‏طالبانو په سړو سیمو کې د نوي ښوونیز کال له پیله خبر ورکړ

دغه سازمان وايي، د طالبانو له مخالفو ډلو سره د همکارۍ په تور هدفي وژنې ۲ برابره، جبري لادرکه کېدل ۷۰ سلنه، مرګونې ربړونې ۲۵سلنه او ناقانونه خپلسرې نیونې بیا ۴۲سلنه زیاتې شوې دي.

یاد سازمان په یو تازه خپور شوي راپور کې ویلي، چې د پخواني حکومت کارکوونکي، پوځیان او د هغوی کورنۍ لاهم د وژنې، نیونې او ربړونې سره مخ دي.
راپور کاږي، چې په تېر ۲۰۲۴کال کې د پخواني حکومت د کارکوونکو هدفي وژنه ۹ سلنه او ناقانونه خپلسرې نیونه بیا ۲۰سلنه زیاته شوې ده.
راپور زیاتوي، چې د امر بالمعروف د سختو بندیزونو له کبله افغان مېرمنې او نجونې په بشپړه توګه له زده‌کړو، روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي، د تګ راتګ او عدالت ته د لاسرسي په برخه کې له خپلو حقونو محرومې شوې دي.
په راپور کې ادعا شوې ده، چې مذهبي او قومي لږکۍ هم په دغه موده کې دولتي خدمتونو، بشري مرستو، سرچینو او اسناتیاوو ته د نه لاسرسي له امله له هر ډول برابرۍ بې برخې شوې دي.
پر دې سربېره دغه سازمان وایي، چې په تېر ۲۰۲۴کال کې مذهبي ازادۍ هم ځپل شوې دي.

د معلوماتو د راټولولو تګلارې
راواداري وایي، چې دغه معلومات د ۲۰۲۴کال له جنورۍ د ډسمبر میاشتې پورې په میاشتني توګه راټول شوي دي.
دغه بنسټ دغه معلومات په ۳۰ ولایتونو کې په ټلیفوني او حضوري بڼه د قربانیانو، عیني شاهدانو او د هغوی د کورنیو غړو سره د مرکو له لارې راټول کړي دي.
راپور زیاتوي، چې طالبان دغو معلوماتو ته د لاسرسي په برخه کې هم ګڼ شرطونه وضع کړي دي.
د راپور له مخې، طالبان د دغه ډول راپورونو په پټولو سره له قربانیانو لیکلي ضمانتونه اخلي او هغوی او د هغوی کورنۍ په بېلابېلو بڼو ګواښي.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې ان د سختو بندیزونو له امله خبریالان نه شي کولای، چې زندانونو ته لاړ شي او د زندانونو وضعیت مستند کړي‌.

هغه زیاته کړي، مونږ دا منو چې د بلوڅو وسله واله ډله یوازې د بلوچستان لپاره رامنځته شوې، خو په افغانستان او ایران کې هم د بلوڅانو سیمې شته که بلوڅ بېلتون پاله غورځنګ کنټرول نه کړلی شي نو لېرې نه ده، چې دا اور به د هغوی تر لمنو هم ورسېږي،

خواجه اصف، د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، له دوی سره ډیر داسې شواهد شته چې دا ثابتوي د «بي ایل اې» مشران په افغانستان کې دي او له هغه ځایه په پاکستان کې ترهګریز بریدونه رهبري کوي.

خواجه اصف په ځانګړې توګه د طالبانو نوم واخېست، چې د بلوڅانو موضوع ته دې ډیره هوا نه ورکوي، که نن پاکستان ته ستونزه ده، نو کېدای شي چې سبا دوی ته هم په بلوڅ مېشته سیمو کې ستونزې پېدا شي.

بلوڅ بېلتون پاله غورځنګ د بلوچستان په سیمه کې د پاکستان د حکومتي واک خلاف مقاومت کوي.

دغې ډلې په ۲۰۰۰مو کلونو کې خپل فعالیت پیل کړ، او په ځانګړې توګه ځان د بلوڅو وګړو د حقوقو پیاوړتیا او ازادۍ مبارزین ګڼي، چې کړنې یې د پاکستان حکومت سره د جګړې او تاوترخوالي لامل شوې دي.

بلوچستان، چې د پاکستان ستر، خو تر ټولو کم نفوسه ایالت دی، له اوږدې مودې راهیسې د بلوڅ بېلتون پالو د فعالیتونو شاهد دی.

دا سیمه بډایه طبیعي زیرمې لري او د چین-پاکستان اقتصادي دهلیز (CPEC) له پرمختګ سره یې ستراتیژیک اهمیت زیات شوی.

پاکستاني چارواکي ادعا کوي، چې یاغي ډله له بهرني ملاتړه برخمنه ده، خو بلوڅ بېلتون پالو دا تورونه رد کړي دي.

باختر اژانس د نوموړي په حوالې لیکلي، چې پاکستاني او د طالبانو مسوولینو ترمنځ له خبرو اترو وروسته پرېکړه وشوه چې دغه لار خلاصه شي.
نوموړي دغه راز د دغې لارې د بندېدو له امله د اقتصادي زیانونو یادونه هم کړې ده.
دغه لاره ۲۵ ورځې وړاندې پر ډیورنډ کرښه د طالبانو له‌خوا د یوې پوستې د جوړولو له امله د پاکستاني لوري له‌خوا تړل شوې وه.
د دغو ۲۵ ورځو په اوږدو کې د طالبانو او پاکستاني اړخ له‌خوا خبرې هم بې پایلې پاتې شوې، چې ورسره په تورخم کې د دواړو غاړو نښتې هم ملې وې.
خو وروسته بیا د تورخم د شخړې حل لپاره د افغانستان او پاکستان سوداګرو او قومي مشرانو سره جرګه وکړه او د جرګې په لومړي پړاو کې دواړه خواوو پر اوربند هوکړه وکړه.
د تورخم دروازې جرګې د پښتونخوا غړو له طالبانو په دویم پړاو خبرو کې غوښتي و، چې د لارې پرانیستو لپاره پر نویو تاسیساتو کار ودروي، چې نن په دې اړه د طالبانو او پاکستان پلاوي په تورخم کې سره خبرې وکړې او هوکړې ته سره ورسېدل.

د پاکستاني جرګې مشر افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې طالبان له پاکستاني پوله ساتو سره د تورخم دروازې د پرانیستلو پر سر نن بیا مذاکرات کوي.

سید جواد حسین کاظمي ویلي، چې ښایي دغه لار تر نننیو مذاکراتو وروسته پرانیستل شي.

سید جواد حسین کاظمي ویلي و، چې ښایي دغه لار تر نننیو مذاکراتو وروسته پرانیستل شي.

د دغې لارې تړل پاتې کېدو له امله مېلیونونه ډالر سوداګرو ته زیان اوښتی دی.

د پاکستان د ګمرک چارواکو درې ورځې وړاندې ویلي و، چې د تورخم په دروازه به هره ورځ د افغانستان او پاکستان ترمنځ په ټولیز ډول د درې مېلیونه ډالرو په ارزښت صادرات او واردات ترسره کېدل؛ خو د دغې دروازې د تړل پاتې کېدو له امله د ۶۶ مېلیون ډالرو په ارزښت دوه اړخیزه سوداګري نه ده شوې.

د هغې په وینا؛ عمران خان د دواړو هېوادونو ترمنځ پر ترینګلي وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې «ولې تاسو د مسلمانو وروڼو سره د جګړې پیلولو هڅه کوئ.»
علیمه خان دغه څرګندونې د عمران سره تر لیدنې وروسته د اډیاله زندان بهر له رسنیو سره په خبرو کې کړې دي.
نوموړې دارنګه د خبریالانو د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «عمران وویل، که د امنیتي پېښو کچه وګورئ؛ ترهګري تر ۲۰۲۱ کاله پورې کمه شوې وه او په ۲۰۲۲کال کې یې بیا وده وکړه.»

دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې په تېرو وروستیو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې دي او پاکستان په دغه هېواد کې د وروستي کړکېچن حالت د پړې ګوته طالبانو ته نیسي.

پاکستاني چارواکي طالبان تورنوي، چې د افغانستان په خاوره کې یې ترهګرو ته پټنځایونه ورکړي او ترهګر له هغه ځایه د دوی پر وړاندې لوی بریدونه پلانوي او له فرضي کرښې دې خوا اوړي؛ خو دا هغه ادعاوې دي، چې طالبانو تل رد کړې دي.

تازه د پاکستان پوځ ادعا کړې، چې د بلوچستان په جعفر اېکسپرېس اورګاډي د برید پرمهال بریدګر په پرلپسې توګه په افغانستان کې له خپلو مسوولینو سره په اړیکه وو.
له بل پلوه د تورخم دروازه هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د طالبانو له‌خوا د پوستې د جوړولو له امله له تېرو ۲۶ورځو راهیسې تړلې ده.
د دغو ۲۶ ورځو په لړ کې د دواړو خواوو ترمنځ څو ځله نښتې هم شوې دي؛ خو د دواړو خواوو د سوداګرو او قومي مشرانو تر جرګې وروسته یې اوربند وکړ.

یونیسف په یوه راپور کې ویلي، چې د دغه هیواد یوازې ۲۴ سلنه کورنۍ د څښاک پاکو اوبو او مناسبو روغتیایي خدمتونو ته لاس رسی لري، چې په میلیونونو وګړي یې د ناپاکو اوبو له امله د شدید اسهال، ګوزڼ او نورو ناروغیو له ګواښ سره مخ دي.

یونیسف زیاتوي، چې دا مرسته به ټولنو او روغتونونو ته د پاکو اوبو د برابرولو سربیره، د ککړو اوبو له امله د ناروغیو د مدیریت لپاره د درملو او تجهیزاتو په چمتو کولو کې هم مرسته وکړي.

همداشان د دغې بودجې په کارولو سره به یاده اداره په اغیزمنو شویو سیمو کې د ناروغیو مخنیوي او روغتیا ته د پاملرنې عامه پوهاوي غونډې ترسره کړي چې د ۴۱۰۰۰ څخه زیاتو ماشومانو په ګډون به شاوخوا ۷۸۰۰۰ خلک ګټه ترې واخلي.

په افغانستان کې د جاپان سفیر تاکایوشي کورومیا وویل: «لکه څنګه چې په افغانستان کې بشري ناورین دوام لري، اړتیاوې ډیرې دي او ډیری وختونه یو له بل سره تړلي دي. زموږ موخه دا ده چې د ماشومانو او د هغوی د ټولنو لنډمهاله او اوږدمهاله اړتیاوو ته د رسیدو لپاره د مرستو پراخه کڅوړه وړاندې کړو.»

د یونیسف په وینا، دا پروژه به د کلونو اوږدې جګړې، بې ځایه کیدل او اقتصادي ځوړ د ماشومان او میرمنو څخه د ناوړه ګټې اخیستنې، استثمار، رواني روغتیا او د چاودیدونکو توکو سره د مبارزې په برخه کې خدمتونه پیاوړي کړي.

په همدې حال کې په افغانستان کې د یونیسف ادارې استازي تاج الدین اویویل وویل: «په تېرو څو کلونو کې د جاپان له خلکو او حکومت سره زموږ همکارۍ د دې امکان برابر کړی، چې د پاکو اوبو، واکسینونو، د سړو خونو د تجهیزاتو، درملو او طبي وسایلو د برابرولو په ګډون حیاتي مرستې برابرې کړي.»