المرصاد: طالبانو له پاکستان سره د خلیل الرحمان حقاني د وژل کېدو په تړاو معلومات شریک کړي

د خوندیتوب لپاره د مسوليت نړیوال مرکز پرون د افغانستان د وضعت په اړه په خپل راپور کې ویلي، چې طالبانو د خپلو پاليسو او کړونو له مخي له نجونو او ښځو بشري حقونه اخیستي، جنستي تبعیض ته لا هم دوام ورکوي او د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو له کنوانسیون ښکاره سرغړونه کوي.

په رپوټ کې راغلي چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال له اګست مياشتې راهیسې له ۱۰۰ زيات احکام، فرمانونه او مقررات نافذ کړي، چې په کې ډېره برخه یې له ښځو او نجونو د ټولنيز ژوند، ګرځېدو، کار، زدکړو، روغتیا، سیاسي برخو کې د فعالیت او د بیان ازادۍ حقونه اخيتسي او محدودي کړي دي.

په راپور کې ويل شوي، چې په ۲۰۲۴ کال کې د امربالمعروف قانون پلي کول له ټولنې د ښځو د محوه کولو په مانا دی، چې د بشپړ حجاب مراعتول، په عامه ځایونو کې د خبرو منعه کول هم په کې شامل وه.

په راپور کې راغلي، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) د طالبانو کړنې، د دوی د امر نه منلو له کبله د ښځو او نجونو خپل سري نيونې، زنداني کول او بندیزونه مستند کړي دي.

دوی د یوناما له قوله ويلي، چې ښځي د امربالمعروف د قانون تر اعلان وروسته له نیولو او سزا ورکولو ويرېږي او په ځينو سیمو کې ښځي او نجونې په زور د پولیسو موټرو ته اچول شوې دي.

د یوناما په دغه راپور کې د طالبانو هدفي وژنو، خپل سري نيونو، نادرکیو، زنداني کېدو، جبري ورکېدو، جنستي تبعيض، بريدونو، شکنجو او ځورونو ته اشارې شوې، چې د پخواني حکومت له کارمنانو، د رسنيو له کارکوونکو او مدنې فعالانو سره شوي.

د راپور له مخې، چې په افغانستان کې د بشري حقونو دخپلواک کمیسیون، د لوی څارنوال دفتر او د ځينې اړوند مهمې ادارې نشته او طالبانو د ملګرو ملتونو ځانګړی راپورټر هم معلوماتو ته له لاسرسي منع کړی دی.

د همدې راپور په وروستي برخه کې راغلي، چې طالبان باید د بشري حقونو په تړاو سرغړونې او ناوړه ګټه اخيستنه بنده کړې او په افغانستان کې له جنستي تبعیض، مذهبي، قومي، سمتي او توپیریز چلند پرته د ټولو خلکو مساوی بشري حقونه ورکړي.

په راپور کې غوښتنه شوې، چې له طالبانو سره د اړیکو عادي کولو هڅې باید د نړیوال قانون سره سم د بشري حقونو او ښځونو حقونو ته درناوي پورې تړلې تر سره شي.

دوی عدالت ته د کش کولو لپاره د جرمونو نړیوالې محکمې د څارنوال له خوا د طالبانو د مشر او لوی قاضي په هکله غوښتنې ته په اشاره ویلی، چې نړيواله ټولنه باید په افغانستان د ظلمونو او جرمونو لپاره عدالت ته دوام ورکړي.

د خوندیتوب لپاره د نړیوال مسوولیت مرکز دا هم وايي، چې د داعش په څېر افراطي ډلې په افغانستان کې پر لږکیو بریدونه روان ساتلي او ژوند ته یې ګواښ دی.

دوی وايي چې له تېرو څلورو میاشتې راهسې دغه سفارت نه نويو او نه هم برحاله محصلینو ته وېزې ورکړې دي.

په کابل کې ځینو افغان محصلینو نن «د کپ ۲۵مه» وویل چې درسونه یې هم پیل شوي خو دوی تر اوسه وېزې ته په تمه دي.

یو افغان محصل چې پیښور پوهنتون ته بریالی شوی وايي:« په پېښور پوهنتون کې درسونه پیل شوي دي او که وېزې مو رانشي نو دا کال مو ضایغ کېږي.»

افغان محصلین زیاتوي چې د وېزو د ستونزو د حل په موخه د طالبانو بهرنیو چارو او د لوړو زکړو وزارتونو ته هم ورغلي.

دوی وايي، د طالبانو حکومت ورسره ژمنې کوي چې د ستونزو د حل لپاره به دوی له اړوند پاکستاني چارواکو سره خبرې وکړي خو تر اوسه یې کومه نتیجه نه ده ورکړې.

ځینو افغان محصلینو د ۲۲ تنو هغو محصلینونو لېست افغانستان انټرنشنل سره شریک کړل چې پېښور پوهنتون ته بریالي شوي خو د وېزو لپاره په تمه دي.

پاکستان کې د افغان زدکوونکو ستونزې

په پاکستان کې بیا ځینې محلصین وايي، چې د پاکستان سکالریشیپونه باندې زدکړې کوي خو پاکستان اړوند ادارې ورته وېزې نه تمدیدوي او ورته ویل کېږي چې باید افغانستان ته لاړ شي او هلته سفارت ته مراجعه وکړی.

دوی وايي، تر دې مخکې به یې له پوهنتون یو سند د پاکستان بهرنیو چارو وزارت ته ووړ او له مخې به یې دوی ته ویزې ور کول کېدې.

د افغان زدکوونکو دا ستونزې له پاکستان سره پر ډیورنډ کرښه د تاوتریخوالي سره هممهاله دي، چې له امله یې له ۲۲ ورځو تورخم لار هم تړلې ده.

یو افغان محصل په نیوکې سره وايي چې د دواړو لورو خپلمنځي جنجال له امله باید له محصلینو سره سیاسي چلند ونه شيي.

تر اوسه نه طالبانو او نه هم د پاکستان سفارت د افغان محصلینونو د وېزو د ځنډولو په اړه په رسمي ډول څه ویلي دي.

پاکستان هر کال د افغان محصلین لپاره سکالریشپونه اعلانوي او په بېلابېلو پوهنتونونو کې محصلین مني.

هغې زیاته کړه:« البانیا له تاسې سره ده؛ خو هغه څه چې تاسو ورته اړتیا لرئ عمل دی. هغه کسان چې له طالبانو سره خبرې کوي باید دا شرط وټاکي، چې په دغو خبرو اترو کې به د ښځو له ګډون او د هغوی د غږ له اورېدلو پرته به پرمختګ ونه شي.»

دغه څرګندونې اغلې سویلا جانینا د افغان ښځو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو کمېسیون په ۶۹مه ناسته کې چې د (افغان ښځې د عملي اقدام غوښتنه کوي) تر سرلیک لاندې کړې دي.

په همدې غونډه کې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي ماموریت سرپرست نصیر احمد فایق ویلي، چې د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې راهیسې د طالبانو له‌خوا په سیستماتیک ډول ښځې له عامه ډګره اېستل شوې دي.

هغه زیاته کړه:« دا د ښځو د حقونو په برخه کې یو بې ساری خنډ دی او د طالبانو له‌خوا په ډېرې سپین سترګۍ سره دوام لري. خو افغان مېرمنې د ظلم پر وړاندې مقاومت ته دوام ورکوي او د خپلو بنسټیزو حقونو لپاره مبارزه کوي.»

بل خوا بیا په یاده غونډه کې پخوانۍ وزیرې نرګس نهان له طالبانو سره د ځينو هېوادونو پر تعامل د نيوکې ترڅنګ وويل:« يو شمېر هېوادونه له طالبانو سره د حساب کولو پر ځاى له دې ډلې سره اړيکې لري او خپلو جيو پوليټيکي او امنيتي ګټو ته لومړيتوب ورکوي.»

په بغلان ولایت کې د طالبانو د پوهنې ریاست د تعلیماتو مسوول امان الله حقیار ویلي، چې ګومارنه په دغه ریاست کې د ازموینې له لارې ترسره شوې ده.

د هغه په وینا؛ د راروان ښوونیزو کال لپاره یې ۲۲ زره او ۲۴ تنه نارینه زده‌کوونکي او ۱۸ زره او ۲۳۸ ښځینه زده‌کوونکې جذب کړې دي، چې د لومړیو ټولګیو لپاره د ټولو جذب شوو زده‌کوونکو شمېر ۴۰ زره ۲۶۱ تنو ته رسېږي.

دغه طالب چارواکی په داسې حال کې د ۲۵۰ ښځینه ښوونکو د ګومارلو خبره کوي، چې په افغانستان کې د جمهوري نظام ړنګېدو او طالبانو د بیا واک ته رسېدو سره سم یادې ډلې د نجونو لپاره له شپږم ټولګي پورته د ښونځيو دروازې وتړلې.

څو ورځې وړاندې په ملګرو ملتونو کې د بریتانیا دایمي استازي مرستیال جېمز کاریوکي د امنیت شورا ته په خپله وینا کې وویل، کله چې طالبانو د نجونو لپاره له شپږم ټولګي پورته ښوونځي وتړل؛ نو دوی وویل چې دغه پرېکړه لنډمهاله ده؛ خو له درېیو کالو هم ډېره موده وشوه، چې افغان نجونې له زده‌کړو بې برخې دي.

د طالبانو له دغې پرېکړې وروسته په ټول افغانستان کې له شپږمو د لوړو ټولګیو ښځینه‌و ښوونکو برخلیک لاهم ناروښانه دی.

د طالبانو یاد وزارت د (کب ۲۵مه) د شنبې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې له شتمنو کسانو غوښتنه کړې، چې باید د روان لمریز کال تر پایه پورې د خپلو شتمنیو څخه ۲.۵ سلنه زکات بېل کړي او پر بې‌وزله افغانانو دې ووېشي.

په خبرپاڼه کې راغلي، د امربالمعروف وزارت د قانون له مخې متحسبان اړ دي چې پر شتمنو کسان وګرځي او د خپلو پانګو په برخه کې یې د زکات وېش ته وهڅوي.

طالبانو له شتمنو کسانو غوښتي؛ څو زکات د ورکړې په برخه کې له بېړې کار واخلي.

طالبانو د زکات ورکړه د فقر د لمنځه وړلو په برخه کې مهم اقدام بللی دی.

ویل کېږي د طالبانو محتسبانو په یو شمېر ولایتونو کې تېر کال هم په جبري توګه سوداګر او شتمن کسان اړ کړي وو؛ څو د دوی په خوښه زکات ووېشي.

د راپورونو له مخې، طالبان شتمن کسان اړ باسي؛ څو د دوی په خوښه ټاکل شويو کسانو ته زکات ورکړي او خلک بیا د دغه چلند څخه خوښ نه دي.

خو دیني عالمان وايي، هغه کسان چې د زکات د ورکړې نصاب یې پوره کړی وي حق لري چې د خپلې خوښې له مخې بې‌وزله کسان وټاکي او بیا پرې زکات ووېشي.