د بلوچستان حکومت وايي، د بلوڅانو مشران یې د بې قانونه فعالیتونو د هڅولو په تور نیولي

د یاد غورځنګ غړو ویلي، چې له تېرې ورځې راهیسې د بلوچستان ایالت په کویټې ښار کې د ډاکټر ماهرنګ په مشرۍ د بلوڅو د حقونو لپاره اعتراضیه ناسته پېل شوې چې د پاکستان امنیتي ځواکونو هڅه کوله چې خواره یې کړي.

داسې ادعا هم شوې، چې تېره ورځ هم پر دغه ناسته پاکستاني پولیسو ډزې کړي چې په پایله کې یې د دغه خوخښت دوه غړي وژل شوي دي.

ډاکټر ماهرنګ بلوڅ تر خپل نیول کیدو شپږ ساعته مخکې پر اېکس پاڼه د یوه دولس کلن هلک نهمت بلوڅ انځور خپور کړی او ادعا یې کړې، چې پاکستاني پولیسو د دوی پر اعتراضیه ناستې د برید‌ پر مهال په ډزو کې وژلی دی.

د بلوڅو یووالي غورځنګ په خبرپاڼه کې ویلي، چې نن سهار پنځه نیمې بجې په کویټه کې د دوی پر اعتراضیه ناسته د پاکستان امنیتي ځواکونو برید کړی او د ډاکټر ماهرنګ بلوڅ په ګډون یې د دغه غورځنګ ځینې نورې ښځینه غړې هم نیولي دي.

خبرپاڼه کې راغلي، چې پاکستاني پولیسو د برید پر مهال اوښلن ګازونه شیندلي، اعتراض کوونکي یې په لرګیو ډبولي او سخت یې شکنجه کړي دي.

همدا راز زیاته شوې چې په سیمه کې مخابراتي شبکې هم تړل شوې وه او اعتراض کوونکو د انټرنیټي خدمتونو تر څنګ د اړیکو نیولو هېڅ ډول اسانتیاوو ته لاسرسی نه درلود.

د بلوڅو یووالي غورځنګ ویلي، چې د پولیسو په دغه تاوتریخوالي کې د دوی درې تنه لاریونوال هم وژل شوي او څور نور ټپیان دي.

پخوانی سناتور او د ملي ډیموکراټیک ګوند د رهبرۍ غړی افراسیاب خټک له بلوڅ سره د پولیسو نننی چلند غندي او د پاکستان له حکومته غوښتنه کوي چې نیول شوي کسان ژر تر ژره خوشې کړي.

هغه خبرداری ورکړی چې له بلوڅو سره دغه ډول چلند به په بلوچستان کې وضعیت لا کړکېچن کړي.

د ډاکټر ماهرنګ بلوڅ په مشرۍ د بلوڅو د یووالي غورځنګ د پاکستان حکومت او پوځ پر ضد له دې امله سوله ییز لاریونونه کوي چې ګوندې د دوی زرګونه ځوانان یې لادرکه کړي دي.

د بلوڅانو د حقونو دغه مبارزه او د هغې ملګري نیوکه کوي، چې پاکستان پوځ د «بلوڅانو نسل وژنه» پیل کړې ده.

تر دې دمخه هم د بلوڅو یووالي غورځنګ بېلابېل لاریونونه او ناستې د‌ پاکستان د امنیتي ځواکونو له لوري ګډ وډ شوي دي.

د ماهرنګ بلوڅ په مشرۍ دغه غورځنګ څو ځله په پلازمېنه اسلام اباد کې هم د پاکستان پوځ او حکومت خلاف لاریونونه کړي او پرې یې غږ کړی چې له بلوڅو سره دې خپل توپیري چلند بند کړي.

د بشري حقونو یو شمېر نړۍوال سازمانونو په ځانګړې توګه د بښنې نړۍوال سازمان تازه پر پاکستان غږ کړی چې د بلوڅانو له زورولو او نیول کیدو څخه دې لاس په سر شي.

د بلوڅو د یووالي غورځنګ ور هاخوا په پښتونخوا کې د منظور پښتین په مشرۍ د پښتون ژغورنې غورځنګ بیا د‌ پاکستان پوځ او حکومت د پښتنو پر لادرکه کیدو او ځورول کیدو تورنوي.

منظور پښتون لا ادعا لري چې د‌ پاکستان پوځ په پښتونخوا کې جعلي نا امنۍ جوړې کړي او په لوی لاس یې دغه سیمه د ډالري جنګونو قرباني کړې ده.

هغه ادعا لري چې پښتانه په پاکستان کې محکوم او مظلوم دي.

په ننګرهار کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ ویاند سید طیب جواد په یوه خپور کړي ویډیویي پیغام کې ویلي چې د تورخم دروازه د هر ډول تګ راتګ لپاره پرانیستل شوې خو نن او سبا ورځ یې عاجلو ناروغانو ته له دغې لارې د تېرېدو اجازه ورکړې، او له عامه مساپرو یې غوښتي چې په دغو دوه ورځو کې تورخم ته له ورتګ ډډه وکړي.

د تورخم دروازه د فبرورۍ پر ۲۱مه، ډیورنډ فرضي کرښې ته نږدې د تاسیساتو جوړولو پر سر د شخړې له امله تړل شوې وه، په دغه موده کې د پاکستاني پوله ساتو ځواکونو او طالبانو تر منځ څو ځله وسله والې نښتې هم رامنځته شوې چې ځاني او مالي تاوانونه یې هم لرل.

یاده دروازه د ۲۶ ورځو تر بندېدو ورسته د دواړو لوریو د سوداګرو او قومي مشرانو په منځګړتوب د سوداګریزو چارو لپاره تېره ورځ پرانستل شوه، خو په وسله والو نښتو کې د مسافرینو د ثبت سیسټم د زیانمېدو له امله د پلیو تلونکو مساپرو پر مخ لا هم بنده پاتې وه.

د یادولو وړ ده، چې د دغې دروازې بندېدو نه یوازې دا چې په تورخم تلونکو ناروغانو، ښځو او ماشومان په ګډون ډیری مساپرو ته ګڼې ستونزې راولاړې کړې وې، بلکې هغه سوداګر یې هم زیانمن کړي چې د کرښې دواړو غاړو ته یې په سوداکریزو توکو بار لارۍ ولاړې وې.

په ننګرهار کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې غړي حاجي ګل مراد عرب، افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د تورخم دروازې د بندېدو له امله هر ورځ سوداګرو ته ۱۵ میلیونه ډالره زیان اوښتی.

د تورخم دروازه چې د ډیورڼد په کرښه یو له مهمو داروازو څخه ګڼل کېږي، هر ورځ پرې سوداګر خپل سوداګریز مالونه او زرګونه وګړي پاکستان ته تګ راتګ کوي، دا لومړی ځل نه دی چې د تورخم دروازه تړل او بېرته پرانستل کېږي، بلکې په تېرو وختونو کې هم د دواړو هېوادو ترمنځ د ځینو شخړو له امله تړل شوې او پرانستل شوې ده.

هغه پر ډیورنډ کرښه د شته ستونزو یادونه کړې او زیاته کړې یې ده، «مونږ له ډیرې اوږدې مودې راهیسې له ترهګرۍ سره مبارزه کوو، او په دې برخه کې یوې ځانګړې امنیتي پالیسې ته اړتیا ده.»

د پښتونخوا والي، په پاکستان کې د مېشتو افغان کډوالو بېرته ستنولو ته په اشارې سره وویل، دا یې وخت دی، چې افغان کډوال افغانستان ته ستانه شي او پخپل هېواد کې اباد شي.

وروسته له هغې چې د افغانستان پخوانی جمهوریت وپرځېد؛ د افغان طالبانو ملګرې ډله «ټي‌ټي‌پي» په پښتونخوا کې خپل فعالیتونه خورا چټک او پراخ کړل.

د پاکستان حکومت ادعا لري، چې د یادې وسله‌والې ډلې د فعالیتونو د پراخېدو یو لوی لامل دا دی چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې ورته پناه ځایونه ورکړي او له هماغه ځایه په دغو ایالتونو کې بریدونه تنظیموي.

پاکستان په نړۍوالو غونډو او رسنیو کې غوغا جوړه کړې، چې طالبان د افغانستان خاوره د دوی پر ضد کاروي.

افغان طالبانو بیا تل د پاکستان دغه ادعاوې رد کړې او «ټي‌ټي‌پي» یې د یاد هېواد کورنۍ امنیتي ستونزه بللې ده.

هغه له انډيپنډنټ فارسي سره په مرکه کې زیاته کړې، د طالبانو د واکمنۍ لاندې افغانستان کې شته ترهګرې ډلې نه یوازې د افغانستان او پاکستان لپاره یو ستر ګواښ دي، بلکې د منځنۍ اسیا ټولو هېوادونو ته ترهګري خورولی شي، ځکه چې په خبره یې شته ترهګرې ډلې، ګډې موخې او یوه ایډیالوژي لري.

ښاغلی صمیم، د پاکستان هغې ادعا ته چې ګواکې «پاکستاني طالبان له ډیورڼد کرښې له پورې غاړې څخه په دغه هېواد کې ترهګریز بریدونه ترسره کوي» وایي، دا همهغه خبره ده چې په تېر کې به د افغانستان حکومت پاکستان ته تکرار کوله، خو نن دغه هېواد د خپلو کړو نتیجه ګوري او له همدغې ستونزې سره لاس او ګرېوان دی.

د یادولو وړ ده، چې څه موده وړاندې د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني وویل چې طالبان دې د پاکستان او ټي ټي پي ترمنځ یو انتخاب وکړي، «د افغانستان هیڅ ګاونډی به دا ونه زغمي چې افغان خاوره د دوی پر ضد وکارول شي، له همدې امله، په راتلونکو ورځو او اونیو کې، طالبان باید له پاکستان سره د خپلو اړیکو د ماهیت پریکړه وکړي، چې ایا ټي ټي پي غوره کوي او که پاکستان.»

په افغانستان کې د طالبانو تر واک ته رسیدو وروسته په پښتونخوا او بلوچستان کې نا امني تر بل هره وخته پراخې شوې او د وسله والو ډلو فعالیتونه هم چټک شوي دي. پاکستان دعوه لري چې د «ټي ټي پي» په ګدون بلوڅ بېلتون پاله ډلې د طالبانو تر سیوري لاندې له افغانستانه رهبري کېږي.

پاکستاني چارواکو په رسنیو او بېلابېلو سیاسي ناستو کې پر طالبانو نیوکې کړي، چې د دوی ضد وسله والو ته یې په افغان خاوره کې پناه ځایونه ورکړي؛ خو طالبان دغه ادعاوې د پاکستان ځان غولونه بولي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ مخ په پراخیدو ښکاري.

دواړه لوري یو پر بل نیوکې کوي، اسلام اباد کابل ته ګوته نېسي چې له هغې ځایه په پاکستان کې نا امنیو ته زمینه برابرېږي او پر کابل واکمن طالبان بیا اسلام اباد تورنوي چې د دوی خلاف داعش وسله وال روزي.

دغې ادارې ویلي چې د جبري باج‌اخیستنې په پېښو کې ښکېل ۴۳۳ کسان نیول شوي، په داسې حال کې چې په تېرو څلورو کلونو کې د کمزوري قانون له امله یوازې نهو باج‌اخیستونکو ته سزا ورکړل شوې ده.

ورته‌ مهال، په خېبرپښتونخوا کې د افغانستان انټرنشنل ځايي سرچینې بیا وایي چې له ۲۰۲۱ کال راپدېخوا په دغه ایالت کې د جبري‌ باج‌اخیستنې پېښې ۱۹۳ سلنه ډېرې شوې دي.

سرچینې دا ډېروالی د ترهګرۍ مالي ملاتړ او د نه‌تعقیبېدونکو سیمکارټونو کارونه بولي او زیاتوي چې دې چارې سوداګر اړ کړي څو په «خاموشۍ سره د باج‌ورکولو، کډه‌کولو او وژلو» ترمنځ یو انتخاب کړي.

په خېبرپښتونخوا کې یو شمېر هغه سوداګر چې د زورواکو ډلو او جبري باج‌‌اخیستونکو پېښو قربانیان دي، د افغانستان انټرنشنل-پښتو سرچینو ته په خبرو کې وايي چې دغه وضعیت ترې سکون او خوب اخیستی دی.

په همدې تړاو لوی کاروباري او سوداګر جهانزیب (مستعار نوم) وویل: «باج‌اخیستونکو او زورواکو د ټلیفون له لارې یو کروړ پاکستانۍ روپۍ رانه غوښتې او د مرګ ګواښونه به یې راته کول. د وخت په تېرېدو د دوی غوښتنې بدلېدې او بېلابېلې بهانې یې راته کولې.»

د خېبرپښتونخوا د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې ادارې د معلوماتو پر بنسټ، په ۲۰۲۴ کال کې د باج‌اخیستنې ۱۲۹ پېښې ثبت شوې چې په‌ کې ۱۲۸ کسان نیول شوي او څلورو مجرمانو ته محکمو سزا اورولې ده. همداراز، په ۲۰۲۳ کال کې ۱۲۹ مقدمې درج شوې او ۱۶۵ کسان نیول شوي وو.

په ۲۰۲۲ کال کې د باج‌اخیستنې ۷۳ مقدمې درج شوې، چې په‌ کې ۹۶ کسان نیول شوي او پنځو مجرمانو ته سزا ورکړل شوې ده. په ۲۰۲۱ کال کې بیا ۴۴ مقدمې درج شوې چې ۳۴ کسان نیول شوي دي.

د خېبرپښتونخوا د پولیسو پخوانی افسر اختر علي شاه بیا وايي چې د دغو پېښو ډېری قربانیان د ویرې له امله خاموش پاتې کېږي او له حکومت څخه د مرستې غوښتنې پر ځای باج‌اخیستونکو ته پیسې ورکوي.

د هغه په وینا، ترهګرې ډلې د خپلو لوجیستیکي، خوراکي، د وسلو اخیستلو او ټرانسپورټي اړتیاوو د پوره کولو لپاره له سوداګرو او لویو کاروباریانو څخه جبري باج اخلي.

په خېبرپښتونخوا کې د زورواکو ډلو یا باج‌اخیستونکو پېښې کومه نوې خبره نه ده، بلکې تر دې مخکې هم په دې سیمه کې یو شمېر سوداګر د باج‌‌ د نه‌ورکولو په صورت کې وژل شوي دي.

د ۲۰۱۶ او ۲۰۱۷ کلونو ترمنځ د پېښور په قصه‌خواني بازار کې د حاجي حلیم خان په نوم یو سوداګر باج‌اخیستونکو ته د پیسو د انکار له امله وژل شوی و چې تر ننه یې د وژنې په تړاو قانوني اقدام نه دی ترسره شوی.