د داعش او القاعدې له حضور سره، افغانستان د امریکا ملي امنیت د ګواښونو په نوملړ کې نه شته

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د افغانستان له ۳۴ولایتونو څخه په ۲۵ ولایتونو کې ۱۶۷ روغتیايي مرکزونه د بودجې د کمښت له امله تړل شوي دي.

راپور زیاتوي، چې له سملاسي مداخلې پرته، له ۲۲۰ څخه ډیر روغتیایي تاسیسات به د ۲۰۲۵ کال د جون تر میاشتې پورې په دغه جنګ ځپلي هیواد کې وتړل شي.

په بغلان کې د یوه تړل شوي روغتیایي مرکز مشر ډاکټر خالد دراني، سینهوا ته ویلي، چې «په اوسط ډول، موږ هره ورځ له ۷۰ څخه تر ۸۰ تنو پورې ناروغانو درملنه کوله، چې ډیری یې ښځې او ماشومان وو.»

هغه وایي چې اوس هم ډیری ناروغان د درملنې په لټه کې ورځي، چې په خواشینۍ سره بې له درملنې بېرته ستنېږي.

ډاکټر دراني زیاته کړې، د دغه روغتیایي مرکز په تړل کېدو سره په پوښښ شویو سیمو کې د میندو او ماشومانو مړینه په بې ساري ډول لوړه شوې ده.

د تېرې فبرورۍ په میاشت کې ملګرو ملتونو د یوې اعلامیې په خپرولو سره وویل، چې د متحده ایالاتو د مرستو کمېدل په افغانستان کې سلګونه ګرځنده روغتیایي ټیمونه او نور اړین خدمتونه ځنډولي چې په دغه هېواد کې یې ۹ میلیونه وګړي اغیزمن کړي دي.

بلخوا بیا د ماشومانو د ساتنې نړیوالې ادارې په خپل یوه تازه راپور کې ویلي، چې یوازې د روان کال جنورۍ میاشت کې یې ۱۳۴۰۰۰ ماشومانو ته روغتیایي خدمات په ۳۲ مرکزونو کې برابر کړي دي.

دغه بنسټ زیاتوي، چې د دغو روغتیایي مرکزونو له جملې یې ۱۸ کلینکونه تړلي او پاتې ۱۴ نور کلینکونه د بودجې د نشتوالي له امله به په راتلونکو میاشتو کې وتړي.

په راپور کې راغلي، چې دغه ماشومان د کټارو او اغزن تار څخه د ټوپ وهلو یا د کندو د کېندلو له لارې له تورخمه تېرېږي او په مستقیم ډول په «قاچاق» کې ښکېل دي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت په وینا، دغه کم عمره ماشومان د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته قاچاقي توکي پلوري.
دغه وزارت زیاته کړې، چې دغه ماشومان له افغانستان څخه نشه‌یي توکي او نور قاچاقي توکي پاکستان ته را اړوي او پلوري یې او په ورته ډول دوی له لنډي کوتل څخه بوره، اوړه او داسې نور خوراکي توکي اخلي او د افغانستان په سیمه‌ییزو بازارونو کې یې پلوري.
په دغه راپور کې له پاکستانه د هغو شاوخوا ۵۰ ماشومانو اېستنې ته هم اشاره شوې، چې په ناقانونه توګه د تورخم له لارې دغه هېواد ته اوښتي وو.

د افغان ماشومانو ورځنی عاید څومره دی؟
د خیبر ولسوالۍ د لنډي کوتل د پولیسو یو افسر عدنان افریدي اردو نیوز سره په خبرو کې وویل، چې له افغانستان څخه راغلي ماشومان هره ورځ پاکستان ته چاودېدونکي او نشه‌یي توکي قاچاق کوي چې د سیمې سولې او امنیت ته جدي ګواښونه رامنځته کوي.
هغه وويل: «هر افغان ماشوم هره ورځ له ۱۰ څخه تر ۱۵ زره روپۍ عاید لري؛ نو له همدې امله دغه ماشومان خپل ژوند له ګواښ سره مخ کوي او دغه کاروبار کوي.»
د نوموړي په وینا، دغه افغان ماشومان د اتو او ۱۴ کلونو ترمنځ دي او په دوی کې نجونې هم شاملې دي.
هغه وړاندې ویلي: «دغه افغان ماشومان څو ځله نيول شوي او خبرداری ورکړل شوی؛ خو د دې پر ځای چې دغه کار ودروېږي، د دغو کم عمره قاچاق وړونکو شمېر مخ په ډېرېدو دی.»

افغان ماشومان څنګه له ډیورنډ کرښې تېرېږي؟

ښاغلي افریدي وویل، دغه افغان ماشومان سهار وختي له تورخم لارې تېرېږي او بیا د ماښام څخه مخکې په بار وړونکو موټرو کې پټېږي او بېرته هاخوا اوړي.
په راپور کې دا رنګه د پاکستان د ګمرکونو د تصفیې ټولنې په حواله راغلي، چې له ناقانونه افغان ماشومانو سره ډېر نرم چلند کېږي؛ ځکه چې دوی ځوانان دي، خو اوس د دوی شمېر زیات شوی دی.
دوی وویل، چې دا ماشومان کور ته د ستنېدو پرمهال د لویو موټرو لاندې یا د ټایرونو په پورتنیو برخو کې پټېدو سره خپل ژوند له ګواښ سره مخ کوي.

طالب ویاند ویلي، چې د دوحې له هوکړې وروسته د طالبانو وضعیت بدل شوی او دوی نور له کوم هېواد سره په جګړه کې ښکیل نه دي.

مجاهد زیاته کړه، چې دوی د افغانستان له ګاونډیو، سیمې او په ځانګړې توګه له اسلامي هېوادونو سره ښې اړیکې لري او په دغو هېوادونو او کابل کې د افغانستان یو شمېر سفارتونه فعال دي.

هغه ادعا کړې، چې که څه هم دا اړیکې په رسمي ډول نه دي اعلان شوې خو په رسنیو او عمل کې په رسمي ډول دي.

ذبیح الله مجاهد وویل، چې دوی له امریکا سره هم "رسمي اړیکي" غواړي او دا موضوع د دواړو لورو په ګټه ده او په دې برخه کې یې د هېوادونو لپاره شرطونه نه دي ایښي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د طالبانو د بیا ځلې واکمنۍ له درې نیم کلونو په زیاتې مودې تېرېدو لا هم د نړۍ هېڅ هېواد دوی په رسمېت نه دي پېژندلي او د دوی واکمني تل په نړېوالو غونډو کې د بشري حقونو څخه د سرغړونکي په توګه پېژندل کېږي.

د یادولو وړ ده، چې څه موده وړاندې د جرمونو نړیوالې محکمې یوه څارنوال د دغې ډلې د مشر هبت‌الله اخندزاده او همداشان د سترې محکمې د مشر عبدالحکیم حقاني په تبعیضي چلند او بشریت ضد جرمونو کې د لاس لرو له امله د نیول غوښتنه کړې وه، چې د ډېری هېوادونو، د بشر حقونو نړېوالو بنسټونو او د افغانستان د خلکو له ملاتړ سره مخ شوه

بلخوا بیا هندي رسنۍ نيوز ۱۸راپور ورکړی، چې د طالبانو قاطع دريځ پر وړاندې د متحده ايالتونو سياست د بدلون په حال کې دی.

‏يادې رسنۍ د سپينې ماڼۍ د سرچينو له قوله ليکلي، چې امريکا ښايي په کابل کې خپل سفارت پرانيزي.

‏د يادونې وړ ده، چې د ۲۰۲۱کال په اګست مياشت کې له افغانستان څخه د امریکایي ځواک وتلو سره سم په کابل کې خپل سفارت وتاړه او ډيپلوماټيکې اړيکي يې هم پرې کړې.

د ټولګډونه حکومت جوړول، له ترهګرو ډلو سره د اړیکو پرې کول او له دغو ډلو سره مبارزه، بشري حقونه، د سیمې او نړۍ د هېوادونو لپاره د افغانستان نه ګواښونکي امنیت، ظاهراً د طالبانو په رسمیت پېژندلو کې د نړیوالو له غوښتنو څخه دي.

په یوه محکمه کې قاضي رایس سي لامبرت د دغو راډیوګانو غوښتنه د لنډمهاله بندیز امر لپاره ومنله.
د راپور له مخې؛ د ازادې اروپا/ ازادي راډیو د کانګرس له‌خوا تمویلېږي، چې موخه یې په نړۍواله کچه د خبرونو او ډیموکراسۍ بهیر ته وده ورکول دي.
نوموړې دا هم وویل، چې د مرستو بندول به د دغو راډیوګانو په بندولو کې "نه جبرانېدونکی زیان" رامنځته کړي.
ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دې میاشتې په پیل کې د USAGM په ګډون د څو ادارو لپاره بودجه بنده کړه.
د ازادې اروپا راډیو/ ازادي راډیو اجرایوي مشر سټیفن کېپس د لامبرټ له پرېکړې هرکلی وکړ.
خو لا تر اوسه د ټرمپ حکومت د دغې پرېکړې په تړاو څه نه دي ویلي.

تر دې وړاندې (د کب په ۲۵مه) د ټرمپ هغې ادارې چې د دولتي رسنیو څارنه کوي، د (امریکا غږ، ازاده اروپا راډیو او ازاده اسیا راډیو) په ګډون د اوو نورو فدرالي ادارو د فعالیتونو د اغېز کمولو امر وکړ.

له هغه وروسته د ازادې اروپا راډیو او د افغانستان لپاره د ازادي راډیو څانګو (د کب ۲۹مه) په جلا محکمو کې د دغو راډیوګانو د مالي ملاتړ کمولو له امله د ډونالډ ټرمپ د حکم پلي کېدو د مخنیوي لپاره قضیې پرانیستې.

دغو راډیوګانو هغه مهال ویلي و، چې د کانګرس له‌خوا د ځانګړې شوې بودجې بندول د متحده ایالاتو د اساسي قانون په ګډون له فدرالي قوانینو سرغړونه ده.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یوناما مشرې په دې لیدنه کې د ملګرو ملتونو امنیت شورا له خوا په افغانستان کې د یوناما د ماموریت تمدید او د خپلې ورستۍ وینا په اړه معلومات وړاندې کړي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د یوناما مشرې په دې لیدنه کې د خپلو ورستیو ناستو په تړاو چې په نیویارک او ویانا کې یې ترسره کړي، هم امیر خان متقي ته معلومات شریک کړي دي.

‏یاد وزارت لیکلي چې د بهرنیو چارو وزیر امير خان متقي، د سرمنشي له ځانګړې استازې سره د بېلابېلو موضوعاتو په اړه د دغې ډلې دريځ روښانه کړی او د دغه درېځ په پام کې نیولو سره یې د ملګرو ملتونو په ټولو نوښتونو کې د همکارۍ ډاډ ور کړ.

د یادلو وړ ده چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سرمنشي ځانګړې استازې روزا اوتنبایوا څو ورځې وړاندې امنیت شورا ته په خپله وینا کې ویلي و،چې طالبان تر دې دمه په نړۍواله ټولنه سره د يوځای‌کېدو لپاره جدي نه‌دي.

هغې په خپلې وینا کې زیاته کړې وه، چې افغان ولس په خپل شخصي ژوند کې د طالبانو له مداخلې او د بنسټیزو حقونو تر پښو لاندې کولو له امله له دغې ډلې څخه سخت ناراضه دي.

د روزا اوتنبایوا په وینا، ډېری هېوادونه دې پایلې ته رسېدلي چې له طالبانو سره سیاسي تعامل ګټه نه‌لري او ټینګار یې وکړ، چې له یادې ډلې سره د تعامل فضا نوره هم محدوده شوې او نړۍ خپل صبر له لاسه ورکوي.