پر قبایلي سیمو طالباني اغېز؛ هلته د پاکستاني حکومت د ادغام بهیر د لغوه کېدو غوښتنې شوې دي

د جيو نيوز په پروګرام کې وکیل سيف پوښتنه وکړه چې ولې حکومت د دې اعتراف سره سره چې ترهګرې شبکې د پولې له هاخوا فعاليت کوي، له افغان چارواکو سره خبرې نه کوي.

هغه وپوښتل " که دوی پوه شي چې ستونزه چېرته ده، څه شی دي چې د خبرو مېز ته د افغانستان راوستلو مخه نیسي؟"

نوموړي وویل، مرکزي حکومت نه خپله له کابل سره ښکېل دی او نه بل چا ته اجازه ورکوي، چې له افغانستان سره خبرې وکړي.

هغه زیاته کړه، چې له افغان چارواکو سره خبرې اترې به د ترهګرۍ د وروستۍ څپې په مخنیوي کې مرسته وکړي.

د نوموړي په وینا: "موږ له ټولو هغو سازمانونو سره چې د پاکستان پر ضد فعال دي، د حل لارې موندلو ته اړتیا لرو، پوښتنه دا ده چې ایا موږ غواړو چې جګړه روانه وساتو او که دا مسله حل کړو؟"

علي سیف یادونه وکړه، چې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستانه د امریکا له وتلو وروسته دا هوکړه شوې، چې افغان طالبان به د پاکستان امنیتي اندېښنو ته ځواب وايي.

هغه دغه راز زیاته کړه: "حتی کله چې د ۲۰۲۲ په اپرېل کې د پي ډي اېم حکومت واک ته ورسېد، دې بحثونو دوام درلود، خو د کابل سره د اړیکو د خرابېدو وروسته دا هم ودرول شول."

نوموړي مرکزي حکومت پر بې کفايتۍ تورن کړ او ويې ويل، چې که سمې ډېپلوماټيکې هڅې شوې واى، روانه شخړه به هواره شوې واى.

سیف زیاتوي: "ترهګري زموږ خاوره سوځوي او علي امین ګنډاپور هڅه کوي چې د اور سره مبارزه وکړي، خو دا د مرکزي حکومت مسوولیت دی چې دا جګړه پای ته ورسوي."

د بلوچستان حکومت په رسمي بیان کې نن ادعا کړې، چې تېره ورځ د بلوڅانو یووالي غورځنګ د جعفر اکسپریس په پېښه کې د وژل شویو «ترهګرو» د جسدونو د غوښتنې په موخه په کوټه ښار کې لاریون وکړ.

د حکومت د خبرپاڼې له مخې، دغه لاریون په تاوتریخوالي واوښت او لاریونوالو پر پولیسو د ډبرو وارونه او ډزې وکړې.

په خبرپاڼه کې ادعا شوې، چې د لاریونوالو په ډزو کې د یوه افغان په ګډون درې تنه لاریونوال ووژل شول.

حکومت ویلي، چې د بلوڅانو یوالي غورځنګ مشرانو د وژل شویو کسانو جسدونه له طبي پلټنو د مخنیوي په موخه پولیسو ته و نه سپارل او له ځان سره یې د احتجاج په ډول وساتل.

د بلوچستان صوبايي حکومت د لاریون د پای ته رسولو په اړه نه دي ويلي، خو وايي، د بلوڅانو یووالي غورځنګ مشران یې د خپلو وسله والو ملګرو سره د غیري قانوني فعالیتونو د هڅونې، پر ملکي روغتون د برید او تاوتریخجنو لاریونونو ته د خلکو د هڅونې په تور بندیان کړي دي.

خو د بلوڅو د یووالي غورځنګ خبر ورکړی، چې د شنبې په سهار د بلوچستان په مرکز کوټه ښار کې پاکستاني امنیتي ځواکونو ډاکټر ماهرنګ بلوڅ او څو تنه نورې ښځې نیولې دي.

د بلوڅانو یووالي غورځنګ له تېرو دوو ورځو راهیسې په کوټه کې د بلوڅانو د د حقونو لپاره اعتراضیه ناسته پیل کړې وه او تېره ورځ پولیسو اعرتاض کوونکو بلوڅانو خورولو په موخه برید وکړ.

د غورځګ په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د پولیسو په ډزو کې درې ته لاریون کوونکي وژل شوي او څو تنه نور ټپیان شوي.

د یاد غورځنګ غړو ویلي، چې له تېرې ورځې راهیسې د بلوچستان ایالت په کویټې ښار کې د ډاکټر ماهرنګ په مشرۍ د بلوڅو د حقونو لپاره اعتراضیه ناسته پېل شوې چې د پاکستان امنیتي ځواکونو هڅه کوله چې خواره یې کړي.

داسې ادعا هم شوې، چې تېره ورځ هم پر دغه ناسته پاکستاني پولیسو ډزې کړي چې په پایله کې یې د دغه خوخښت دوه غړي وژل شوي دي.

ډاکټر ماهرنګ بلوڅ تر خپل نیول کیدو شپږ ساعته مخکې پر اېکس پاڼه د یوه دولس کلن هلک نهمت بلوڅ انځور خپور کړی او ادعا یې کړې، چې پاکستاني پولیسو د دوی پر اعتراضیه ناستې د برید‌ پر مهال په ډزو کې وژلی دی.

د بلوڅو یووالي غورځنګ په خبرپاڼه کې ویلي، چې نن سهار پنځه نیمې بجې په کویټه کې د دوی پر اعتراضیه ناسته د پاکستان امنیتي ځواکونو برید کړی او د ډاکټر ماهرنګ بلوڅ په ګډون یې د دغه غورځنګ ځینې نورې ښځینه غړې هم نیولي دي.

خبرپاڼه کې راغلي، چې پاکستاني پولیسو د برید پر مهال اوښلن ګازونه شیندلي، اعتراض کوونکي یې په لرګیو ډبولي او سخت یې شکنجه کړي دي.

همدا راز زیاته شوې چې په سیمه کې مخابراتي شبکې هم تړل شوې وه او اعتراض کوونکو د انټرنیټي خدمتونو تر څنګ د اړیکو نیولو هېڅ ډول اسانتیاوو ته لاسرسی نه درلود.

د بلوڅو یووالي غورځنګ ویلي، چې د پولیسو په دغه تاوتریخوالي کې د دوی درې تنه لاریونوال هم وژل شوي او څور نور ټپیان دي.

پخوانی سناتور او د ملي ډیموکراټیک ګوند د رهبرۍ غړی افراسیاب خټک له بلوڅ سره د پولیسو نننی چلند غندي او د پاکستان له حکومته غوښتنه کوي چې نیول شوي کسان ژر تر ژره خوشې کړي.

هغه خبرداری ورکړی چې له بلوڅو سره دغه ډول چلند به په بلوچستان کې وضعیت لا کړکېچن کړي.

د ډاکټر ماهرنګ بلوڅ په مشرۍ د بلوڅو د یووالي غورځنګ د پاکستان حکومت او پوځ پر ضد له دې امله سوله ییز لاریونونه کوي چې ګوندې د دوی زرګونه ځوانان یې لادرکه کړي دي.

د بلوڅانو د حقونو دغه مبارزه او د هغې ملګري نیوکه کوي، چې پاکستان پوځ د «بلوڅانو نسل وژنه» پیل کړې ده.

تر دې دمخه هم د بلوڅو یووالي غورځنګ بېلابېل لاریونونه او ناستې د‌ پاکستان د امنیتي ځواکونو له لوري ګډ وډ شوي دي.

د ماهرنګ بلوڅ په مشرۍ دغه غورځنګ څو ځله په پلازمېنه اسلام اباد کې هم د پاکستان پوځ او حکومت خلاف لاریونونه کړي او پرې یې غږ کړی چې له بلوڅو سره دې خپل توپیري چلند بند کړي.

د بشري حقونو یو شمېر نړۍوال سازمانونو په ځانګړې توګه د بښنې نړۍوال سازمان تازه پر پاکستان غږ کړی چې د بلوڅانو له زورولو او نیول کیدو څخه دې لاس په سر شي.

د بلوڅو د یووالي غورځنګ ور هاخوا په پښتونخوا کې د منظور پښتین په مشرۍ د پښتون ژغورنې غورځنګ بیا د‌ پاکستان پوځ او حکومت د پښتنو پر لادرکه کیدو او ځورول کیدو تورنوي.

منظور پښتون لا ادعا لري چې د‌ پاکستان پوځ په پښتونخوا کې جعلي نا امنۍ جوړې کړي او په لوی لاس یې دغه سیمه د ډالري جنګونو قرباني کړې ده.

هغه ادعا لري چې پښتانه په پاکستان کې محکوم او مظلوم دي.

په ننګرهار کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ ویاند سید طیب جواد په یوه خپور کړي ویډیویي پیغام کې ویلي چې د تورخم دروازه د هر ډول تګ راتګ لپاره پرانیستل شوې خو نن او سبا ورځ یې عاجلو ناروغانو ته له دغې لارې د تېرېدو اجازه ورکړې، او له عامه مساپرو یې غوښتي چې په دغو دوه ورځو کې تورخم ته له ورتګ ډډه وکړي.

د تورخم دروازه د فبرورۍ پر ۲۱مه، ډیورنډ فرضي کرښې ته نږدې د تاسیساتو جوړولو پر سر د شخړې له امله تړل شوې وه، په دغه موده کې د پاکستاني پوله ساتو ځواکونو او طالبانو تر منځ څو ځله وسله والې نښتې هم رامنځته شوې چې ځاني او مالي تاوانونه یې هم لرل.

یاده دروازه د ۲۶ ورځو تر بندېدو ورسته د دواړو لوریو د سوداګرو او قومي مشرانو په منځګړتوب د سوداګریزو چارو لپاره تېره ورځ پرانستل شوه، خو په وسله والو نښتو کې د مسافرینو د ثبت سیسټم د زیانمېدو له امله د پلیو تلونکو مساپرو پر مخ لا هم بنده پاتې وه.

د یادولو وړ ده، چې د دغې دروازې بندېدو نه یوازې دا چې په تورخم تلونکو ناروغانو، ښځو او ماشومان په ګډون ډیری مساپرو ته ګڼې ستونزې راولاړې کړې وې، بلکې هغه سوداګر یې هم زیانمن کړي چې د کرښې دواړو غاړو ته یې په سوداکریزو توکو بار لارۍ ولاړې وې.

په ننګرهار کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې غړي حاجي ګل مراد عرب، افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د تورخم دروازې د بندېدو له امله هر ورځ سوداګرو ته ۱۵ میلیونه ډالره زیان اوښتی.

د تورخم دروازه چې د ډیورڼد په کرښه یو له مهمو داروازو څخه ګڼل کېږي، هر ورځ پرې سوداګر خپل سوداګریز مالونه او زرګونه وګړي پاکستان ته تګ راتګ کوي، دا لومړی ځل نه دی چې د تورخم دروازه تړل او بېرته پرانستل کېږي، بلکې په تېرو وختونو کې هم د دواړو هېوادو ترمنځ د ځینو شخړو له امله تړل شوې او پرانستل شوې ده.

هغه پر ډیورنډ کرښه د شته ستونزو یادونه کړې او زیاته کړې یې ده، «مونږ له ډیرې اوږدې مودې راهیسې له ترهګرۍ سره مبارزه کوو، او په دې برخه کې یوې ځانګړې امنیتي پالیسې ته اړتیا ده.»

د پښتونخوا والي، په پاکستان کې د مېشتو افغان کډوالو بېرته ستنولو ته په اشارې سره وویل، دا یې وخت دی، چې افغان کډوال افغانستان ته ستانه شي او پخپل هېواد کې اباد شي.

وروسته له هغې چې د افغانستان پخوانی جمهوریت وپرځېد؛ د افغان طالبانو ملګرې ډله «ټي‌ټي‌پي» په پښتونخوا کې خپل فعالیتونه خورا چټک او پراخ کړل.

د پاکستان حکومت ادعا لري، چې د یادې وسله‌والې ډلې د فعالیتونو د پراخېدو یو لوی لامل دا دی چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې ورته پناه ځایونه ورکړي او له هماغه ځایه په دغو ایالتونو کې بریدونه تنظیموي.

پاکستان په نړۍوالو غونډو او رسنیو کې غوغا جوړه کړې، چې طالبان د افغانستان خاوره د دوی پر ضد کاروي.

افغان طالبانو بیا تل د پاکستان دغه ادعاوې رد کړې او «ټي‌ټي‌پي» یې د یاد هېواد کورنۍ امنیتي ستونزه بللې ده.