د «خاموشۍ، باج‌ او کډې» ترمنځ یو انتخاب؛ خېبرپښتونخوا کې د باج‌اخیستنې پېښې ډېرې شوي

په مقاله کې راغلي چې د پاکستان او طالبانو امنیتي ځواکونو ترمنځ وروستۍ نښتې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د ژور کړکېچ نښه ده.

شاوخوا څلور کاله مخکې کله چې طالبانو کابل ونیو، پاکستاني ملکي او پوځي مشرانو له‌خوا ونمانځل شو، له هغه وروسته د اسلام‌اباد او طالبانو ترمنځ اړیکې په ډراماټیک ډول خړې پړې شوې.

د طالبانو له رانسکورېدو راهیسې، پاکستان د خپلې لوېدیځې پولې په اوږدو کې د ترهګرۍ له نوې څپې سره مخامخ شوی، چې په کې ټي ټي پي او داعش خراسان په سر کې دي. د ټي ټي پي پر مشکوکو پټنځایونو د پاکستان هوايي بریدونو او پرله پسې ډېپلوماټیکو ګواښونو د اورپکو د ځپلو لپاره کابل متوجه نه کړ.

لکه څنګه چې زموږ پوځي او ملکي مشران د افغانستان پالیسۍ له ناکامۍ سره مخ دي، په ستراتیژۍ بیا غور کول یوازې پوځي ځوابونو او ډېپلوماټیک فشار ته نه، بلکې تر دې ډېر ژور تحلیل ته اړتیا لري. دا د تېرو ناسمو حسابونو یو بې‌طرفه ارزونه او د راتلونکي لپاره یو روښانه لید غواړي.

د لویدیځې پولې په اوږدو کې د تروریزم بیا راښکاره کیدل د څو لسیزو د دولتي پالیسیو مستقیمه پایله ده چې د هېواد جوړونې ستراتیژیو او داخلي امنیت پالیسي په شمول د بهرنیو او کورنیو پالیسیو د وسیلو په توګه یې مذهبي افراطیت او وسله والو ته وده ورکړه. په دې منځ کې عمده د پاکستان افغان پالیسي وه، چې لږ تر لږه له ۱۹۷۰ لسیزې راهیسې پر اسلامپالو نیابتي وسله والو تکیه کوي.

د دې پالیسي مدافعینو په دودیز ډول استدلال کاوه چې دا د سیمه ییز جیوپولیټیک او امنیت د خنډونو له امله رامنځته شوې. په داسې حال کې چې جیو پولیټیکل خنډونه د منلو وړ نه دي، د امنیت مشرتابه په مهمو پړاوونو کې بدیلونه درلودل - هغه انتخابونه چې دوی ترې ډډه کوله.

د سړې جګړې په جریان کې، زموږ امنیتي بنسټ د متحده ایالاتو او شوروي په سیالۍ کې د نیابتي وسله والو په توګه کار کاوه. په ۱۹۹۰ لسیزه کې، د طالبانو ملاتړ دوه چنده شو، د نورو ټولو افغان ښکیلو اړخونو څخه یې لرې کړل چې په تېرو لسیزو کې یې ورسره ښې اړیکې جوړې کړې وې. د سپټمبر له یوولسمې وروسته، پاکستان اجازه ورکړه چې خپله خاوره د طالبانو لپاره د پټنځای په توګه وکاروي، سره له دې چې دغو کړنو کورني او نړۍوال غبرګونونه راوپارول. د ښکاره لګښتونو سره سره، د طالبانو پلوه افغان پالیسي دوام لري.

په اصل کې، د افغانستان پالیسي په افغانستان کې د ستراتیژیکو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره د مختلفو اړخونو د اسلامي افراطیانو په ملاتړ تکیه کړې ده. پایلې ویجاړونکې وې.

په بهر کې، د پاکستان اهداف - د هند د نفوذ سره مقابله او په کابل کې د دوستانه حکومت ډاډمن کول - ناکام شوي. په تېرو څلورو لسیزو کې له نوي ډیلي سره د کابل اړیکې د اسلام اباد په پرتله ډېرې ښې وي.

طالب پلوي تګلارې له امریکا او پراخې لوېدیځې نړۍ سره هم اړیکې خرابې کړې. امنیتي متمرکز چلند د هېواد جیو-اقتصادي ګټې هم زیانمنې کړې، لکه له افغانستان سره تجارت، د منځنۍ اسیا زیرمو ته لاس رسی او د افغان کډوالو بېرته ستنیدل.

په داخلي توګه، لګښتونه ویجاړونکي دي. د پاکستان افغان پالیسي په مستقیم ډول د کورني تروریزم په وده کې مرسته کړې، د پراخو وژنو ترڅنګ یې په میلیاردونو اقتصادي زیانونه اړولي دي. د "ستراتیژیک ژورتیا" د نامناسب او ګمراه شوي هدف په لټه کې، دولت د ډیورنډ فرضي کرښې په اوږدو کې د دیني مدرسو پراخه شبکه رامنځته کړه او د کورنیو پایلو ته په پام سره د مذهبي پلوه افراطیت د ودې لپاره مناسب سیاسي چاپیریال رامینځته شو. دا مذهبي شبکې له هغه وخت راهیسې د موجودو ګواښونو سره مخ شوي دي.

امنیتي اشخاصو دا پالیسي په دې ادعا سره توجیه کړه چې طالبان به د هند د نفوذ سره مقابله وکړي او په پاکستان کې به د "هند په ملاتړ" وسله وال کمزوري کړي. خو بیا هم د طالبانو له خوا د کابل له نیولو وروسته په تاوتریخوالي کې پراخ زیاتوالی دا انګیرنې ناسمې پایلې ثابتوي. په حیرانتیا سره، په کابل کې د طالبانو په واک کې، موږ یوازې د "ریورس ستراتیژیک ژورتیا" اسانتیا پای ته رسولې ده، چې ټي ټي پي په پاکستان کې د بریدونو لپاره د افغان-طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان کاروي.

د ناکامو پالیسیو او د معافیت کلتور ګډول د دولت مشروعیت ته د پام وړ زیان رسولی دی، کوم چې په وروستیو میاشتو کې په پراخه کچه څرګندیږي، لکه څنګه چې د بنسټیزو حرکتونو - او حتی په پولیسو او ملکي ادارو کې عناصر - د دې پالیسو لپاره دولتي بنسټونه ملامتوي، سره له دې چې سرتېري هره ورځ تر بریدونو لاندې دي.

په مساوي توګه د پاکستان د سیاسي ګوندونو، د رسنیو د برخو او مدني ټولنې ښکاره ښکیلتیا هم مساوي ستونزه ده، چیرې چې واکمن داستانونه د پردې تر شاه څخه غږونه را اوباسي. د هېواد په څنډه کې د بنسټیزو حرکتونو - هغه څوک چې د دې غلطو پالیسیو ترټولو لوی لګښتونه په غاړه لري په دوامداره توګه یې د ګواښ زنګ وهلی.

په تیرو دوو لسیزو کې د ټولو زیانونو او کړاوونو سره سره د اصلي مدني ګوندونو ښکیلتیا په دوامداره توګه دوام لري. د پي ټي ای د حکومت په دوران کې، پخواني امنيتي مشرتابه پټې معاملې وکړې چې د ټي ټي پي د بيرته ستنيدو توان ولري. یوازې د پارلمان غړو جدي اندیښنې څرګندې کړې. د دوی اخطارونه رد شول، نه یوازې د پي ټي ای له‌خوا بلکې اوسني حکومت هم رد کړل.

هغه څه چې پاکستان ورته اړتیا لري د خپل داخلي ملت جوړونې ستراتیژیو، امنیتي لومړیتوبونو او بهرنۍ تګلارې په اړه بیا غور کول دي. د دې بدلونونو لاسته راوړل به سیاسي ارادې، لید او ریښتینې ډیموکراتیک نظارت ته اړتیا ولري.

د ترهګرۍ د مخ په زیاتیدونکي ګواښ سره معامله په اسلام اباد کې د اوسني سیاسي جوړجاړي د غیر شموله ماهیت له امله پیچلې شوې ده. په دې کې ټول سیاسي ګوندونه او خوځښتونه شامل دي چې لومړنۍ ټولنیز ملاتړ یې په بلوچستان او خېبر پښتونخوا کې دی - هغه صوبې چې په مستقیم ډول له مخ په زیاتیدونکي تاوتریخوالي اغیزمنې شوي.

د پاکستان-افغان پالیسي باید د ټول شموله پروسې له لارې جوړه او د سم ډیموکراتیک نظارت لاندې ونیول شي. د ډیموکراټیکې مرستې او څارنې پرته، پاکستان د تېرو تېروتنو د تکرارولو لپاره ناشونی دی، او پاکستان د دغه ناورین پر وړاندې لوړ قیمت باید پرې کړي.

مفتي منیر شاکر پر ملایانو د نیوکو له امله مشهور او ځوان پښتون نسل کې یې ډېر مینوال درلودل. نوموړی تېره شنبه له خپل کور جومات ته په تلو کې ټپي او روغتون کې ومړ.

د هغه په ځای نن د نوموړي زوی عبدالرحمان شاکر د جمعې لومړنی امامت وکړ او پکې یې د خپل پلار په خطر پر ملایانو له نیوکې سره وویل، د خپل مزاج مطابق د قران د مانا کولو مخنیوی دې وشي.

ښاغلي شاکر د جمعې د لمونځ امامت تر ځان لوړ بللو سره وویل:«که څه هم راته ډیره سخته ده او زه دومره مطالعه نه لرم خو د پلار لاره به تعقیبوم، له کوم منبر چې زما پلار د دین او قران دعوت ورکاوه له نن وروسته زه د خپل پلار تګلاره تعقیبوم.»

عبدالرحمان شاکر د خپلو خبرو پر مهال خلک د قران زدکړې ته راوبلل او ټینګار یې وکړ، د ملایانو د مزاج مطابق دین له زدکړې دې ځان وژغوري.

د مفتي منیر شاکر زوی د خپل پلار په شان پر ځینو ملایانو سختې نیوکې کوي او وايي، ملا او مفتي له قران سره خیانت کوي.

نوموړی وايي:« ټولنه په غلطه روانه ده، نن فساد شته، ظلم کیږي، بې ګناه کسان وژل کیږي، نو دا په دې مانا چې په غلطه روان یو. دا ځکه چې په ټولنه کې خلکو ځانته د پير په شکل، د مرید په شکل، د ملا په شکل، د مفتي په شکل، د مشر په شکل ځانته خدایان ټاکلي ځکه پر قران نه راټولیږي.»

نوموړی وايي، ملایان ې پر فرقو د خلکو له ویشلو او په خپل مزاج سره برابر د قران له مانا کولو لاس واخلي.

عبدالرحمان شاکر وايي، پر منبر ناست کسان د خلکو نظریي تغیروي او ترمنځ یې مخالفتونه پیدا کوي.

د بښې نړیوال سازمان د سویلې اسیا څانګې پر خپله اېکسپاڼه لیکلي، په بلوچستان کې د بلوڅانو د غیري قانوني توقیفونو په دوام تېره ورځ د «د بلوڅو د یوالې غورځنګ» مرکزي کمیټې غړې بیرګ بلوڅ او د هغې ورور حمال بلوڅ د ترهګرۍ ضد چارواکو له لوري له خپله کوره ایستلي او بندیان دي او همدارنګه د ورکو شویو کسانو د کورنۍ د دوو ښځو په ګډو پنځه تنه غړي هم دوه ورځې وړاندې نیول شوي او بندیان دي.

یاد سازمان وايي، په بلوچستان کې د غیرقانوني توقیفونو لړۍ بشري حقونو له مکلفیتونو د پاکستان د سرغړونې په توګه د بلوچ فعالینو او مخالفینو په نښه کولو د ځورونکې نمونې یوه برخه ده.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، حکومت د هغو بلوڅانو په وړاندې ظالمانه عمل کوي، چې د خپلو ورکو خپلوانو د برخلیک په اړه ځوابونه غواړي.

د بښنې نړیوال سازمان د بلوچستان له چارواکو غوښتنه کړې، چې له بې قانونه توقیفونو ډډه وکړي او سمدلاسه دې ټول کسان خوشي کړي.

په ورته مهال د افغانستان لپاره د امریکا ځانکړي پخواني استازي زلمي خلیلزاد هم پر خپل اېکسپاڼه لیکلي، چې په پاکستان کې د بشري حقونو پراخه سرغړونه باید ودرول شي او د پاکستان پخوانی لومړی وزیر عمران خان دېله زندانه خوشی شي.

د نيوزيلنډ او پاکستان کرېکټ لوبډلو ترمنځ د ۵ شل اوره سیاليو د دريمې لوبې پچه پاکستان وګټله او کوربه نيوزيلنډ ته يې د توپوهنې بلنه ورکړه.

نیوزلينډ د ۹ لوبغاړو په سوځېدو ۲۰۵ منډې هدف وټاکه.

د پاکستان تېز توپ اچونکي حارث روف درې لوبغاړي وسوځول.

د پاکستان کرېکټ لوبډلې په ۱۶ اور کې د یوه لوبغاړي په سوځېدو دغه هدف پور کړه او کوربه نیوزيلنډ ته یې د ۹ ويکټو په توپير ماتې ورکړه.

پاکستاني توپ وهونکي حسن نواز په ۴۵ توپونو ۱۰۵ منډې جوړې کړې او د لوبې غوره لوبغاړی هم وټاکل شو.

د دې ۵ شل اوره لوبلړۍ په لومړۍ سیالې کې نيوزيلنډ د ۹ ویکټو او په دویمه کې يې د ۵ ويکټو په توپير پاکستان مات کړی و.

نیوزيلنډ له پاکستان سره ۵ شل اوره او درې يو ورځنۍ سيالۍ لري.

په راپور کې د یوې امنیتي سرچینې له قوله لیکل شوي، چې پاکستاني پولیسو په سیمه کې څو ورځې دمخه دغه پوسته له دې کبله پرېښې وه، چې د وسله والو شمېر پرې ډېر شوی او دوی یې نور د ساتلو توان نه درلود.

سرچینې زیاته کړې، چې د پولیسو شمېر د کموالي له کبله دغه پوسته مخکې له مخکې خالي شوې وه.

همدا راز سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د پښتونخوا ایالت د لکي مروت ولسوالۍ په نورنګ بازار کې ناڅرګنده وسله والو د هاشم خان په نوم د پولیسو یو سرتېری په ډزو وژلی دی.

په پښتونخوا کې نا امنۍ مخ په پراخیدو ده، ځايي سیاستوال او اوسېدونکي د‌ پاکستان مرکزي حکومت تر څنګ پوځ ته د پړې ګوته نېسي.

د دغه ایالت سیاستوال وايي، روانه نا امني د حکومت د بې غورۍ له کبله ده او په لوی لاس یې د پښتنو په سیمه کې اور بل ساتلی دی.

په پښتونخوا کې د پاکستاني طالبانو وروسته له هغې سترګې وکړې، چې په افغانستان کې پخوانی جمهوري حکومت ونړید او د دغه ډلې متحدین افغان طالبان په پر کابل واکمن شول.

پاکستان ګیلې او شکایتونه کوي چې پر دوی روانه نا امني له افغانستان څخه جوړه شوې او هلته طالبانو «ټي ټي پي» ته خوندي پناه ځایونه ورکړي، خو افغان طالبان یې ورسره نه مني.