اوکراین د روسیې د ستراتیژیکو الوتکو هوايي اډه په نښه کړې
اوکرایني بې پیلوټه الوتکو د پنجشنبې په ورځ د روسیې یو مهم ستراتیژیک هوایي ډګر په نښه کړ، چې په پایله کې یې یوه ستره چاودنه شوې. دغه برید د جګړې له کرښې څخه ۷۰۰ کیلومتره لرې ترسره شوی.
اوکرایني بې پیلوټه الوتکو د پنجشنبې په ورځ د روسیې یو مهم ستراتیژیک هوایي ډګر په نښه کړ، چې په پایله کې یې یوه ستره چاودنه شوې. دغه برید د جګړې له کرښې څخه ۷۰۰ کیلومتره لرې ترسره شوی.
د رویټرز له خوا تایید شوې ویډیوګانې ښیي چې په هوايي ډګر کې ستره چاودنه شوې او نږدې کورونه ړنګ شوي.
د روسیې دفاع وزارت ادعا وکړه چې د دوی هوايي دفاعي ځواکونو ۱۳۲ اوکراینۍ ډرون الوتکې ویشتلې دي.
دغه هوایي ډګر، چې له شوروي دورې پاتې دی، د روسیې د توپولوف Tu-160 ستراتیژیکو اتومي بمبار الوتکو کوربه دی، چې په غیر رسمي ډول د «سپین ځواک» په نوم یادېږي.
د روسیې د ساراتوف والي رومان بوسارګین وویل چې په انګلس ښار کې د اوکراین د ډرون برید له امله هوايي ډګر اور اخیستی او نږدې اوسیدونکي ایستل شوي دي.
د اوکراین دفاع وزارت وویل چې ځواکونو یې دغه هوايي اډه په نښه کړې، چې له امله یې د روسي مهماتو دوه چاودنې شوې. کیېف ادعا کوي چې روسیې د انګلس اډه پر اوکراین د بریدونو لپاره کاروله.
د سیمهییزو چارواکو په وینا، په دغه برید کې لس کسان ټپیان شوي او ځینو اوسېدونکو د اوکرایني ډرون ټوټې په خپلو باغونو کې موندلې دي.
دا لومړی ځل نه دی چې اوکراین دغه هوايي ډګر په نښه کوي.
په پښتونخوا کې د وژل شوي دیني عالم مفتي منیر شاکر زوی عبدالله شاکر پر خواله رسنیو یوه ویډيو خپره کړې او د پاکستان له حکومته یې غوښتي، چې د ده د پلار په وژلو کې ښکېل کسان ور په ګوته کړي. هغه ويلي، که حکومت تر ټاکلي وخته دا کار ونه کړي، دوی به نورې پرېکړې وکړي.
مفتي شاکر د روانې کب میاشتې په ۲۵مه پېښور کې خپل کورته څېرمه په یوه بمي چاودنه کې ووژل شو.
د مفتي شاکر زوی عبدالله شاکر د هغه تر وژنې یوه ورځ وروسته چې جنازه یې لا خاورو ته نه وه سپارلې ویلي وو، چې تر هغه وخته د خپل پلار د جنازې لمونځ نه ادا کوي، چې د پاکستان لومړی وزیر، د صوبې وزیر اعلی او د پولیسو قوماندان یې د پلار د مرګ په اړه ځواب نه وي ورکړی.
د پاکستان حکومت لا د مفتي شاکر د وژلو په اړه څه نه دي ویلي، او نه هم په پاکستان د دا ډول وژنو د سپیناوي په اړه حکومت اقدام کوي.
عبدالله شاکر وايي، چې د ده د پلار پلویانو ورته ویلي، چې که حکومت یې د پلار په وژلو کې ښکېل کسان نه ور په ګوته کوي، نو باید بله پرېکړه وکړي، چې مسوولیت به یې بیا د پاکستان حکومت او پوځ پر غاړه وي.
خو عبدالله شاکر دا نه دي ویلي، چې د دوی بله پرېکړه به څه وي.
هغه په بیا بیا ویلي و، چې پولیسو ته یې د مفتي شاکر د ژوند د ګواښ په اړه معلومات ورکړي و، خو پولیسو ورته هېڅ امنیتي تدابیر ونه نیول.
عبدالله شاکر تر دې وړاندې د پاکستان لومړی وزیر د خپل پلار د مرګ لامل بللی و او ویلي و: «لومړی وزیر تا ته وایم، وزیر اعلی تاته وایم او د پوځ مشره تاته وایم، دا خبره په ګپ کې تېره نه کړې زما پلار تاسو شهید کړی، که تاسو ورته لایسنس ورکړی وای، تاسو ورته سیکیوریټي ورکړی وای نن به دا حال نه و.»
عبدالله شاکر زیاتوي، چې پولیسو یې لایسنس ځنډولی و او د هغه لاسونه یې ورتړلي و.
عبدالله شاکر همداراز ویلي و، چې دوی د مفتي شاکر د امنیت په نه ټینګولو غوښتل چې هغه ومري.
د پښتونخوا مشهور دیني عالم مفتي منیر شاکر د کب مساشتې په ۲۵مه د مازدیګر لمانځه لپاره جومات ته روان و، چې چاودنه پرې وشوه، لومړی ټپي شو او بیا په روغتون کې د درملني پرمهال مړ شو.
مفتي منیر شاکر په وروستیو کې ویلي و، چې پاکستاني امنیتي ادارو ورته ویلي، چې ژوند یې له ګواښ سره مخ دی او د خپل ځان د ساتلو لپاره دې تدابیر ونیسي.
نوموړي د پاکستان پر امنیتي ادارو هم نیوکې کړې وې، چې د ده د امنیت په برخه مرسته نه کوي.
تر اوسه پورې کومې وسله والې ډلې د مفتي منیر شاکر د وژلو مسوولیت پر غاړه نه دی اخیستی.
د اسوشيټېډپرېس د راپور پر بنسټ، د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي له ډونالډ ټرمپ سره تر ټلیفوني اړیکې وروسته د کییف او مسکو ترمنځ پر لنډمهالي اوربند هوکړه کړې ده.
د سپینې ماڼۍ په یوه بیان کې چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د دغه هېواد د ملي امنیت سلاکار مایک والټز لهخوا خپور شوی، له زېلېنسکي سره د ټرمپ ټلیفوني اړیکه «فوقالعاده» ښه بلل شوې ده.
د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ دا ټلیفوني اړیکه په سپینې ماڼۍ کې د دواړو ولسمشرانو ترمنځ تر جنجالي او خپګاني غونډې څخه څو اوونۍ وروسته چې له امله یې ټرمپ په لنډمهالي ډول اوکراین ته د استخباراتي معلوماتو شریکول او پوځي مرستې درولې وې، ترسره شوې ده.
ورته مهال، زېلېنسکي له ټرمپ سره تر یو ساعته ټلیفوني اړیکې وروسته د خپلې اېکسپاڼې له لارې په یوه بیان کې ویلي، د جګړې پای ته رسېدو لپاره لومړنی ګام دا کېدای شي چې د پر انرژۍ او نورو ملکيانو تاسیساتو بریدونه باید پای ته ورسېږي او په وینا یې، اوکراین چمتو دی دا اقدام پلي کړي.
د معلوماتو پر بنسټ، په دې ټلیفوني اړیکه کې د مذاکراتي ټیمونو لهخوا د هر ډول اوربند د څارنې او تخنیکي ستونزو پر حل ټينګار شوی دی.
دې سره جوخت د امریکا ولسمشر د خپلې ټروټ شبکې له لارې په یوه بیان کې ویلي چې له زېلېنسکي سره یې خبرېاترې د متحدهایالاتو او روسیې ولسمشرانو ترمنځ د تېرې ورځې پر خبرواترو متمرکزې وې.
په سعودي عربستان کې د روسي او امریکایي چارواکو ترمنځ له مذاکراتو اترو وروسته، اوکراین د ۳۰ ورځني اوربند لپاره د امریکا له وړاندیز سره هوکړه کړې ده.
اسراییلي پوځ د چهارشنبې په ورځ وویل، چې ځواکونو یې د غزې په مرکزي او سوېلي تړانګه کې د بفر زون د پراخولو په هدف محدود ځمکني عملیات بیا پیل کړي دي. د اسراییل ځمکني عملیات یوه ورځ وروسته له هغه کېږي، چې په غزه کې په هوايي بریدونو کې له ۴۰۰ څخه ډېر فلسطینیان ووژل شول.
د روغتیا ځايي چارواکو ویلي، چې د اسراییل د هوايي بریدونو په دویمه ورځ لږ تر لږه ۴۸ کسان وژل شوي دي.
اسراییلي پوځ وویل، چې دا نوي عملیات به د نتزاریم دهلیز باندې خپل کنټرول پراخ کړي، کوم چې غزه په دوو برخو ویشي.
د اسراییلي پوځ په وینا، دا عملیات د سیمې د شمال او سوېل ترمنځ د بفر زون د جوړولو په هدف پیل شوي وو.
حماس وویل، چې ځمکني عملیات او د نتزاریم دهلیز باندې برید د دوه میاشتني اوربند تړون "یوه نوې او خطرناکه سرغړونه" وه. په یوه اعلامیه کې دې ډلې د تړون پر ژمنې ټینګار وکړ او په منځګړو - قطر او متحده ایالاتو - یې غږ وکړ چې "خپل مسولیتونه باندې عمل وکړي."
ملګرو ملتونو اعلان وکړ، چې د چهارشنبې په ورځ د غزې ښار په مرکزي برخه کې د دې سازمان په دفتر باندې په برید کې یو بهرنی کارکوونکی ووژل شو او پنځه کارګران ټپیان شول.
د غزې روغتیا وزارت د برید پړه پر اسراییل واچوله، خو اسراییل دا رد کړه او ویې ویل چې دوی د حماس پورې تړلې سیمه په نښه کړې ده.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش د برید په اړه د څېړنو غوښتنه کړې او ویلي یې دي، چې د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر له ۷مې راهیسې په غزه کې د ملګرو ملتونو لږ تر لږه ۲۸۰ کارکوونکي وژل شوي دي.
د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو د کمېټې غړې جین شاهین د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ته په یوه لیک کې د هغو افغانانو د سفر د محدودیتونو د لېرې کولو غوښتنه کړې، چې امریکا ته د کډوالۍ ځانګړې ویزه لري.
نوموړې وایي، امریکا باید هغه ژمنې وساتي چې له خپلو پخوانیو همکارانو سره یې کړې وې.
په دغه لیک کې چې د سې شنبې په ورځ (د مارچ ۱۸مه) لیکل شوی، د امریکا د سنا دغې غړې ویلي، چې اوس مهال ۵۷۵۲ امریکا ته د کډوالۍ د ځانګړې ویزې غوښتونکي او د دې ویزې اخیستونکي په افغانستان، پاکستان، قطر او البانیا کې مېشت دي، چې یو شمېر یې د امریکا د پوځ د فعالو منسوبینو د کورنیو غړي دي.
هغې وویل، چې د امریکا د ژمنې سره سره دا خلک په نورو هېوادونو کې بند پاتې دي چې د اړتیا وړ توکو لکه عادي روغتیایي پاملرنې، د ښځو او ماشومانو لپاره خدمات، د رواني روغتیا مشورې او د ماشومانو پاملرنې او نورو اړتیاو ته لاسرسی نه لري.
د دغې سناتورې په وینا، د ټرمپ د اجراییوي فرمان له صادرېدو وروسته د امریکا د ډېرو پخوانیو افغان امریکايي همکارانو او د هغوی د کورنیو چې ټاکل شوې وه امریکا ته سفر وکړي، الوتنې لغوه شوي او امریکا ته د دوی د سفر لپاره کومه ځانګړې لار نه شته.
هغې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر ته په خطاب کې وویل: «د ۲۰۲۱کال له اګسټ وروسته په افغانستان کې ډېری هغه کسان وژل شوي، چې د امریکا لپاره یې خپل ژوند په خطر کې اچولی او زموږ لپاره وژل شوي ، د دې په بدل کې موږ د هغوی او د هغوی د کورنیو د ساتنې ژمنه کړې.»
سناتورې شاهین روبیو ته وویل:«موږ باید پر خپلې ژمنې ولاړ اوسو. زه په ډېر درناوي له تاسو څخه غوښتنه کوم، چې د دې اشخاصو لپاره اوږدمهاله ملاتړ ته دوام ورکړئ او د هغو د محدودیتونو د لېرې کولو لپاره اړین ګامونه پورته کړئ، چې د ځانګړې کډوالۍ ویزې غوښتونکو او لرونکو ته متحده ایالاتو ته د سفر مخه نیسي."
مېرمن شاهین زیاته کړه: «امریکا ته د هغوی داخلېدل نه یوازې اخلاقي مسوولیت دی، بلکې د ملي امنیت لومړیتوب دی چې موږ په ډېرو سختو شېبو کې پر خپلو ژمنو ولاړ یوو.»
کابو یوه اونۍ وړاندې سي بي اېس نیوز راپور ورکړی و، چې د زرګونو افغانانو چې په افغانستان کې یې له امریکايي ځواکونو سره همکاري کړې، امریکا ته د ننوتو مخه نیول شوې ده.
د امریکا په ټاکنو کې د ډونالډ ټرمپ له کړې ژمنې سره سم نوموړي تازه د متحدهایالاتو د پخواني ولسمشر جان اېف کېنډي د ترور په تړاو اسناد خپاره کړي دي.
د دغو اسنادو لومړۍ برخه د امریکا ملي ارشیف په وېبپاڼه کې په الکترونیکي بڼه خپره او ټاکل شوې، چې د دغه هېواد د عدلیې وزارت تر کره ارزونې وروسته له ۸۰ زرو ډېر اسناد ولس ته وړاندې شي.
په دغو اسنادو کې د امریکا استخباراتي ادارې یا سيایاې له یوه مامور سره د ۱۹۶۴ کال د محرمې مرکې په ګډون ځيني نور محرم یادښتونه هم شامل دي.
په دې مرکه کې د وارن کمېسیون یو څېړونکی د سيایاې له یو مامور لي ویګرېن څخه د بهرنیو چارو وزارت او د دغې استخباراتي ادارې په شته اسنادو کې له شوروي مېرمنو سره د امریکایي نارینهوو د واده په تړاو پوښتنې مطرح کړې دي.
د شوروي اتحاد د احتمالي رول په تړاو اسناد
په ځینو خپاره شويو اسناد کې د کېنډي د ترور اصلي عامل لي هاروي اوسوالډ توطئو ته اشاره شوې ده.
د دې اسنادو پر بنسټ، یو شمېر کسان پر دې باور وو چې اوسوالډ په ۱۹۶۲ کال کې د دې لپاره له شوروي څخه ووت څو کېنډي ووژني.
ځيني نور اسناد بیا دا اړیکه بېارزښته ښيي.
له دغو راپورونو څخه یو، چې د ۱۹۹۱ کال په نوامبر کې چمتو شوی، د امریکایي پروفیسور اېبي سمېټ له قوله وايي، چې هغه د سلاوا نیکونوف په نوم د کېجيبي له یوه پخواني چارواکي سره په مسکو کې د اوسوالډ په هکله خبرې کړې وې.
نیکونوف د اوسوالډ په هکله د پنځو دوسیو له ارزونې وروسته دې پایلې ته رسېدلی، چې هغه هېڅکله له کېجېبي سره اړیکه نهلري.
د کیوبا پر وړاندې د امریکا پټ عملیات
همداراز په خپاره شویو اسنادو کې د سړې جګړې او په لاتینې امریکا کې د امریکا د رول په هکله د پنټاګون د ۱۹۶۳ کال اسناد هم شامل دي.
په دغو اسنادو کې راغلي، چې د کیوبا مشر فېډل کاسټرو له متحدهایالاتو سره د مخامخ جګړې غوښتونکی نه و، خو اټکل کېږي چې په لاتینې امریکا کې یې د چریکي غورځنګونو لپاره خپل ملاتړ پراخ کړی و.
د ۱۹۶۲ کال د جنورۍ یو محرم سند د «مونګوز عملیاتو» جزئیات څرګندوي.
په دې کې د سيایاې یوه پټه پروژه چې په ۱۹۶۱ کال کې د کېنډې لهخوا تصویب شوې، شامله ده. د دغو عملیاتو موخه په کیوبا کې د پټو اقداماتو او ورانکارۍ له لارې د کاسټرو رژیم نسکورېدل بلل شوې ده.
ایا دا اسناد د وژنې راز حل کوي؟
ډونالډ ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ دوره کې د دغو اسنادو د خپرېدو فرمان لاسلیک کړ، چې له امله یې اېفبيای په ډلاس کې د کېنډي د ترور په تړاو زرګونه نوي اسناد پیدا کړل.
د دغو اسنادو د بېړنۍ ارزونې په بهیر کې د امریکا د عدلیې وزارت د ملي امنیت وکیلانو له یوې ډلې څخه غوښتي، چې سملاسي د یادو اسنادو محتوا و ارزوي.
د ملي استخباراتو مشرې تولسي ګابارډ په خپلې اېکسپانې کې لیکلي دي: «ټرمپ د یوه لوی شفافیت نوې دوره پیل کړې ده.»
ورته مهال، یو شمېر کارپوهان بیا وايي چې دا اسناد به د دغې پېښې اصلي واقعیتونه بدل نه کړي.
د ورجینیا پوهنتون د سیاسي څېړنو مرکز مدیر لاري ساباتو چې د کېنډي د ترور په تړاو یې یو کتاب لیکلی، وايي: «هغه کسان چې د نویو واقعیتونو د موندنې په تمه دي، کابو ډېر به ناهیلي شي.»
هغه وايي، چې ښايي ځيني اسناد یوازې د پخوانیو نسخو مدارک وي چې پخوا خپاره شوي، خو اوس مهال یې ځیني برخې له سانسور څخه بهر شوې دي.
د سيایاې د لاس لرلو په تړاو د رابرټ. اېف کېنډي جونیر ادعا
یوه ترټولو جنجالي مسئله چې ښايي دا اسناد یې څرګنده کړي، د لي هاروي اوسوالډ د فعالیتونو په تړاو د د سيایاې د معلوماتو کچه ده.
د کېنډي له وژنې څخه شپږ اوونۍ مخکې مکسیکو ښار ته د اوسوالډ د سفر په تړاو ډېرې پوښتنې شته، چې نوموړي د دغه سفر په جریان کې د شوروي له سفارت څخه لیدنه کړې ده.
ټرمپ په دې تړاو وویل: «خلک له لسیزو راهیسې دې شیبې ته په تمه وو. دا اسناد به ډېر حیرانونکي وي.»
د رابرټ کېنډي زوی او د جان اېف کېنډي وراره رابرټ اېف کېنډي جونیر چې د ټرمپ په دولت کې د روغتیا وزیر دی، باور لري چې سيایاې اداره د هغه د تره په وژنه کې ښکېل ده، خو دا ادعا د نوموړې ادارې لهخوا رد شوې.
همداراز کېنډي جونیر باور لري، چې د هغه پلار رابرټ کېنډي د یوه بریدګر لهخوا نه بلکې، د څو وسلهوالو کسانو لهخوا وژل شوی چې دا ادعا له رسمي روایتونو سره په ټکر کې ده.
د نورو ترورونو د اسنادو د افشاکېدو په تړاو د ټرمپ ژمنه
ټرمپ دا ژمنه هم کړې، چې د مارټین لوتر کېنګ جونیر او سناتور رابرټ کېنډي (دواړه په ۱۹۶۸ کال کې وژل شوي) د ترور په هکله به اسناد خپاره کړي، خو زیاتوي چې د دې اسنادو خپرېدل به لا ډېرو څېړنو ته اړتیا ولري.