امریکا په ترکیه کې د وروستیو لاریونونو او خلکو نیول کېدو په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړې

په غزه کې د دغه بنسټ یوې مسوولې ریچل کومېنګز د سې‌شنبې په ورځ (د مارچ ۲۵مه) وویل: «ماشومان وژل کېږي، نړۍ خاموشه ده.نه مرسته شته، نه امنیت او نه راتلونکی.»

څو ورځې مخکې په غزه کې روغتیايي چارواکو ویلي و، چې د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۷مه د اسراییل د بریدونو له پیل راهیسې له ۵۰زرو څخه ډېر خلک وژل شوي او په وینا یې، نږدې دوه پر درېیمه برخه یې ماشومان او تنکي ځوانان دي.

د دوه میاشتني لنډمهالي اوربند وروسته چې د غزې د ۱۸ میاشتنۍ جګړه یې څه‌ناڅه ارامه کړې وه، اسراییل د تېرې اوونۍ د سې‌شنبې په ورځ پر دغې سیمې یو ځل بیا پراخ هوايي او ځمکني بریدونه پیل کړي او د اوربند د سرغړونې دلیل یې د حماس له‌خوا د ټولو برمته‌شویو نه‌خوشې‌‌کېدل په ګوته کړی دی.

همداراز، د فلسطین روغتیايي چارواکي وايي چې په تېره یوه اوونۍ کې نږدې ۷۰۰ کسان وژل شوي دي.

د رویټرز څېړنه چې د غزې روغتیايي چارواکو له‌خوا چمتو شوې ښیې، چې د ۱۴ کسیزو کورنیو په ګډون له یو زرو ۲۰۰ څخه ډېرې کورنۍ په بشپړ ډول له‌منځه تللې دي.

د فلسطین د روغتیا وزارت وايي، چې په دې معلوماتو کې ټول قربانیان نه‌شاملېږي، ځکه دغه وزارت اټکل کوي چې شاوخوا ۱۰ زره مړي لا هم تر خاورو لاندې دي.

په تېره جنورۍ میاشت کې د لېنسټ طبي مجلې له‌خوا خپره شوې ارزونه څرګندوي، چې د اټکل له‌مخې د غزې د جګړې په ترڅ کې د قربانیانو شمېر ښايي د رسمي شمېر په پرتله شاوخوا ۴۰ سلنه کم وي.

نوموړې کمېټې د چهارشنبې په ورځ (د مارچ ۲۶مه) په یوه بیان کې زیاته کړې، چې په ټوله نړۍ کې د مطبوعاتو ازادي او د خبریالانو خوندي‌توب له ګواښ سره مخ دی.

دغې کمېټې ویلي، په وژل‌شویو خبریالانو کې یو کس ۲۳ کلن حسام شباط و چې د غزې په شمال کې یې د الجزیري خبري شبکې لپاره کار کاوه.

د اسراییل دولت ادعا کړې، چې شباط او د الجزیرې شبکې یو شمېر خبریالان له حماس سره اړیکې لرلې او د جګړې پرمهال یې له حماس سره په بریدونو کې برخه اخیستې وه، خو د خبریالانو د خوندي‌توب نړۍوالې کمېټې بیا دا ادعا بې بنسټه بللې او له اسراییل یې غوښتي، چې پر خبریالانو خپل بریدونه ودروي.

د یادې کمېټې په بیان کې راغلي، دا لومړی ځل نه دی چې د غزې د جګړې پرمهال خبریالان په نښه کېږي، بلکې د دغې جګړې له پیل راهیسې د رسنیو ډېری دفترونه کنډواله شوي او د خبریالانو ژوند په بشپړه توګه له ګواښ سره مخ شوی دی.

د خبریالانو د خوندي‌توب نړۍوالې کمېټې په ټوله نړۍ کې پر خبریالانو د بریدونو د ډېروالي او پر خپلواکو رسنیو د دولتونو د فشار خبرداری ورکړی دی.

دغه بنسټ همداراز د ترکیې په استانبول کې د دې ښار د ښاروال د نیول‌کېدو پر ضد وروستیو لاریونونو ته په اشارې سره زیاته کړې، چې د دغو لاریونونو په ترڅ کې یو شمېر خبریالان د پولیسو له‌خوا نیول شوي او زیاتوي، چې دا د مطبوعاتو د ځپلو په معنا ده.

په بیان کې د سي‌پي‌جې اجراییوي رییس جوډي ګینسبرګ په حواله ټینګار شوی، چې نړۍواله ټولنه باید د خبریالانو د دفاع لپاره اقدامات وکړي او په وینا یې، د خپلواکو رسنیو کمزوري‌کول په ټوله نړۍ کې ډېموکراسي له ګواښ سره مخ کولای شي.

د یادونې ده، چې د بشري حقونو فعالانو او د رسنیو ملاتړکوونکو بنسټونو ډېر ځله د غزې په ګډون په ټوله نړۍ کې د خبریالانو او د مطبوعاتو د ازادۍ د خوندي‌توب لپاره د بېړنيو اقداماتو غوښتنې کړې دي.

د بلال همکار یووال ابراهام د سې شنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې حمدان بلال د اسراییلي پوځ اډه کې ټوله شپه وهل شوی، خو اوس ازاد شو او د خپلې کورنۍ خوا ته روان دی.
د اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس راپور ورکړی، چې د دوی خبریالانو بلال او دوه نور فلسطینیان د اسراییلي استوګنځي کریات اربع کې د پولیسو له مرکز څخه وتلو پر مهال لیدلي دي.
د راپور له مخې، بلال پر مخ زخمونه درلودل او پر جامو یې د وینې نښې وې.
بلال دغه خبري اژانس ته ویلي: “زه یې د پوځ په اډه کې ساتلی وم او مجبور کړای شوم چې د یخچالي هوا لاندې ویده شم. زما سترګې یې ۲۴ ساعته تړلې وې. ټوله شپه مې سړه تېره کړه. یوه کوټه وه، ما څه نه‌شوای لیدلی. یوازې مې د سرتېرو د خندا غږونه اورېدل چې پرما یې مسخرې کولې.”
حمدان بلال او د No Other Land مستند فلم نور همکاران یې دا میاشت د ۹۷م اکاډمي جایزو (اوسکار) پر مهال د جایزې ګټلو پر مهال ستیج ته وختل.

دا فلم د اسراییلي اشغال لاندې د فلسطینیانو ژوند ته ځانګړی شوی دی.
"بله خاور نه شته" مستند فلم چې سږکال یې د غوره مستند فلم لپاره د اوسکار جایزه وګټله، د یطا کډوالو کمپ د اوسېدونکو هڅې انځوروي، چې د اسراییلي پوځ له خوا د دوی کلیو د ویجاړولو مخه نیسي.

بلال او عدرا دواړه د یطا اوسېدونکي دا مستند فلم د دوو اسراییلي ډایرکټرانو یووال ابراهام او راحیل زور سره په همکارۍ جوړ کړی دی.
دې مستند فلم د ۲۰۲۴ کال د برلین په نړۍوال فلم فسټیوال کې هم څو جایزې وګټلې.
دا په داسې حال کې ده، چې د دوشنبې په ورځ شاوخوا یو شمېر کسانو چې ځینو یې ماسکونه اغوستي وو، ځینې یې وسله وال وو او ځینو نورو یې د پوځ یونیفورم لرلو، د روژې ماتي پر مهال د نیول شوې غزې سوسیا کلي باندې برید وکړ.
د کلي اوسېدونکو ویلي، کله چې اسراییلي سرتېري راورسېدل، نو دوی خپل ټوپکونه د فلسطینیانو لور ته ونیول، په داسې حال کې چې مېشتو کسانو د تیږو ویشتلو ته دوام ورکړ.
د حمدان بلال مېرمنې لامیا بلال ویلي، چې کله یې خاوند بهر وهل کېده، هغې له خپلو درېیو ماشومانو سره دننه ځان پټ کړی و.
هغې وویل: “ما د خپل خاوند چیغې اورېدې، چې ویل یې زه مړ کېږم، امبولانس ته زنګ ووهئ،
کله مې چې د کړکۍ له لارې وکتل، درې سرتېري مې ولیدل چې بلال د ټوپکونو قیضو سره وهي.”

د بخښنې نړۍوال سازمان دا برید غندلی او عاملینو ته یې د سزا ورکولو غوښتنه کړې.
بلال ویلي، دا برید د یوه پېژندل شوي اوسېدونکي له خوا شوی، چې مخکې یې هم ورته ګواښونه کړي وو.
په یوې ویډیو کې چې د اګسټ میاشتې راهیسې په ټولنیزو رسنیو خپرېږي، دغه اوسېدونکي له نورو ماسک لرونکو کسانو سره یوځای، بلال ته وايي: “دا زما ځمکه ده، خدای راکړې ده.”
په ویډیو کې هغه بلال ته سپکاوی کوي او هڅه کوي، چې جګړه ورسره وکړي.

همداراز هغه ورته وايي: “بل ځل به دا خبره ښه پایله ونلري.”

نوموړې شبکې د سې‌شنبې په ورځ (د کب ۵مه) لیکلي، چې دا پرېکړه په خاموشه توګه او د کډوالو د قضیو د کره ارزونې په موخه شوې ده.

که څه هم په راپور کې دا څرګنده نه ده، چې د کومو هېوادونو د وګړو غوښتنلیکونه ځنډول شوي، خو دا پرېکړه کولای شي د یو شمېر هغو افغان کډوالو وضعیت چې له ۲۰۲۱ کال وروسته متحده‌ایالاتو ته تللي او په دغه هېواد کې دایمي استوګنې ته په تمه دي، اغېزمن کړي.

باخبره سرچینو سي‌بي‌اېس شبکې ته ویلي، د متحده‌ایالاتو د تابعیت او کډوالۍ خدمتونو چارواکو دغې ادارې ته امر کړی، چې د هغو پناه‌غوښتونکو د دایمي استوګنې د غوښتنلیکونو د ورکړې بهیر په لنډمهالي ډول ودروي، چې د پناه‌غوښتنې یې منل شوې دي.

سي‌بي‌اېس لیکلي، چې پناه‌غوښتونکي د امنیتي ارزونې اوږد بهیر، روغتیايي معایناتو او مرکو بهیر وروسته چې په معمول ډول میاشتې او ان کلونه وخت نیسي، متحده‌ایالاتو ته د ننوتلو اجازه ترلاسه کړي.

اوس بایدیو ځل بیا دا پناه‌غوښتونکي ثابته کړي، چې دوی د سیاسي، نژادي یا مذهبي دلایلو له مخې د ځورونې په خطر کې دي او همداراز د دغه هېواد لپاره امنیتي ګواښ نه ګڼل کېږي.

ورته مهال، د امریکا د کورنیو امنیت وزارت د سي‌بي‌اېس خبري شبکې راپور تایید کړی او ویلي یې دي، چې د ګرین‌کارټ غوښتنلیکونو د ورکړې بهیر د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د حکم د پلي‌کېدو لپاره اړین دی.

دغه وزارت زیاته کړې: «د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د [پناه غوښتونکو] د وضعیت د ارزونې لپاره ځیني غوښتنلیکونه په لنډمهالي ډول ځنډولي ترڅو ملي عامه امنیت ته ګواښونه وپېژندل شي.»

تر دې مخکې ټرمپ فدرالي ادارو ته امرکړی و چې «تر ډېر ممکن حده ټول بهرنیان چې د متحده‌ایالاتو ته د ننوتلو یا اقامت اراده لري، تر پلټنې او ارزونې لاندې ونیول شي.»

د یادونې ده، چې تېره اوونۍ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دولت پرېکړه کړې وه چې د اپرېل له ۲۴مې وروسته په متحده ایالاتو کې د کیوبا، هایټي، نیکاراګوا او د وینزویلا د وګړو په ګډون د ۵۳۰ زره کسانو د لنډمهالې استوګنې قانوني اسناد لغوه کوي.

که دا موافقه عملي شي، نو دا به د اوربند د پراخېدو تر ټولو روښانه پرمختګ وي، چې واشنګټن یې د سولې خبرو ته د رسېدو د پله په توګه ګوري، ترڅو د روسیې درې کلنه جګړه په اوکراین کې پای ته ورسوي.

دواړو هېوادونو ویلي، چې دوی به د تړونونو د عملي کولو لپاره پر امریکا باور وکړي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په کییف کې په یوه خبري کنفرانس کې خبریالانو ته وویل: "که چېرې روسیه له دې څخه سرغړونه وکړي، نو زه له ولسمشر ټرمپ څخه مستقیمه پوښتنه لرم. که دوی سرغړونه وکړي، دلته شواهد دي - موږ د بندیزونو غوښتنه کوو، موږ د وسلو غوښتنه کوو، او داسې نور."

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف وویل: «موږ ته به روښانه ضمانتونه پکار وي او له کییف سره د تېرو توافقاتو د بدې تجربې له مخې، دغه ضمانتونه یوازې د واشنګټن له لوري زېلېنسکي او د هغه ټیم ته د مستقیم امر نتیجه کېدلی شي.»

دغه تړونونه چې په سعودي عربستان کې ترلاسه شوي، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د نوښت پایله ده.

له مسکو سره د موافقې له مخې واشنګټن ژمنه کړې، چې د روسیې د کرنیزو محصولاتو او کیمیاوي سرې د صادراتو بازار ته د بېرته لاسرسي لپاره مرسته وکړي.

کریملین ویلي، چې دا به د ځینو بندیزونو د لرې کولو اړتیا ولري.

دغه خبرې وروسته له هغې وشوې، چې تېره اونۍ ټرمپ له دواړو ولسمشرانو زېلېنسکي او پوتین سره جلا ټلیفوني خبرې وکړې.

پوتین د ټرمپ هغه وړاندیز رد کړ، چې د ۳۰ورځو لپاره بشپړ اوربند رامنځته شي، کوم چې اوکراین تر دې وړاندې تایید کړی و.

روسیې د اوکراین د برېښنا شبکې پر ضد د توغندیو او ډرون بریدونه کړي.

په وروستیو کې اوکراین د روسیې د تېلو او ګازو پر تاسیساتو اوږده واټن ویشتونکي بریدونه کړي او وايي، چې دا تاسیسات روسي ځواکونو ته سون توکي برابروي او د جګړې تمویل سره مرسته کوي.

د جګړې په لومړیو کې روسیې پر اوکراین یو نااعلانه سمندري بندیز ولګاوه، چې د نړۍ د غنمو د سترو صادروونکو هېوادونو له جملې څخه دی او د نړۍوال خوراکي بحران د خرابېدو وېره یې رامنځته کړه.

په ۲۰۲۲ کال کې د ترکیې او ملګرو ملتونو په منځګړیتوب، د تور سمندر د غلو دانو تړون لاسلیک شو، چې له مخې یې د جګړې باوجود اوکراین ته اجازه ورکړل شوه، چې خپله غله صادره کړي.

خو روسیه له دغه تړون څخه په ۲۰۲۳ کال کې ووتله او ادعا یې وکړه، چې د دوی د خوراکي توکو او سرې صادرات له خنډ سره مخ دي.

خو د ۲۰۲۳راهیسې سمندري جګړې د جګړې یوه کوچنۍ برخه وه، ځکه چې روسیې خپل سمندري ځواکونه د تور سمندر له ختیځې برخې څخه وروسته له هغه واېستل، چې اوکراین پرې څو بریالي بریدونه وکړل.

دا موافقه په داسې حال کې ترسره کیږي، چې پرون (دوشنبه) امریکایي او روسیي چارواکي په سعودي عربستان کې خبرې پیل کړې وې چې امریکا د هڅه کوله چې د تور سمندر لپاره د یوه جلا سمندري اوربند هوکړه تر لاسه کړي.

رویټرز ویلي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اوکراین درې کلنې جګړې له پای ته رسولو سره لېوالتیا زیاته کړې ده.