په تورخم کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د کرښې دواړو خواوو ولسونو او سوداګرو استازو ترمنځ د جرګې لومړۍ غونډه پای ته ورسېده او د مارچ تر ۱۱مې پر اوربند هوکړه وشوه. جرګې پرېکړه کړې چې ترڅو پر ډیورنډ کرښه د تاسیساتو شخړه حل نه شي تورخم به تړلی وي.
په تورخم کې ځايي سرچینې وايي چې دروازې ته نږدې د ترینګلتیا پای ته رسولو لپاره د کرښې د دواړو خواوو قومي مشران، دیني عالمان او یو شمېر سوداګر په یوه جرګه کې سره راټول شول.
د سرچینو په وینا، دغه خبرې اترې په ډیورنډ کرښه کې ترسره شوې چې د افغانستان له لوري په جرګه کې ۳۵ غړو او له ډیورنډ کرښې پورې د پاکستان په استازیتوب۲۲ تنو ګډون کړی و.
امنیتي سرچینې وایي، چې د جرګې برخه والو پر کرښه د شخړې اړوند موضوعاتو تفصیلي خبرې وکړې.
د سرچینو په باور، د جرګې غړي د طالبانو د امنیتي ځواکونو د هغو تاسیساتو ارزونه کوي، چې د شخړې لامل ګرځېدلي او ترڅو چې د تاسیساتو پر سر راپورته شوې شخړه حل نه وي تر هغه به تورخم دروازه د تګ او راتګ او سوداګرۍ پرمخ تړلې وي.
دواړو لوریو هوکړه کړې، چې د لانجمنو سیمو له ارزونې وروسته به د تورخم سوداګریزه لاره بېرته پرانستل شي.
تر دې وړاندې د فبروري پر ۲۴مه او د مارچ پر ۳مه شوې خبرې ناکامې شوې، چې وروسته په ډیورنډ کرښه کې د دواړو غاړو ترمنځ نښتې هم وشوې، خو دا ځل ترسره کېدونکې جرګه د ترینګلتیاوو د کمولو او د ستونزې د حل لپاره مهمه هڅه بلل کېږي.
د تورخم دروازه د فبرورۍ له ۲۱مې راهیسې تړلې ده، چې لامل یې پر ډیورنډ کرښه د دواړو خواوو ترمنځ د نویو تاسیساتو پر سر اختلافات دي.
د جرمني د اتحادي ګوندونو (CDU/CSU) او سوسیال دیموکرات ګوند (SPD) ترمنځ د کډوالۍمحدودولو پر سر د پرونۍ هوکړې جزئیات خپاره شول. شاوخوا درې زره افغانان لا هم جرمني ته د تګ رسمي ژمنلیکونه لري. سره له دې چې پروګرامونه ختمېږي، خو د بیلډ په وینا، دا کسان به لا هم جرمني ته ځي.
د شنبې په ورځ، د دې ګوندونو مشرانو اعلان وکړ چې د نوي حکومت له لومړۍ ورځې به د غیرقانوني مهاجرت پر ضد سخت تدابیر عملي شي، سرحدي کنټرول به پراخ شي او حتا د پناه غوښتونکو بېرته استول به ممکن شي.
د بیلد د رپوټ له مخې، د تازه هوکړې له مخې به حکومت د غیرقانوني مهاجرت د مخنیوي لپاره ټولې قانوني لارې وڅېړي.
د جرمني د استوګنې په قانون کې د «محدودیت» کلمه بېرته شاملیږي، چې د مهاجرت د سختولو لپاره یو مهم سمبولیک ګام ګڼل کېږي.
د سرحدونو سخت کنټرول
د نوي پلان له مخې، جرمنی غواړي د اروپايي اتحادیې غړي هېوادونه هم وهڅوي چې مشترک سرحدي تدابیر عملي کړي.
هدف دا دی چې ټول اروپايي هېوادونه د ناقانونه مهاجرت مخه ونیسي، څو د مهاجرو د راتګ لړۍ پای ته ورسېږي.
د جرمني فدرالي پولیسو ته به نوي واکونه ورکړل شي، چې ناقانونه مهاجر وپیژني، ونیسي او له هېواده یې وباسي.د دې تر څنګ، د بېرته ستنولو لپاره د توقیف ځانګړي مرکزونه زیاتېږي او د سختو مجرمانو لپاره د اجباري بندیزونو لړۍ هم پراخېږي.
د افغان کډوالو ځانګړي پروګرامونه پای ته رسېږي
ګډ راتلونکي ایتلافي حکومت پرېکړه کړې چې د افغان کډوالو د ځانګړو پروګرامونو ډېره برخه پای ته ورسوي.
له ۲۰۲۱ کال راهیسې ۳۶ زره افغانان د دغه پروګرام له لارې جرمني ته راغلي، خو اوس به دا پروسه محدوده شي.
په دوه اړخیزه پریکړه کې راغلي چې نوی حکومت غواړي د افغانانو لپاره د مهاجرت ځانګړي پروګرامونه د امکان تر حده پورې پای ته ورسوي او نور نوي پروګرامونه پیل نه کړي.
د بیلډ د رپوټ له مخې، یوه ستونزه دا ده، چې د راغلو کسانو هویت اکثره وخت نهشي کره کېدای او د هغو کسانو شمېر، چې واقعاً د مرستې مستحق دي، کمېږي، خو حکومت لا هم تر یوې قانوني ژمنې لاندې دی: شاوخوا درې زره افغانان لا هم جرمني ته د تګ رسمي ژمنلیکونه لري او دا ژمنلیکونه حقوقي حیثیت لري او دا په دې معنا ده، سره له دې چې پروګرامونه ختمېږي، دا کسان به لا هم جرمني ته ځي.
د هغو مهاجرو لپاره چې د کډوالۍ بشپړ حیثیت نه لري، یا فرعي حیثیت لري، د کورنیو د راوستلو اجازه موقتي درول کیږي.
د جرمني تابعیت سختېدل
حکومت پلان لري چې د ترهګرۍ، افراطیت او یهود ضد فعالیتونو پر ضد سخت اقدامات وکړي. که یو کس بل تابعیت ولري، نو د جرمني تابعیت به ترې اخیستل کېږي.
د جرمني حکومت پریکړه کړې چې د لویدیز بالکان (البانیا، بوسنیا، کوسوو، مقدونیا، مونټینیګرو، سربیا) هېوادونو څخه د کارګرو لپاره د ویزو کلنی حد له ۵۰ زرو څخه ۲۵ زرو ته راکم کړي.
دغه راز د کډوالو لپاره به نغدي مرستې ختمې شي او پر ځای به ورته د تادیې ځانګړی کارت ورکړل شي.فدرالي پولیس به د غیرقانوني مهاجرو د نیولو او بېرته استولو صلاحیت ولري.
اقتصادي اصلاحات
سره له دې چې غیرقانوني مهاجرت به محدود شي، حکومت غواړي د مسلکي کارګرو د راوستلو پروسه چټکه کړي.
د جرمني راتلونکي حکومت د مسلکي کارګرانو جذبولو پروسه ساده کولو ته ژمنتیا ښودلې ده. دغه اصلاحات به د هغو کسانو لپاره اسانتیاوې رامنځته کړي چې غواړي په جرمني کې مسلکي کار وکړي.
د اقتصادي اړتیا له مخې، د جرمني د اقتصادي شورا د رپوټ له مخې، تر ۲۰۲۷ کال پورې دغه هېواد شاوخوا ۷۲۸ زره مسلکي کارګرانو ته اړتیا لري. په ځانګړي ډول، د پلور، ماشومانو د پالنې، روغتیا او ټولنیزو خدماتو برخو کې د مسلکي کارګرانو سخت کمښت دی.
دغه راز پرېکړه شوې چې د برېښنا مالیه به ټیټه شي، څو انرژي ارزانه شي او د برېښنایی موټرو د اخیستو لپاره ممکنه تشویقي مرستې بېرته فعالې شي.
په پرېکړو کې، د اضافه کارۍ په برخه کې د اوورټایم معاشونه له مالیې معاف کیږي او د بیکارۍ مرستې (Bürgergeld) بدلېږي او د کار نه کولو په صورت کې به سختې جزاګانې وضع شي.
د دواړو خواوو ترمنځ په هوکړه کې د ماشومانو لپاره د تقاعد نوي تدابیر په پام کې نیول شوي او دولت به د ماشومانو د تقاعد د سپما لپاره میاشتنی مالي ملاتړ اعلانوي. دغه راز د میندو تقاعد تصویب شوی چې ټولې میندې به درې اضافي تقاعدي امتیازونه ترلاسه کوي.
د ایران د جنوبي خراسان والي وايي، د ماهیرود ـ فراه سړک جوړل د سړکونو او ښاري پراختیا وزارت په لوړمړیتوب کې دی.نوموړي د ایران او افغانستان ترمنځ د دغه سړک جوړول یو ښه فرصت بللی دی.
ایراني رسنیو د جنوبي خراسان ولایت د والي سید محمد رضا هاشمي له قوله راپور ورکړی، چې د دغه هېواد د سړکونو او ښار جوړولو وزارت د ماهیرود ـ فراه سړک جوړولو د ځنډول شوې پروژې چارې پیل کړې.
نوموړي ویلي، چې د سړکونو او ښاري پراختیا وزیر اړوندو مرستیالانو ته یو ځانګړی امر صادر کړی چې د دې پروژې د چارو تمویل او څارنه وکړي.
هاشمي ویلي، د دغه سړک جوړول د ایران او افغانستان ترمنځ پر پوله یو ښه فرصت دی، « موږ د ولایت د څلورو سرحدي بازارونو د فعالولو لپاره هره هڅه کوو.»
نوموړي ویلي، د یاد سړک په جوړېدو سره به د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ په برخه کې ډیرې اسانتیاوې رامنځته شي.
هاشمي زیاته کړه:«د دغه سړک په جوړیدو سره به د موټر چلوونکو تګ راتګ او د توکو تبادلې پروسه اسانه شي».
هغه ټینګار وکړ چې د ماهیرود سربیشه - فراه افغانستان سړک یوه ملي او بین المللي پروژه ګڼل کیږي ځکه دده په باور، دا ټولو ولایتونو او افغانستان ته ګټه رسوي.
د افغانستان د تېرو حکومتونو ځینو جنرالانو د طالبانو تر حاکمیت لاندې په کابل کې د یوې ناستې پرمهال د دې ډلې په ملاتړ وویل چې ګاونډي هېوادونه دې نظامي تجهیزات امریکا ته نه سپاري. دوی زیاتوي:«امريکا چې له موږ وسلې غواړي، نو زموږ وسلې به څوک راکوي؟َ»
له طالبانو د امریکايي تجهیزاتو اخیستو په تړاو د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له مکررو غوښتنو وروسته نن یکشنبه د کب ۱۹مه ځینو پخوانيو جنرالانو په یوه خبري ناسته کې د طالبانو په ملاتړ له ګاونډيو هېوادونو وغوښتل، چې نړیوالو اصولو، قوانینو او ښه ګاونډیتوب ته په کتو ټولې هغه جنګي او ترانسپورټي الوتکې او تجهیزات، چې د افغانستان د ملت او خلکو ملکیت و، بېرته افغانستان ته وسپاري.
په دې خبري ناسته کې د کوم ګاونډي هېواد نوم نه دی اخیستل شوی او یوازې د امریکا له خوا د افغانستان نظامي تجهیزاتو د له منځه وړو په برخه کې څرګندونې شوې دي.
یادو جنرالانو په دې خبري ناسته کې ویلي، چې امریکا د افغانستان وسلې او پوځي تجهیزات لوټ او له منځه یووړل.
دوی زیاتوي چې دغهراز امریکا د «اشغال» پر مهال خپل زاړه او له کاره لوېدلي پوځي تجهیزات پر افغانستان وپلورل.
پخواني جنرال کامران امان ویلي چې امریکا د ویتنام او عراق له جګړو پاتې شوي ټانکونه او وسلې رنک کړې او د افغانستان پر پوځ یې وپلورلې.
پخواني جنرال شعور ګل پښتون دې ناستې ته په خبرو کې وویل، چې امريکا په تېرو شلو کلونو کې د افغانستان ثقيله وسلې او ډيسي توپونه د مرستې په نامه د ډاياک او ډي ډي ار پروګرامونو له لارې له منځه يووړل.
د مخکیني جمهوریت پرمهال د دفاع وزارت سلاکار او د ګارنیزیون پخواني قوماندان جنرال افضل یادې ناستې ته وویل، چې له افغانستان څخه بهر ته وړل شوې وسلې د افغان ملت حق دي. جنرال افضل امان وايي، «موږ له خپل حق څخه دفاع کوو او هېچاته یې نه ورپرېږدو.»
نوموړي زیاته کړې، چې بهر ته وړل شوي تجهیزات او وسايط د ملت دي او هېڅوک حق نه لري ووایي، چې بايد امريکا ته وسپارل شي.
نوموړي زیاته کړې: « ټرمپ وايي چې د بګرام نيول او وسلې اخيستل غواړو، موږ پخواني جنرالان پر طالبانو غږ کوو، چې څه ډول مو خپل هېواد له اشغاله خلاص کړ، هېچا ته اجازه ورنه کړئ چې خپل جنګونه له افغانستان څخه وکړي او دا خاوره د خپلو سیالانو سره د سيالۍ او د جګړې ډګر وګرځوي».
پخوانی جنرال عبدالستار خټګر وايي، « امريکا چې د وسلو دعوه کوي، موږ هم د هغو وسلو تاوان غواړو چې دوی له منځه وړې او موږ ته يې په مقابل کې کمزورې وسلې او مهمات راکړي دي.»
امریکايي چارواکو په دې وروستیو کې تایید کړې، چې په ازبکستان کې د افغانستان د هوايي ځواک اووه چورلکې بېرته دوی ته سپارل شوې دي.
د چارواکو په وینا، د پنتاګون له خوا ارزول شوې او د بیا کارولو وړ ګڼل شوې اووه بلک هاواک چورلکې واشنګټن ته سپارل شوې دي.
دغه چورلکې د ۲۰۲۱ کال په اګسټ میاشت کې افغان پيلوټانو له طالبانو نه د تښتیدو پر مهال ازبکستان ته ولېږدولې.
د امریکا غږ د رپوټ له مخې، د افغانستان د پوځ ۲۲ الوتکې او ۲۴چورلکې چې بلک هاوک ، MD-530، او Mi-17 پکې شاملې وې، ازبکستان ته انتقال شوې وې.
طالبانو له ازبکستان نه څو ځله ددې الوتکو د ورسپارنې غوښتنه کړې، خو رپوټونه ښیي چې تاشکند او واشنگټن په دې اړه هوکړه کړې چې ۴۶ پوځي الوتکې به په ازبکستان کې پاتې شي.
په ازبکستان کې د امریکا سفیر جاناتن هینیک ددې الوتکو په اړه ویلي و، چې واشنگټن او تاشکند د افغان پوځي الوتکو او هلیکوپټرو په اړه هوکړه کړې ده چې افغان پيلوټانو په ۲۰۲۱ کې ازبکستان ته راوړل، او دا الوتکې به په ازبکستان کې پاتې شي.
هغه زیاته کړه، « دغه پوځي الوتکې هیڅکله د افغانانو نه وې، بلکې د امریکا وې، خو افغان پوځ کارولې».
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت ویاند سیف الاسلام خېبر ادعا کړې، چې په تېرو شلو کلونو کې د ښځو له حقونو سیاسي استفاده شوې ده. هغه وايي، چې دغه لړۍ لا هم د ځينو نړۍوالو موسسو او هېوادونو لهخوا دوام لري.
د طالبانو د امر بالمعروف وزارت پر اېکس پاڼه د نوموړي یو غږیز پیغام خپور کړی چې پکې یې ویلي، د دوی تر واک لاندې ادارو کې افغان مېرمنې له خپلو ټولو شرعي حقوقو برخمنې دي.
د هغه په وینا، د ښځو د حقوقو تر نامه لاندې متعصبې کړۍ په افغانستان کې د بهرنیو کلتورونو او تمدن د دودولو هڅه کوي.
د ښځو د حقونو فعاله ترنم سیدي د طالب ویاند څرګندونو ته په غبرګون کې افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي دي، طالبان غواړي چې په دې خبرو سره د افغان مېرمنو پر وړاندې ترسره کړی جنایتونه پټ کړي.
هغه زیاتوي، چې د ښځو حقونه د بهرنیو کلتورونو او تمدنونو سره هېڅ تړاو نلري،؛ بلکې دا د بشري حقونو او عدالت یوه مهمه برخه ده.
همداشان د بشر حقونو یوه بله فعاله ندا افغان وایي، دا د طالبانو لهخوا تش تبلیغ دي چې ورسره غواړي د نړۍوالو پام ځانته واړوي.
د هغې په وینا، د طالبانو د کړنې او د ښځو د حقونو په اړه د هغوی څرګندونې له واقعیته لرې دي.
ندا افغان، ټینګار کوي، چې د ښځو حقونو په اړه پوهاوی باید د ټولنې په ټولو برخو کې پراخ شي؛ ترڅو ښځې خپل حقونه وپېژني او د خپلو حقونو د ترلاسه کولو لپاره مبارزه وکړي.
خو په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، دغې ډلې پر ښځو لسګونه فرمانونه صادر کړي؛ نجونې او ښځې یې له زدهکړو، له سیاسي ګډون او ان له اقتصادي فعالیتونو هم بې برخې کړې او ان پر شپږم ټولګي پورته نجونو یې د ښونځیو او پوهنتونونو ټولې دروازې وتړلې.
د سوداګرۍ او پانګونې خونې غړي حاجي ګل مراد عرب افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې نن به د افغانستان او پاکستان سوداګر او قومي مشران په تورخم کې د یادې دروازې د خلاصون او ستونزو د حل په موخه جرګه ترسره کړي.
ګل مراد زیاته کړې، چې د یادې جرګې د ترسره کولو پرېکړه یې د جمعې په ورځ د دواړو هېوادونو د سوداګرو په انلاین غونډه کې کړې ده.
هغه وویل، په نننۍ جرګه کې د سوداګرۍ او صنعایو خونې مشر محمد یونس مومند، د افغانستان - پاکستان سوداګرۍ ګډې خونې مشر نقیب الله صافی او میرزمان پوپل ترڅنګ نور قومي مشران ګډون کوي.
په تورخم کې د افغانستان انټرنشنل خبریال جواد شینواري ته په سیمه کې سرچینو ویلي، چې یاده جرګه به په د افغانستان لهخوا د ۴۱کسیېزې ډلې له ګډون سره په تورخم کې ترسره شي.
سرچینې زیاته کړې، چې د پاکستان له لوري به د سوداګرو د ټولنې مشر معراج الدین او د ګمرکي مرسته کوونکو د ټولنې مشر مجیب شینواري په ګډون د اپريدیو او شینوارو قومي مشران برخه اخلي.
ویل کېږي، چې دواړو لوري تورخم ته رسېدلي دي او په څو شېبو کې به جرګه پیل شي او په دغه جرګه کې پوځي او دولتي کارکوونکي حضور نلري.
تر دې وړاندې د فبروري پر ۲۴مه او د مارچ پر ۳مه شوې خبرې ناکامې شوې، چې وروسته پهډیورنډ کرښه کې د دواړو غاړو د ځواکونو ترمنځ نښتې هم شوې دي؛ خو دا ځل ترسره کېدونکې جرګه د ترینګلتیاو د کمولو او د ستونزې د حل لپاره یوه مهمه هڅه بلل کېږي.
د تورخم دروازه د فبرورۍ له ۲۱مې راهیسې تړلې ده، چې لامل یې پر ډیورنډ کرښه د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوو تاسیساتو پر سر اختلافات دي.
د تورخم دروازه له تېرو څو ورځو د ترسره شویو مذاکراتو له ناکامۍ وروسته، لا هم د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلې ده، چې د دواړو غاړو سوداګرو او په دغه لار تلونکو ناروغانو، ښځو، ماشومانو او مساپرو ته یې ګڼې ستونزې راولاړې کړې دي.