ډونالډ ټرمپ: که د ایران اسلامي جمهوریت موافقه ونه کړي، نو بمبار به شي

د رویترز خبري اژانس د خبر له مخې؛ د سوریې نوي چارواکي چې د سني اسلام پالو په مشرۍ د لویدیځ او عربي هېوادونو تر فشار لاندې راغلي؛ ترڅو یو داسې حکومت جوړ کړي، چې د سوریې بېلابېل قومونه او مذهبي لږکۍ پکې شاملې وي.

د راپورونو له مخې، دغه فشارونه وروسته له هغې زیات شوي، چې په روانه میاشت کې د دغه هېواد په لویدیځ کې د تاوتریخوالي له امله د بشارالاسد علوي پلویانو سلګونه تنه ووژل شول.

په نوې کابینه کې د علوي فرقې غړی یاروب بدر هم شامل دی، چې د سوریې د ټرانسپورټ د وزیر په توګه نومول شوی دی.

له بل پلوه امګد بدر چې د دروزي ټولنې سره تړاو لري، د دغه هېواد د کرنې وزارت مشري وکړي.

یوه عیسوۍ مېرمنه هند کاباوات د سوریې په نوې کابینه کې د کار او ټولنیزو چارو وزیره ټاکل شوې ده.

په همدې حال کې محمد یاسر برنیه د مالیې وزیر په توګه ټاکل شوی دی.

احمد الشرع ویلي، د لومړي ځل لپاره یې د سپورت وزارت او د بېړنیو حالاتو لپاره یوبل وزارت جوړ کړی چې د سپینې خولۍ په نوم د ژغورنې ډلې مشر راید الصالح یې د بېړنیو حالاتو د وزیر په توګه ټاکلی دی.

د روان کال په جنورۍ میاشت کې احمد الشرع د سوریې د لنډمهالي حکومت د مشر په توګه معرفي شو او ژمنه یې وکړه، چې یو پراخ انتقالي حکومت به جوړوي چې د هیواد ویجاړې شوې دولتي ادارې ورغوي او د ټاکنو د ترسره کېدو پورې به په هېواد کې حکومت کوي.

نوموړي په پښتنو غږ کړی، چې د اختر په خوښیو ډکو شېبو کې د خپلې خاورې د امن دعا هېره نه کړي.

بل خوا بیا د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین د خېبر پښتونخوا مردان ولسوالۍ اړوند د کاټلنګ په سیمه کې د پاکستان د پوځ له‌خوا د شپنو په کورنیو برید ته په غبرګون ویلي، چې د اختر ورځو ته په مردان کې د پښتنو نجونو لاسونه په نکریزو نه؛ بلکې په وینو سره شوي دي.

د معلوماتو له مخې، پرون شپه د پاکستان د امنیتي ځواکونو په هوايي برید کې د دوو ځايي شپنو کورنۍ په نښه شوې، چې د ښځو او ماشومانو په ګډون پکې ۱۰ کسان وژل شوي دي.

منظور پښتین په خپلې فېسبوک پاڼې دغه برید ته په غبرګون کې لیکلي: «نن په ټوله نړۍ کې مسلمانان د اختر په تیاریو بوخت و، خو پاکستان د پښتنو په وژلو بوخت و».

په خبرپانه کې راغلي، چې پاکستاني پوځیان د دغو عملیاتو پر مهال د وسله‌والو له مقاومت سره مخ شول؛ خو تر څه ځنډ وروسته یې له پښو وغورځول.

د پوځ په وینا، دغه شپږ تنه وژل شوي وسله‌وال د قانون پلي کوونکو ادارو او د ملکي وګړو پر ضد په ځینو ترهګریزو بریدونو کې ښکېل وو.

همدا راز ویل شوي، چې د وسله‌والو ډلو د ځپلو لپاره به پوځ خپلو عملیاتو ته دوام ورکړي.

که څه هم د پاکستان پوځ په خبرپاڼه کې د وژل شویو وسله‌والو د هویت او د ډلې په اړه څه نه دي ویلي؛ خو په بلوچستان کې د بلوڅ بېلتون پالو وسله‌واله ډله خورا فعاله ده.

بلوڅ ازادي غوښتونکو د روانې میاشتې په ترڅ کې د پاکستاني پوځیانو پر کتارونو درانه وسله‌وال بریدونه کړي دي.

روانه میاشت د دغه وسله‌والې ډلې له لوري پاکستاني پوځیانو ته خونړۍ هغه بلل کېږي، چې د جعفر اېکسپرېس په څېر ډله‌ییز برید هم پکې شامل و.

بلوڅ بېلتون پالو ادعا کړې وه، چې د یاد برید پر مهال یې د پاکستان د امنیتي ادارو ۳۰۰برمته کړي کارکوونکي او سرتېري وژلي دي؛ خو د پاکستان پوځ دغه ادعا نه ده منلې او د برید پر مهال یې د لسګونه بلوڅ بېلتون پاله وسله‌والو د وژل کېدو ادعا کړې وه.

پاکستان د یاد برید پر مهال ټلېفوني اړیکې څارلي او ادعا یې کړې، چې وسله‌وال په افغانستان کې له خپلو مشرانو سره په اړیکه کې وو.

له دې ور هاخوا په خېبر پښتونخوا کې بیا پاکستاني طالبانو تر بل هره وخته خپل فعالیتونه پراخ او چټک کړ‌ي دي.

په یاد ایالت کې هره ورځ د پاکستاني پوځیانو او «ټي‌ټي‌پي» ترمنځ د نښتو خبرونه لاس په لاس کېږي.

پاکستان ادعا لري، چې په دې وروستیو کې په بې سارې توګه زیاتې شوې ترهګرۍ تر شا د افغان خاورې د کارېدو ثبوتونه لري او د طالبانو تر سیورې لاندې د دوی ضد وسله‌والو ته امن پناه ځایونه برابر شوي دي.

بل خوا طالبانو په وار، وار د‌ پاکستان هغه څرګندونې رد کړې دي، چې ګنې افغان خاوره د دوی پر ضد کارول کېږي.

طالبانو د پاکستان امنیتي ادارې په امنیتي برخه کې ناکامه بللې دي او پرې یې غږ کړی، چې د دوی د تورنولو پر ځای دې خپلو ناکامیو ته پام وکړي.

رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی، د دغې چارې اصلي لامل د روغتیا له نړۍوال سازمان څخه د امریکا وتل دي چې هر کال یې د دغه سازمان ۱۸سلنه بودجه ورکوله.

‏راپور کې راغلي، چې دغه سازمان غواړي د ۲۰۲۶ او ۲۰۲۷ کلونو لپاره خپله بودجه له ۵.۳ ملیارده ډالرو څخه ۴.۲ ملیارده ډالرو ته راکمه کړي.

(د مارچ په ۱۰مه) هم د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي و، چې دغه سازمان د خپلو لومړیتوبونو ټاکل پیل کړي او د کارکوونکو په قراردادونو یې د یو کال لپاره محدودیت اعلان کړی دی.

د یادولو وړ ده، چې څو ورځې وړاندې د روغتیا نړۍوال سازمان په یوې خپره کړې اعلامیه کې ویلي و، چې د مالي ملاتړ د نشتوالي له امله یې په افغانستان کې۱۶۷ روغتیايي مرکزونه تړل شوي چې ورسره په ۲۵ ولایتونو کې ۱۶ لکه کسان د دوی له اړینو روغتیايي خدمتونو بې برخې شوي دی.

دغه سازمان خبرداری ورکوي، چې له سملاسي ګام پورته کولو پرته د روان کال تر جون میاشتې د دوی ۲۲۰ نور روغتیايي مرکزونه هم بندېږي چې له امله یې ۱۸ لکه افغانان له لومړنیو روغتیايي خدماتو بې برخې کېږي.

په افغانستان کې د طالبانو بیا ځلې واکمنېدو سره ورځ تر بلې له دغه هېواده بهرنۍ مرستې کمېږي، د روغتیا نړۍوال سازمان د خدماتو کمېدو سره به د افغانستان زېانګالی روغتیايي سیستم د له لا ډېرو ستونزو سره مخ شي.

لا تر اوسه روښانه نه‌ده، چې د منفکۍ دغه پرېکړه به د انسټېټیوټ پر ټولو کارکوونکو اغېزه وکړي که نه؛ خو یادې امریکایي رسنۍ ته سرچینو ویلي، ښايي د دغې پرېکړې له مخې ډېری کارکوونکي له دندو ګوښه شي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر دې مخکې هم هڅه کړې وه، چې د سولې انسټېټیوټ بودجه ودروي او د مدیره پلاوي غړي یې بدل کړي.

دارنګه ټرمپ د فبرورۍ میاشت کې یو اجراییوي فرمان هم لاسلیک کړی و، چې له مخې یې د دغه څېړنیزې ادارې د لغوه کولو پرېکړه شوې وه.

د امریکا د سولې انستیتوت په ۱۹۸۴ کال کې د پخواني ولسمشر رونالډ رېګان په دوره کې جوړ شو، چې شاوخوا ۳۰۰ کارکوونکي لري او کلنۍ بودجه یې ۵۵ مېلیونه ډالر ده.

د دغې ادارې دنده د شخړو حل ته لارې چارې موندل او د تاوتریخوالي مخنیوی بلل شوی دی.

منفک شویو کارکوونکو ته د ادارې له رسمي برېښنالیک څخه یو پیغام استول شوی، چې پکې ویل شوي:« ګرانه کارکوونکيه! د دغه لیک له لارې تاسو ته خبر درکول کېږي، چې ستاسې دنده به د ۲۰۲۵ کال (د مارچ په ۲۸مې نېټې) پای ته ورسېږي.»

د سپینې ماڼۍ د مطبوعاتي دفتر مرستیالې انا کلي د شنبې په ورځ ۍي بي اېس ته وویل:« د امریکا مالیه ورکوونکي نه غواړي، چې هر کال ۵۰ مېلیونه ډالر د داسې یوې څېړنیزې ادارې لپاره ولګوي، چې د سولې په راوستو کې ناکامه شوې. ولسمشر ټرمپ د خپل لومړۍ واکمنۍ پر مهال د پای ته نه رسېدونکو جګړو د ختمولو لپاره کار وکړ او اوس هڅه کوي، چې د غیر ضروري لګښتونو مخنیوی وکړي او د مالیه ورکوونکو بودجه خوندي وساتي».

ټرمپ تر دې مخکې د امریکا پراختیایي اداره او د پوهنې وزارت هم لغوه اعلان کړی و، چې له کبله یې زرګونه هغه امریکایان چې په دغو ادارو کې یې دندې کولې بې روزګاره شوي دي.

همدا راز ټرمپ په یوه بل فرمان کې د امریکا غږ په ګډون د ازادۍ اروپا څانګې خپرونې محدودې کړې دي.

د یادو رسنیو قراردادي کارکوونکي هم له دندو ګوښه شوي او د دې کار لامل د بودجې سپما ښودل شوې ده.