابېلو سیمو کې له پاکستاني پوځیانو سره په جګړو اوښتې وي.
پاکستان ادعا کوي، چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې «ټيټيپي» ته پناه ځایونه ورکړي او مالي ملاتړ یې هم کوي او له افغانستان څخه په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.
که څه هم افغان طالبان له پاکستاني طالبانو سره د ملګرتیا اړیکې مني؛ خو د پاکستان دا ادعاوې یې تل رد کړې، دي چې ګوندې د افغانستان خاوره یې د دوی پر ضد کارولې ده او «ټيټيپي» ته یې پټنځایونه ورکړي دي.
د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ یي ویلي، چې غزه د فلسطین د خلکو حق دی او «د فلسطین د خاورې نه بېلېدونکې برخه ده». هغه خبرداری ورکړی، چې د غزې د وضعیت هر ډول جبري بدلون به یواځې د سیمې بې ثباتي نوره هم زیاته کړي.
وانګ یي ټینګار وکړ، چې د اسراییل او فلسطین د دوو جلا دولتونو جوړېدل باید لومړیتوب ولري. هغه وویل، چې بیجېنګ به د منځني ختیځ د خلکو د عدالت، سولې او پرمختګ لپاره خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.
د چین د بهرنیو چارو د وزیر له دغو څرګندونو داسې برېښي، چې ښایي د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغه پلان په ځواب کې وي؛ چې غواړي غزه د امریکا تر کنټرول لاندې راولي.
ټرمپ ویلي، چې واشنګټن غواړي غزه ونیسي او دغه سیمه له سره جوړه کړي.
ټرمپ همداراز وړاندیز کړی، چې د غزې اوسېدونکي دې نورو سیمو ته لکه مصر او اردن ته ولېږدول شي.
د ټرمپ دغه طرحه په نړۍواله کچه د پراخو نیوکو سره مخ شوې؛ خو د امریکا ولسمشر لا هم د دې پلان د عملي کولو ټینګار کوي.
د سوریې د بشري حقونو د څار ډلې خبر ورکړی، چې د سوریې د امنیتي ځواکونو او د بشارالاسد اړوندو ملېشو ترمنځ د سختو نښتو له امله د سوریې په ساحلي سیمو کې تر اوسه ۷۰ کسان وژل شوي، لسګونه نور ټپیان او نیول شوي دي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د بشارالاسد اړوند علوي ملېشو د پنجشنبې په ورځ د سوریې په ساحلي سیمو کې د دولتي ځواکونو پر ضد خونړی برید کړی، چې د چارواکو په وینا دا د اسلامپاله ډلې له واک ته رسېدو وروسته د حکومت پر ضد تر ټولو سخت برید بلل کېږي.
د سوریې دولتي خبري اژانس سانا خبر ورکړی، چې د لاذقیې او طرطوس په ښارونو کې ګرځ بندیز نافذ شوی او امنیتي ځواکونه د ښارونو، کلیو او شاوخوا غرنیو سیمو د تصفیې عملیات ترسره کوي.
په ورته وخت کې د العربیه ټلوېزیوني شبکې خبر ورکړی، چې د لاذقیې بندر ته نږدې د سوریې د امنیتي ځواکونو او د بشارالاسد د حکومت پاتې کسانو ترمنځ نښتې روانې دي.
د سوریې د بشري حقونو د څار ډلې هم خبر ورکړی، چې د لاذقیې په القرداحه ښار کې امنیتي وضعیت له کنټروله وتلی او امنیتي ځواکونه د ګرځ بندیز له اعلان وروسته دې ښار ته د اضافي ځواکونو استول پیل کړي دي.
د رویټرز د راپور له مخې د سیمې د امنیت یوه مشر ویلي، چې ګڼ شمېر امنیتي ځواکونه وژل شوي او ټپیان دي.
نوموړي دغه برید چې د «اسد پلوه ملېشو» له لوري ترسره شوی «یو منظم عملیات» بللي دي.
د سوریې ساحلي غرنیو سیمو کې چې د علویانو مرکز بلل کېږي، د تاوتریخوالي زیاتوالی اوس د احمد الشرع لپاره لوی امنیتي ګواښ ګرځېدلی.
هغه هڅه کوي، چې پر سوریه خپله واکمني ټینګه کړي.
په همدې حال کې د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت د سوریې د «خوندیتوب او ثبات» لپاره د دمشق له حکومت سره خپل ملاتړ اعلان کړی او هغه ډلهییز تاوتریخوالی یې غندلی، چې «قانونماتوونکې» ډلې یې ترسره کوي.
د اسد تر سقوط درې میاشتې وروسته چې د تحریر الشام اسلامپاله ډلې د احمد الشرع په مشرۍ حکومت جوړ کړ، د سوریې د یووالي هڅې له ګڼو ستونزو سره مخ شوې دي.
د سوریې حکومت د علوي ټولنې ډېر غړي د امنیتي ادارو او دولتي تشکیلاتو لپاره استخدام کړي وو؛ خو اوسنی اسلامي حکومت د دوی پراخ ګوښه کول پیل کړي.
فعالان وايي، چې د بشار اسد تر سقوط وروسته د علوي ټولنې غړي په ځانګړي ډول د حمص او لاذقیې کلیوالي سیمو کې له تاوتریخوالي سره مخ دي.
سره له دې چې احمد الشرع ژمنه کړې، چې د سوریې اداره به ټول ګډونه وي؛ خو تر اوسه یې له علوي مشرانو سره رسمي لیدنې نه دي ترسره کړي.
د امریکا د اوکلاهوما پوهنتون د منځني ختیځ د مطالعاتو مرکز مشر جاشوا لاندیس ویلي:« علویان متحد نه دي؛ خو د رژیم پر ضد پراخېدونکې ناراضایتي به د سوریې ټولې ملېشې نورې هم زړورې کړي؛ که هغه د نوي رژیم مخالفین وي او که د خپل انقلاب استازي».
هغه خبرداری ورکړی، چې د سوریې د کورني وضعیت خرابېدل ښایي بهرنۍ لاسوهنو ته لاره هواره کړي.
د سانا خبري اژانس د راپور له مخې، د سوریې امنیتي ځواکونو د جبله په ښار کې د حافظ اسد د واکمنۍ پخوانی استخباراتي افسر ابراهیم حویجه نیولی دی.
همداراز د سوریې د دفاع وزارت یو چارواکي ویلي، چې د لاذقیې په سیمه کې د امنیتي ځواکونو عملیات دوام لري؛ څو هغه وسلهوال وڅاري، چې د یو پخواني لوړپوړي پوځي افسر سره تړاو لري.
د طرطوس ښار چې د علویانو مهم مرکز ګڼل کېږي، پکې پوځي حالت اعلان شوی او سخت امنیتي تدابیر نیول شوي دي.
یو ځایي اوسېدونکي رویټرز ته ویلي:« امنیتي ځواکونو د لارینوالو د خورولو لپاره ډزې وکړې».
د راپورونو له مخې، د روانې اونۍ په پیل کې د لاذقیې په ښار کې د دفاع وزارت دوه غړي وژل شوي چې دولتي رسنیو ویلي، دا هم د اسد پلوه وسلهوالو کار دی.
په سوېلي سوریه کې هم تاوتریخوالی زیات شوی، چې د الصنمين په ښار کې د سې شنبې او چهارشنبې په ورځو کې د نښتو پر مهال شاوخوا ۱۲ کسان وژل شوي دي.
نیویارک ټایمز راپور ورکړی، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پاکستان ستاینه کړې؛ ځکه چې پاکستان د داعش ډلې غړی محمدشریف الله چې په ۲۰۲۱ کال کې د کابل هوایي ډګر مخې ته په ځانمرګي برید کې چې له امله یې امریکایي سرتېري وژل شوي وو، ښکېل و؛ نیولی او امریکا ته یې سپارلی.
راپور کاږي، دا ستاینه ښيي چې کېدای شي امریکا او پاکستان یو ځل بیا د ترهګرۍ پر ضد یو ځای کار وکړي.
اډام واینسټین چې په واشنګټن کې درکوینسي انسټیټیوټ مرستیال دی ویلي: «د ټرمپ دا خبره پاکستان ته مهمه ده؛ ځکه پاکستان غواړي نړۍ ته وښيي چې د ترهګرۍ ضد مبارزه کوي».
نیویارک ټایمز زیاتوي، دا خبر وروسته له هغې خپور شو چې پاکستان محمد شریفالله ونیوه او امریکا ته یې وسپاره.
دا په داسې وخت کې وشول، چې پاکستان هڅه کوي د ترهګرو پر ضد د جګړې لپاره نړۍوال ملاتړ ترلاسه کړي.
اډام واینسټین وايي: «پاکستان یوازې ستاینه نه غواړي؛ بلکې د امریکا لهخوا امنیتي مرسته هم غواړي؛ څو وکولی شي د خپلو دښمنانو، لکه پاکستاني طالبانو تحریک پر ضد مبارزه وکړي». راپور زیاتوي، د کابل هوایي ډګر برید وښوده چې امریکا او پاکستان اوس هم لږ تر لږه د داعش خراسان(ISKP) پر ضد استخباراتي همکاري لري.
نیویارک ټایمیز لیکي؛ د امریکا د بهرنیو چارو نوي وزیر ویلي، واشنګټن ان له طالبانو سره هم ځیني استخباراتي معلومات شریک کړي دي.
مارکو روبیو (د کب په ۳مه) ویلي و، طالبان کله ناکله د القاعده او داعش پر ضد له امریکا سره مرسته کوي.
امریکايي او پاکستاني چارواکو نیویارک ټایمز ته ویلي، امریکا پاکستان ته هغه معلومات ورکړي و چې له مخې یې محمد شریف الله ونیول شو.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د چهارشنبې په ورځ د ټرمپ له دې خبرو مننه وکړه او ویې ویل: «دا زموږ د هڅو پیژندنه ده، چې پاکستان د سیمې په کچه له ترهګرۍ سره مبارزه کوي».
شهباز شریف وویل، «محمد شریفالله د پاکستان او افغانستان ترمنځ پولې ته نږدې د بریالیو عملیاتو په ترڅ کې نیول شوی و».
ټرمپ دا خبرې داسې مهال کړې دي، چې په خېبر پښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې د تېرو څلورو ورځو راهیسې درې ځانمرګي بریدونه شوي دي.
بل خوا د نړۍوال اقتصاد او سولې انسټیټیوټ تازه راپور ښيي، چې پاکستان د ترهګرۍ له اړخه په نړۍ کې دوهم ځای لري او یوازې بورکینافاسو ترې مخکې دی.
نیویارک ټایمز لیکلي، چې په پاکستان کې ترهګریز بریدونه دا مهال د ۲۰۱۴ کال له کچې هم زیات شوي دي.
پاکستان چې له اقتصادي ستونزو سره مخ دی، په ۲۰۲۲ کال کې د عمران خان تر لرې کېدو وروسته سیاسي کړکېچ هم تجربه کوي.
سربېره پر دې، له هغه وخته چې طالبان په افغانستان واکمن شوي په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې د وسلهوالو بریدونه هم زیات شوي دي.
رویټرز راپور ورکړی چې د امریکا د دفاع وزیر پېټ هېګسټ هغه تورونه چې ګواکې واشنګټن له روسیې ملاتړ کوي، رد کړي او «بېمانا» یې بللي دي.
رویټرز د پنجشنبې په ورځ (مارچ ۶مه) د هېګسټ په حواله راپور ورکړی چې ټرمپ اوکراین ته د سولې راوستو په لټه کې دی او غواړي پر دغه هېواد د روسیې یرغل پای ته ورسېږي.
هېګسټ د ټرمپ دولت لهخوا د روسیې د ملاتړ په تړاو د نیوکې په ځواب کې ویلي چې د امریکا ولسمشر یوازې سوله غواړي او دا د روسیې د ملاتړ په مانا نه ده.
هېګست په پنټاګون کې خبریالانو ته وویل: «رسنۍ د کیسو او روایتونو جوړونې ته لېواله دي، خو زموږ ولسمشر سولې ته لېواله دی او موخه یې د وژنو پای ته رسول دي.»
هغه همداراز وايي چې متحدهایالات د یو اړخ په توګه د دغه ناورین د بشپړ حل په لټه کې دی او زیاتوي چې له د روسیې د واشنګټن ملاتړ ادعاوې ټولې بېبنسټه دي.
ورته مهال، د برېټانیا دفاع وزیر جان هیلي هم له هېګسټ سره په غونډه کې ګډون او ټینګار یې کړی چې د اوکراین سولې حل لپاره خبرېاترې روانې دي.
هیلي ویلي چې د دې خبرواترو جزییات په نارسمي ډول او د بندو دروازو شاته کېږي او هیلهمن دی څو د بېلابېلو هېوادونو د همکارۍ له لارې اوکراین ته سوله راشي.
دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په سعودي عربستان کې د اوکرایني مذاکرهکوونکي امریکایي چارواکو له لیدنې خبر ورکړی و.
زېلېنسکي د خپلې اېکسپاڼې له لارې د دې موضوع د مطرح کولو ترڅنګ زیاته کړې چې هغه یوې «مانالرونکې لیدنې» ته هیلهمن دی.