ایران ۴۸۴ غیر سیاسي افغان زندانیان طالبانو ته وسپارل

البرت خورېف وايي، چې د مسکو فارمټ به د دغه منځګړتوب او خبرو اترو لپاره مناسب پلیټفارم وي.

یاد روسي ډیپلومات زیاته کړې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د شخړې اواري اساسي واک له اسلام اباد او کابل سره دی، خو دا کار د روسیې په ګټه هم دی.

سفیر خورېف وايي، مسکو تل د سیمې د ثبات ملاتړ کړی او پر دې یې ټینګار کړی چې د افغانستان د خلکو کنګل شوې شتمنۍ باید ژر تر ژره ازادې شي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ په دې وروستیو کې د پاکستاني طالبانو او پر دیورنډ کرښه د امنیتي پوستې جوړولو پر سر ناندرۍ ډېرې شوې او د دواړو خواوو اړیکې یې ترینګلې کړې دي.

پاکستان تور لګولی، چې ددغه هېواد په بلوچستان ایالت کې د وروستي برید او ټرین د یرغمل نیونې پېښې سمبالوونکي له افغانستان نه له جنګیالیو سره په اړیکه کې وو، خو طالبانو دا ادعا رد کړې او وايي، چې دوی له بلوڅ اپوزیسیون سره هیڅ راز اړیکه نه لري.

په راپور کې د ایران د عدلیې وزارت په حواله ویل شوي، چې دغه کسان د نشه‌یي توکو په جرمونو تورن وو.
د ایران د عدلیې وزارت دارنګه هیله څرګنده کړې، چې په راتلونکې کې به د مالیزیا، پاکستان، ترکیې او افغانستان اړوند بهرني بندیان خپلو هېوادونو ته وسپاري.
دغه وزارت زیاته کړې، چې د اړوندو هېوادونو د همکارۍ سره به د نوي کال په اوږدو کې شاوخوا زر تنه بهرني بندیان خپلو هېوادونو ته وسپاري.

خو له بل پلوه ایران وخت نا وخت د دغه هېواد په زندانونو کې افغان بندیان اعداموي.

د ایران د بشري حقونو سازمان وایي، چې ایران یوازې په ۲۰۲۴ کال کې لږ تر لږه ۸۰ تنه افغانان اعدام کړي دي.

دغه سازمان دا هم ویلي، چې افغانان په ایران کې د اعدام شویو بهرنیانو تر ټولو لوی شمېر جوړوي.

واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، په ایران کې د افغانانو د اعدام لړۍ تر بل هر وخته چټکه شوې ده.
راپور زیاتوي، چې ایراني چارواکي د افغان وګړو په دار ځړولو رسمي اعلان نه کوي او ډېری افغان زندانیان په یاد هېواد کې نه د کورنۍ غړي لري او نه هم قانوني وکیلان؛ څو د دوی قضیې مخ ته یوسي.
سازمان ټینګار کړی، چې د اعدام شویو رېښتینې شمېرې ښايي له ثبت شویو هغو لوړې وي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره، په دوحه کې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت د ځانګړي استازي فیصل بن عبدالله ال حنزاب او د افغانستان لپاره د چین د ځانګړي استازي یوشیایونګ ترمنځ د لیدنې خبر ورکړی دی.

دغه وزارت زیاتوي: «چې په دغې لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکارۍ اړیکو او په افغانستان کې د بدلونونو په اړه خبرې اترې شوي دي.»

دغه لیدنه په داسې مهال کې ترسره کېږي، چې څو ورځې وړاندې د قطر د بهرنیو چارو وزارت د بشري حقونو څانګې یوه چارواکي مشعل المنصوري، په جینوا کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا په ۴۹مه غونډه کې وویل، «قطر به د افغانانو د کړاوونو د کمولو لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړي او د افغان ښځو د حقونو د خوندیتوب، هغوی ته د زده‌کړو او کار د مساوي فرصتونو د رامنځته کولو لپاره به کار وکړي.»

قطر یو له هغو هېوادونو دی، چې په وروستیو کلونو کې یې د افغانستان د سولې په بهیر کې د بشري مرستو او منځګړیتوب په برخه کې فعال رول لوبولی او په کابل کې یې خپل سفارت فعال ساتلی دی.

خبر زیاتوي، دغو راډیوګانو ویلي، چې د کانګرس له‌خوا د ځانګړې شوې بودجې بندول د متحده ایالاتو د اساسي قانون په ګډون له فدرالي قوانینو سرغړونه ده.

رویټرز ویلي، چې د ازادې اروپا راډیو، د کولمبیا لپاره د متحده ایالاتو په محکمه کې او همداشان د افغانستان لپاره ازادۍ راډیو د واشنګټن محکمې ته خپله عریضې وړاندې کړې دي.

د دغې امریکایي رسنۍ مشر سټیفن کیپس ویلي، چې «اوس هغه وخت نه دی، چې د امریکا دښمنانو ته اجازه ورکړل شي، چې په پروپاګندا او سانسور کې لاس ولري.»

هغه زیاته کړې، چې د امریکا د اساسي قانون له مخې یوازې کانګرس د فدرالي لګښتونو په برخه کې ځانګړي واک لري.

تیره اوونۍ ولسمشر ټرمپ د هغې ادارې چې پر دولتي رسنیو نظارت کوي، د (امریکا غږ، ازاده اروپا راډیو او ازاده اسیا راډیو) په ګډون د اوو نورو فدرالي ادارو د فعالیتونو د اغېز کمولو امر وکړ.

د دغه فرمان په تعقیب، حکومت تر خپل پوښښ لاندې د امریکا غږ ۱۳۰۰ کارکوونکي تر بلې خبرتیا پورې اجباري رخصت کړي او د ازادې اروپا راډیو/ ازادۍ راډیو د بودجې د بندولو اعلان یې وکړ.

د ازادې اروپا راډیو، د ازادې اسیا راډیو، د کیوبا د خپرونو اداره او داسې نور هغه رسنۍ دي، چې امریکا د سړې جګړې پر مهال د کمونیستي واکمنۍ لاندې ټولنو کې د معلوماتو د وړاندې کولو لپاره جوړې کړې وې.

له سړې جګړې وروسته دغو رسنیو له امریکا سره سیالي کوونکي روسیه، چین، ایران، شمالي کوریا او په مرکزي او جنوبي امریکا کې د امریکا مخالف هېوادونه په نښه کړل.

خو د تمې خلاف په دغه خبرپاڼه کې له شپږم ټولګي د پورته نجونو د زده‌کړو په تړاو څه نه دي ویل شوي.
نن ۱۲۷۹مه ورځ ده، چې طالبانو له شپږم ټولګي پورته ښوونځي ته د نجونو پر تګ بندیز لګولی.

که څه هم طالبانو هغه مهال ویلي و، چې د دغو نجونو زده‌کړې به تر امرثاني پورې د نصاب او دودیزو روایتونو له امله وځنډېږي؛ خو له نږدې څلورو کلونو راهیسې طالبانو د دغه خنډونو د هواري لپاره کار نه دی کړی.
که څه هم د طالبانو دغه پرېکړه په نړۍواله کچه تر دې دمه له سختو غبرګونونو سره مخ ده؛ خو لاهم دغې ډلې په دې برخه کې کوټلي ګامونه نه دي اخیستي.
تازه د رواداري په نوم د بشري حقونو د یوه سازمان په راپور کې راغلي، چې د طالبانو او د دغې ډلې د امر بالمعروف وزارت د سختو بندیزونو له کبله افغان مېرمنې او نجونې په بشپړه توګه له زده‌کړو، روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي په برخه کې، د تګ راتګ او عدالت ته د لاسرسي په برخه کې له خپلو حقونو محرومې شوې دي.

د نجونو پر زده‌کړو د طالبانو د بندیزونو له کبله دا مهال په افغانستان کې شاوخوا ۱.۵ مېلیونه نجونې له زده‌کړو بې برخې شوې دي.