طالبان: د تورخم دروازه به نن ماسپښین د تګ راتګ لپاره پرانیستل شي

د هغې په وینا؛ عمران خان د دواړو هېوادونو ترمنځ پر ترینګلي وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې «ولې تاسو د مسلمانو وروڼو سره د جګړې پیلولو هڅه کوئ.»
علیمه خان دغه څرګندونې د عمران سره تر لیدنې وروسته د اډیاله زندان بهر له رسنیو سره په خبرو کې کړې دي.
نوموړې دارنګه د خبریالانو د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «عمران وویل، که د امنیتي پېښو کچه وګورئ؛ ترهګري تر ۲۰۲۱ کاله پورې کمه شوې وه او په ۲۰۲۲کال کې یې بیا وده وکړه.»

دغه څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې په تېرو وروستیو کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې دي او پاکستان په دغه هېواد کې د وروستي کړکېچن حالت د پړې ګوته طالبانو ته نیسي.

پاکستاني چارواکي طالبان تورنوي، چې د افغانستان په خاوره کې یې ترهګرو ته پټنځایونه ورکړي او ترهګر له هغه ځایه د دوی پر وړاندې لوی بریدونه پلانوي او له فرضي کرښې دې خوا اوړي؛ خو دا هغه ادعاوې دي، چې طالبانو تل رد کړې دي.

تازه د پاکستان پوځ ادعا کړې، چې د بلوچستان په جعفر اېکسپرېس اورګاډي د برید پرمهال بریدګر په پرلپسې توګه په افغانستان کې له خپلو مسوولینو سره په اړیکه وو.
له بل پلوه د تورخم دروازه هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د طالبانو له‌خوا د پوستې د جوړولو له امله له تېرو ۲۶ورځو راهیسې تړلې ده.
د دغو ۲۶ ورځو په لړ کې د دواړو خواوو ترمنځ څو ځله نښتې هم شوې دي؛ خو د دواړو خواوو د سوداګرو او قومي مشرانو تر جرګې وروسته یې اوربند وکړ.

یونیسف په یوه راپور کې ویلي، چې د دغه هیواد یوازې ۲۴ سلنه کورنۍ د څښاک پاکو اوبو او مناسبو روغتیایي خدمتونو ته لاس رسی لري، چې په میلیونونو وګړي یې د ناپاکو اوبو له امله د شدید اسهال، ګوزڼ او نورو ناروغیو له ګواښ سره مخ دي.

یونیسف زیاتوي، چې دا مرسته به ټولنو او روغتونونو ته د پاکو اوبو د برابرولو سربیره، د ککړو اوبو له امله د ناروغیو د مدیریت لپاره د درملو او تجهیزاتو په چمتو کولو کې هم مرسته وکړي.

همداشان د دغې بودجې په کارولو سره به یاده اداره په اغیزمنو شویو سیمو کې د ناروغیو مخنیوي او روغتیا ته د پاملرنې عامه پوهاوي غونډې ترسره کړي چې د ۴۱۰۰۰ څخه زیاتو ماشومانو په ګډون به شاوخوا ۷۸۰۰۰ خلک ګټه ترې واخلي.

په افغانستان کې د جاپان سفیر تاکایوشي کورومیا وویل: «لکه څنګه چې په افغانستان کې بشري ناورین دوام لري، اړتیاوې ډیرې دي او ډیری وختونه یو له بل سره تړلي دي. زموږ موخه دا ده چې د ماشومانو او د هغوی د ټولنو لنډمهاله او اوږدمهاله اړتیاوو ته د رسیدو لپاره د مرستو پراخه کڅوړه وړاندې کړو.»

د یونیسف په وینا، دا پروژه به د کلونو اوږدې جګړې، بې ځایه کیدل او اقتصادي ځوړ د ماشومان او میرمنو څخه د ناوړه ګټې اخیستنې، استثمار، رواني روغتیا او د چاودیدونکو توکو سره د مبارزې په برخه کې خدمتونه پیاوړي کړي.

په همدې حال کې په افغانستان کې د یونیسف ادارې استازي تاج الدین اویویل وویل: «په تېرو څو کلونو کې د جاپان له خلکو او حکومت سره زموږ همکارۍ د دې امکان برابر کړی، چې د پاکو اوبو، واکسینونو، د سړو خونو د تجهیزاتو، درملو او طبي وسایلو د برابرولو په ګډون حیاتي مرستې برابرې کړي.»

نوموړې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر ته په دغه لیک کې کاږلي، په زرګونو د «اېس ای وي» کېسونو غوښتونکي او ویزه لرونکي په افغانستان، پاکستان، قطر او البانیا کې پاتې دي.
سناتورې شاهین دارنګه لیکلي: «په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو له وتلو او واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، زموږ د افغان متحدینو د خوندیتوب لپاره د چټکې مرستې اړتیا ډېره شوې.»
د هغې په وینا، که چېرې دوی افغانستان ته بېرته ستانه شي؛ نو دغه کسان به له امریکا سره د کار له امله د طالبانو له‌خوا د غچ اخیستنې مستقیم ګواښ سره مخ شي.
هغې زیاته کړې: «دغه تریخ حقیقت د ۲۰۲۱ کال راهیسې د ځینو کسانو د وژنې سره ثابت شوی. هغوی خپل ژوند له ګواښ سره مخ کړ او زموږ لپاره ووژل شول او په بدل کې موږ هم ژمنه کړې وه، چې له هغوی او کورنیو یې ساتنه کوو. موږ باید په خپلې ژمنې ودرېږو.»
نوموړې په دغه لیک کې له ښاغلي روبیو غوښتنه کړې، چې د افغان متحدینو لپاره خپل اوږدمهاله ملاتړ ته دوام ورکړي او د دوی د سفر پر وړاندې شته خنډونه لرې کړي.
هغه وړاندې کاږي: «متحده ایالاتو ته د دوی راتګ نه یوازې د اخلاقي مسوولیت مسله ده؛ بلکې د ملي امنیت لومړیتوب هم دی.»
د هغې په وینا، دمګړۍ شاوخوا ۵،۷۵۲ د اېس ای وي کېس لرونکي او ویزه لرونکي په افغانستان، پاکستان، قطر او البانیا کې بند پاتې دي.
دغه ډول څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ (د جنورۍ په ۲۰مه) د لوړې مراسمو وروسته یو اجرایوي فرمان لاسلیک کړ، چې له مخې یې امریکا ته د افغان پناه غوښتونکو د لېږد پروګرام تر ۹۰ ورځو وځنډېده.

که څه هم د ټرمپ دغه فرمان له ننګونو سره مخ شوی؛ خو لاهم دغه فرمان لغوه شوی نه دی او د ۹۰ ورځو مودې ختمېدو ته یې یوازې یوه میاشت پاتې ده.

تمه کېږي، چې په راتلونکې میاشت کې به د دغه ځنډېډلي پروګرام برخلیک روښانه شي.

هغه په نړېوالو سازمانونو او حکومتونو غږ کړی، چې له ترهګرۍ څخه راپورته شوی کواښ جدي وګڼي او که نه نو دغه ګواښ به ګاونډیو هېوادونو ته هم خپور شي.

په دغې غونډه کې، چې د پاکستان د پارلمان د مشر ایاز صادق په مشرۍ جوړه شوې وه، بلاول بوټو ټینګار کړی، چې د ترهګرۍ هغه اور چې پاکستان په کې سوځي، ډېر ژر به ګاونډیو هېوادونو ته هم خپور شي.

هغه د سیمې له هېوادونو وغوښتل، چې د دغه کړکېچ پر وړاندې غښتلي ډیپلوماټیک اقدامات ترسره کړي.

په هغو استخباراتي راپورونو کې، چې په یاده غونډه کې وړاندې شوي، په پاکستان کې د ترهګرو ډلو په ملاتړ کې د هند استخباراتي ادارو او له افغانستان څخه د ځینو طالب عناصرو د رول یادونه هم شوې ده.

د دغه راپور له مخې د پښتونخوا او بلوچستان په ګډون د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې وروستي ترهګریز بریدونه له افغانستان څخه همغږي شوي وو.

بلاول بوټو زرداري له امنیتي ګواښونو سره د مقابلې لپاره د پاکستان د بهرنۍ تګلارې پر پیاوړتیا ټینګار کړی او ویلي دي: «پاکستان باید له لازیاتو نړیوالو همکاریو څخه ګټه پورته کړي، ترڅو وکولای شي له ترهګرۍ له ګواښونو سره په اغیزمنه توګه مبارزه وکړي.»

بلاول بوټو او نورو پاکستاني چارواکو یو ځل بیا پر طالبانو غږ وکړ، چې د هغو ترهګریزو ګواښونو مسوولیت په غاړه واخلي، چې د سیمې امنیت یې له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

که څه هم طالبانو په رسمي ډول تر اوسه پورې د بلاول بوټو دغو څرګندونو ته غبرګون نه دی ښودلی، خو طالبان تل د پاکستاني سیاسیونو او چارواکو دا ډول څرګندونې بیځایه تورونه ګڼي او په پاکستان کې نا امني د دغه هیواد کورنۍ موضوع یادوي.

خواجه اصف د پي ټي ای پر بنستګر عمران خان تور پورې کړ، چې د هغه په وخت کې ټي ټي پي بیا راوړل شوې او پیاوړې شوې.

اصف دا هم وویل، چې له طالبانو یې په ځلونو غوښتي چې ترهګرو ته دې په خپله خاوره کې د فعالیت اجازه نه ورکوي، خو یاده ډله په خپلو کې خپلمنځيو اختلافاتو کې ګیر ده.

همداراز له جیونیوز سره خبرو کې وفاقي وزیر مصدق ملک ویلي، چې د ترهګرۍ د رېښو اېستلو لپاره حکومت د عملیاتو پرېکړه کړې ده.

له دې سره، د پاکستان د پوځ مشر جنرال سید عاصم منیر د ملي امنیت پارلماني کمېټې ته د وینا پر مهال وویل: «د هېواد امنیت تر ټولو مهم دی، نه کومه اجنډا تر دې لوړه ده، نه کوم تحریک او نه هم کوم شخصیت.»

د پاکستان پیپلز پارټۍ مشر بلاول بوټو زرداري د پارلماني کمېټې ته په وینا کې وویل، چې افغانستان د ترهګرو په پټنځای بدل شوی او نړۍ باید د افغان حکومت له کړنو خبره شي.

هغه وویل، چې په افغانستان کې د ترهګرو مسله باید په ډېپلوماټیکه کچه یاده شي او نړۍواله ټولنه هم باید دې مسلو ته پاملرنه وکړي.

نوموړي زیاته کړه، چې نړۍ نه شي کولی له دې سیمې ځان جلا وساتي او د هغو کسانو موندل هم اړین دي چې ترهګرو ته مالي ملاتړ برابروي.

پاکستاني چارواکي په داسې پر طالبانو دغه تورونه پورې کوي، چې پر افغانستان د یادې ډلې له واکمنېدو بیا په ځانګړې توګه په دې وروستیو کې د دواړو لوریو ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي.