امیرخان متقي: په تېرو پنځوس کلونو کې د طالبانو نظام بهترین او بې ساری دی

د طالبانو ویاند وايي، په ۲۰۰۶ کال کې دی په دغه دنده تر ګومارل کېدو وروسته د امنیتي ستونزو له کبله یې د «ذبیح الله مجاهد» په نامه خپل فعالیت پیل کړ.

هغه زیاته کړې، چې د شپږو میاشتو لپاره پر دغه مستعار نامه د ده پر ځای د طالبانو یو بل ویاند هم دنده ترسره کړې ده.

د طالبانو دغه ویاند که څه هم خپل اصلي نوم نه دی ښودلی؛ خو معلوماتو په ډاګه کړې چې د ذبیح الله مجاهد اصلي نوم «طاهر شاه» دی.

نوموړی د طالبانو په واکمنۍ کې اوس په رسمي توګه هم له خپل مستعار نوم څخه ګټه اخلي او لا تر اوسه له خپل اصلي نوم سره رسنیو ته نه دی را څرګند شوی.

د ذبیح الله مجاهد په خبره، د ویاند په توګه دنده ترسره کول یې انتخاب نه و؛ بلکې دا دنده پر ده تحمیل شوې او خورا ستړی کار دی.

د هغه په وینا، د دغه دندې پر مهال له سختو کږلېچونو او ننګوونو سره هم مخ شوی دی.

د طالبانو ویاند زیاته کړې، چې د خپلې دندې پر مهال له سختو ګواښونو سره مخامخ و او د دندې په لومړنیو ورځو کې یې د اړیکو لپاره له سټلایټ ټلېفون کار اخیستلو.

نوموړی په دغه مرکه کې په ډاګه کوي، چې د سټلایټ ټلېفون څخه ګټه اخیستل یې هغه مهال په خورا لوړ لګښت ترسره کول او له رسنیو سره د اړیکو پر مهال به یې د ځای موندلو ګواښ هم ډېر و.

هغه دا هم روښانه کړې، چې ځینو جعلي کسانو هم د هغه له نوم څخه په ګټنې له بهرنیو رسنیو سره مرکې کړې وې.

د طالبانو ویاند دا هم منلې، چې په رسنیو کې یې له ځینو خبریالانو سره ملګرتیا هم لرله چې په دغه ډله یې د «بي‌بي‌سي» ژورنالېستان هم یاد کړي دي.

د طالبانو په منځ کې د بدلو یا مستعارو نومونو کارول که څه هم کومه نوې خبره نه ده؛ خو د دغه ډلې غړي اوس د خپلې واکمنۍ پر مهال په رسمي چارو کې هم خپل اصلي نومونه نه کاروي. طالبانو د مستعارو نومونو کارولو لاملونه دا ګڼي، چې ګوندې له پخواني افغان حکومت او بهرنیو ځواکونو سره د جګړې پر مهال یې د خپل خوندیتوب له کبله دا چاره ترسره کوله.

نوموړی له طالبانو سره په خبرو اترو کې د پرځېدلي جمهوري نظام د سولې پلاوي یو مهم غړی هم و، چې وخت ناوخت یې په قطر کې له طالبانو سره مخامخ مذاکرات هم کول.

یو شمېر نورو پخوانیو چارواکو په اختریزو پېغامونو کې پر طالبانو توندې نیوکې کړې او د دې ډلې کړنې یې ظالمانه بللې دي.

پخوانیو چارواکو کې یې ځینو ډاډ څرګند کړی، چې د طالبانو د واکمنۍ وخت مخ په راکمېدو دی او ډېر ژر به دغه ډله تر پاشل کېدو وروسته له واکه وپرځېږي.

ان د بلخ پخواني والي عطا محمد نور لا دا هم ویلي و، چې طالبان به تر راتلونکي یو کال وروسته نور په افغانستان واکمن نه وي.

که څه هم د طالبانو لوړپوړو غړو په اختریزو ویناوو کې د پخواني جمهوري نظام چارواکو ته په اشارې بلنې ورکړې، چې خپل هېواد ته دې ستانه شي؛ خو نیوکې دا دي چې طالبانو په هېواد کې پر هر ډول سیاسي فعالیتونو بندیز لګولی او له همدې کبله کابل ته بېرته ستنېدونکي سیاست‌وال د بیان له ازادۍ محرومېږي.

طالبانو‌ په خپلو اختریزو پېغامونو کې له نړۍ سره په مثبت تعامل ټینګار کاوه او له هېوادونو یې وغوښوتل، چې د ښو او نويو اړیکو باب دې ورسره پرانېزي.

نیویارک ټایمز په قطر کې د امریکایي پوهنتون افغان زده کړیالانو ته ځانګړې شوي راپور کې د یوې افغانې زده کړیالې نیلاب اندېښنې راخیستي او لیکلي یې دي، چې د جنوري په ۲۰ نیلاب د خپل سایبري امنیت درجې لپاره خپله وروستۍ پروژه پلان کړې وه، چې ولسمشر ټرمپ د کډوالو د بیا مېشتېدنې ځنډولو اجراییوي فرمان لاسلیک کړ.

د متحده ایالاتو حکومت د نیلاب او د هغې د ټولګیوالو لپاره د کډوالۍ ژمنه کړې وه، خو د دوی هیلې چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته یې په متحده ایالاتو کې پناه اخیسته، تر ډېره په اوبو لاهو ښکاري.

د ډونالډ ټرمپ د بهرنیو مرستو پروګرامونو لغوه کولو سره په قطر کې امریکایي پوهنتون هم خپله ډېره بودیجه له لاسه ورکړه.

د دغه پوهنتون مشرتابه وایي، چې یوازې تر جون میاشتې بودیجه لري چې له هغې وروسته به پوهنتون وتړل شي او زده کوونکي به د قطر ویزې له لاسه ورکړي.

کله چې په ۲۰۲۱ کې د متحده ایالاتو ملاتړی افغان حکومت ړنګ شو، طالبان بیا پر افغانستان حاکم شول او د ښځو لپاره یې د زده کړې ترلاسه کول غیرقانوني کړل.

نیلاب د ۲۰۲۳ په جولای کې قطر ته جلا وطنه شوه او په امریکایي پوهنتون کې یې زده کړې پیل کړې.

د ټرمپ د ادارې له خوا د بهرنیو مرستو بندېدو او متحده ایالاتو ته د کډوالو په داخلېدو باندې بندیز د افغان زده کړیانو ترمنځ وېره رامنځته کړې ده، چې افغانستان ته به بېرته ستنېدو ته اړ شي او د هر ډول حقونو به بې برخې شي.

۳۰ کلنه نیلاب وایي: «نجونې څنګه کولای شي بېرته افغانستان ته ولاړې شي؟ زموږ سره به څه کېږي؟ جنسي تېری، جبري ودونه او که مرګ.»

هغې وویل: «ما فکر کاوه چې دا اوږد سفر پای ته رسېدلی دی، خو زه غلطه وم.»

د افغانستان لپاره امریکایی پوهنتون په ۲۰۰۶ کې د لېبرال هنرونو کالج په توګه تاسیس شو، چې په انګلیسي ژبه لارښوونې لري.

دا د افغان مشرانو او نوښتګرانو راتلونکي نسل ته د عدالت، ازادۍ او ډېموکراسۍ د غربي نظریاتو د زده کړې لپاره ډیزاین شوی.

د متحده ایالاتو حکومت په دغه پوهنتون کې له ۱۰۰ میلیون ډالرو څخه ډېره پانګونه کړې او تر تیرې میاشتې پورې د متحده ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې (یوسایډ) له خوا تمویلیږي.

هغه ټینګار وکړ، چې طالبان یو طرف نه دي او په منځ کې یې عملي او محافظه کار کسان هم شته، خو اصلي پوښتنه دا ده چې په پای کې به کوم جریان غالب شي؟

سعد محسني د یوې پوښتنې په ځواب کې د طالبانو د واکمنۍ د دوو دورو ترمنځ د توپیر او ورته والي په اړه وویل، که څه هم په اوسنۍ دوره کې "هره ورځ د طالبانو له نوي فرمانونو او احکامو سره بیدارېږي، خو دا فرمانونه د پخوا په څېر په کلکه نه پلي کېږي." په هر حال موږ نه پوهېږو چې په راتلونکي کې به څه پېښ شي."

له دې وړاندې محسني له سکای نیوز سره په مرکه کې ویلي و، چې طالبان "پرمختللي" شوي او باور لري چې "طالبان اصلاح کېدای شي."

هغه په ​​دې باور دی، چې طالبان په پراګماتیسټانو او بنسټپالو وېشل کېږي.

نوموړی دا باور هم لري، چې له پراګماتیسټو طالبانو سره اړیکه کولی شي له دننه څخه د اصلاحاتو لامل شي.

د موبي رسنيز ګروپ خاوند که څه هم د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د مطبوعاتو ازادۍ ته خوشبين نه دی، هغه وايي چې زموږ ازادي د پخوا په څېر نه ده او نه هم د پخوا په څېر راپور ورکولای شو، که څه هم په تېر حکومت کې محدوديتونه وو، خو د نن په څېر نه دي.

محسني زیاتوي: "موږ حتی هره ورځ رابلل کېږو، خو اوس یو عجیب چل دی چې دواړه لوري یو بل پېژني او تجارت کوي."

محسني په دې باور دی، چې طالبان "ډېر انعطاف منونکي" شوي دي او رسنۍ هم د دې ډلې له چلند څخه "ډېر باخبره" شوي دي.

د محسني په وینا، "موږ په ګډه ژوند کول زده کړل."

محسني د دې پوښتنې په ځواب کې چې "ایا تاسو به په افغانستان کې د نجونو پر زده کړو د بندیز او پر ښځو د بندیزونو د زیاتوالي په غبرګون کې د ایران په څېر لاریونونه وګورئ؟"

محسني په ځواب کې وویل: "ایران زموږ په پرتله خورا پرمختللی دی ځکه چې لاهم نجونو ته د زده کړې اجازه ورکوي.زموږ پالیسي ډېره شاته ده."

د نوموړي په خبره، اوس افغانستان د ۲۵ کاله پخوا په پرتله بدل شوی دی.

محسني هیله څرګنده کړه، چې په اوږد مهال کې به د افغانستان وضعیت ښه شي او د افغانانو مقاومت به بالاخره ګټونکی شي.

منظور پښتین د کمکي اختر مبارکۍ لپاره ویډيوي پیغام خپور کړی، چې پکې په خېبر پښتونخوا کې د پاکستان د امنیتي ځوکونو له خوا وژل شویو او همدا ډول د دغه غورځنګ هغو غړو ته چې د پاکستان حکومت بندیان کړي، کورنیو ته یې مبارکي ورکړه.

په دغه ویډيويي وینا کې نوموړي له پاکستانه د افغانان جبري اېستلو ته سخت غبرګون ښودلی.

نوموړي افغانانو ته ویلي: «تاسو دلته کډوال نه یاست، ستاسو خپل وطن دی او په خپل وطن یاست، دا واقعت دی چې دلته د چا قبضه ده او په هغوی زموږ وس نه رسېږي، ستاسو د تګ خبرې موږ ته ډېر زور راکړی او ډېر پرې خپه یو، ستاسو لپاره چې څه کولی شو او په وس مو وي موږ یې کوو، نور تاسو پوهېږئ چې دوی موږ نیسي او وژني مو.»

منظور پښتین له پاکستانه د افغان کډوالو د جبري اخراج په اړه د خېبر پښتونخوا ولس ته وویل: « د خپلو وروڼو سره ودرېږئ، ننګ پرې وکړئ او ټیټه خبره مه کوئ، موږ یو قام یو، یوه وینه ده او دا وطن د دوی خپل وطن دی.»

منظور پښتین په دغه ویډيویي وینا کې د خېبر جرګې په اړه د خلکو پوښتنو ته په ځواب کې وویل، چې خلک حق لري چې پوښتنې وکړي او زموږ غورځنګ ځواب ووایي.

نوموړي زیاته کړه: «په اصل کې جرګه زموږ نه وه، بلکې د ملت وه، د جرګې بدې پایلې او ښې پایلې هم ملت پورې اړه لري او دا جرګه د ملت تر ټولو لوی ضرورت وو چې ترسره شوه، پي ټي اېم ددغه جرګې لپاره هڅې وکړې، ۶۰۰ ټيمونه یې جوړ کړل چې په پښتنو د شوي ظلم ډېټا راټوله کړي او جرګې ته یې وسپاري او د جرګې د قربانۍ لپاره یې خپلې وینې ورته وړاندې کړې.»

د پي ټي اېم مشر د جرګې د پرېکړو د نه عملي کېدو په اړه د پښتنو ځينې ګوندونه تورن کړل چې له جرګې وروسته یې کړې ژمنې پوره نکړې.

پښتین زیاته کړه: «جرګې پرېکړې وکړې او مشترکې پرېکړې وې خو وروسته ځينې ګوندونو د ځینو پرېکړو په اړه اعتراض وکړ او ویې ویل، چې موږ ددغه پرېکړو په حق کې درسره نه یو، موږ هڅه وکړه چې دوی سره قناعت ته ورسېږي چې متابدلې لارې څه دي؟ البته د جرګې ماتول ملت ته تاوان رسوي، نو پکار وه چې ټول سره بیا ناست وای، یو هفته وروسته چې کله د ملت د راوتلو ورځ وه او جرګې پرېکړه کړې وه نو په میدان یوازې پي ټي اېم ولاړ وو، ایا دا جرګه یوازې د پي ټي اېم وه؟»

نوموړي وویل، ګوندونو عادي ملاتړ ونکړ، دوښمن ولیدل چې د دومره کوششونو سره دا ملت نه راټولېږي او نه هم متحد کېږي، مګر پي ټي اېم ولاړ و، خو څوک موږ سره ونه درېدل.

منظور وویل: «موږ ته د جرګې د ناکامۍ پیغور مه راکوئ، پي ټي اېم ولاړ و، خو تاسو موږ سره ونه درېدئ، که پېغور راکوی نو دا هم ووایئ چې د جرګې ناکامۍ پي ټي اېم ته او که ملت ته تاوان ورساوه.»

پښتین د پاکستان امنیتي ځواکونه په پښتون وژنه تورن کړل او زیاته یې کړه، چې د روژې په میاشت کې چې خلک عبادتونه کوي، دوی د پښتنو وژنې کولې.

نوموړي وویل، که د ظلمونو په اړه پښتانه نه سره متحده کېږي موږ خپله مبارزه تر هغې جاري ساتو تر څو چې ژوندي یو.

منظور په دغه ویډيويي وینا کې وویل، چې د پاکستان حکومت د پي ټي اېم په غړو د دروغو دعوې کوي.

نوموړي د ملک نصیر کوکي خېل، علي وزیر او صمد خان یادونه وکړه چې د پاکستان هغه ځایونو کې پرې دعوې شوي چې دوی لیدلي نه دي.

د پي ټي اېم مشر منظور پښتین د پاکستان میډیا او پولیس تورن کړل، چې د پاکستاني پوځ سره په جرمونو کې شریک دي.

پاکستان ۳۱ مارچ افغان کډوالو ته ضرب الاجل ټاکلی چې له پاکستان ووځي، همدا ډول له تېرو درې میاشتو راپه دېخوا په اسلام اباد او پینډۍ ښارونو کې د پولیسو له لورې د افغانانو پر وړاندې سخت اقدامات ترسره شوي، زرګونه افغانان نیول شوي او جبري افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.