له خېبر پښتونخوا څخه د دوشنبې په ورځ ۵ زره او ۳۹۲ افغان کډوال په جبري توګه شړل شوي

نوموړي د دوشنبې په ورځ (د وري ۱۹مه) د خپلې فېسبوک‌پاڼې له لارې په یوه ویډيويي پیغام کې زیاته کړې، چې د پښتون ژغورنې غورځنګ له افغان کډوالو سره د پاکستاني دولت د سیاست پر ضد په یو شمېر هېوادونو کې د اعتراض غږ پورته کوي.

پښتین همداراز په خېبرپښتونخوا کې پر ملکیانو د پاکستاني پوځ وروستیو بریدونو ته په اشارې وايي، چې د دغه هېواد دولت ورځ تر بلې د پښتنو د غږ اورېدو پر ځای د هغوی ځورونې او تکلیف ته زور ورکوي.

منظور پر ټولو پښتنو غږ کړی، چې د یوه واحد ملت په توګه دې د پاکستاني دولت روان جبر ظلم ته ځواب ورکړي. هغه وايي: «پر ځای د دې چې یو بل ته خبرې وکړو، دغه ظلم ته دې ځواب وویل شي.»

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین له پاکستانه د افغانانو پر اېستلو دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې پاکستاني پولیسو د روانې اپرېل میاشتې په پیل سره په دغه هېواد کې د اې‌سي‌سي کارټ‌لرونکو کډوالو د نیولو عملیات پیل کړي دي.

له دې مخکې د بښنې نړۍوال سازمان په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، پاکستان د ناقانونه بهرنیانو په نوم د اته لکو ډېرو افغانانو اېستلو دویم پړاو پیل کړیچې افغانستان ته په ستنېدو له ګواښ سره مخ کېږي.

نوموړي سازمان زیاته کړې، چې دا اته لکه افغانان له جنسې ځورونې، له قضا پرته اعدامونو، خپلسرې نیونې او شکنجې په څېر له جدي ګواښونو سره مخ دي.

د شاکرخان په نوم دا ځوان له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په مرکه کې وايي، چې دا مرغۍ یې ده ته د یوه پاکستاني ملګري له‌خوا د ملګرتیا د نښانې او یادګار په توګه ډالۍ شوې ده.

هغه وویل: دا کوتره زما ملګري ماته ځکه راکړې وه، چې کله هم ورته وګورم، زموږ ملګرتیا به راته رایادېږي.

که دا ډالۍ له ځان سره وېنسم، نو داسې احساس به کوم لکه ما چې له خپلو ملګرو سره خپله ملګرتیا نه وي پوره کړې.»

په تورخم کې د افغانستان انټرنشنل-پښتو د سرچینو په وینا، پاکستاني ځواکونو یاد ځوان ته د سرحدي قوانينو له مخې دا اجازه نه ده ورکړې، چې دا ژوندۍ مرغۍ له ځان سره افغانستان ته یوسي.

د یادونې ده، چې پاکستان د روانې میاشتې په پیل سره د دغه هېواد په ګوټ-ګوټ کې د اې‌‌سي‌سي کارټ‌لرونکو او نورو افغان کډوالو پر وړاندې عملیات پیل کړي او افغانستان ته یې لېږي.

سره له دې چې ګڼو بهرنیو بنسټونو له پاکستانه د افغان کډوالو پر اېستلو غبرګون ښودلی، خو دا هرڅه بې‌اغېزې دي او پاکستاني ځواکونه له خېبرپښتونخوا نیولې تر پنجابه د افغان کډوالو د نیولو په حال کې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې نن یو وار بیا د بښنې نړۍوال سازمان د پاکستان پر حکومت غږ کړی، چې د افغان کډوالو د اېستلو له پرېکړې سملاسي تېر شي او د نړۍوالو انساني حقونو له قانون سره سم اصلاحي ګامونه پورته کړي.

عطاء محمد هیله‌من له تېرو درېیو کلونو راهیسې مغزي تومور درلود، چې په پاکستان یې د سر عملیات هم ترسره کړی و.

د هیله‌من زوی حمزه هیله‌من د خپل پلار په فېسبوک پاڼې د هغه مړینه تایید کړې او لیکلي یې دي: «زما مهربان پلار، عطامحمد هیله‌من له دې فاني نړۍ سترګې پټې کړې.هغه یو باایمان، زړور او د کورنۍ د ستون غړی وو.زموږ زړونه پرې غمجن دي، خو باور لرو چې الله به هغه ته د جنت الفردوس مقام ورکړي.»

عطاء هیله‌من د ننګرهار ولایت د چپرهار ولسوالۍ اوسېدونکی وو، چې په پښتو ژبه کې یې له ننګرهار پوهنتونه ماسټري او له ملاکنډ پوهنتون څخه یې دوکتورا اخیستې وه.
هغه شاعر او لیکوال هم و، چې تر لسو ډېر چاپ شوي کتابونه لري.

په دغو کتابونو کې ناولونه، شاعري او د پښتو ژبې ادبیاتو اړوند کتابونه شامل دي.

د یادولو ده، چې هیله‌من د ننګرهار ملي ټلویزیون، باختر اژانس او یو شمېر نورو رسنیو سره په ننګرهار کې دوه لسیزې خبریالي کړې وه.

د طالبانو ریاست الوزا په مشرۍ لوړپوړو طالب مشرانو د پاکستان له خوا د افغان کډوالو جبري بېرته ستنولو په اړه غونډه ترسره کړې او د پاکستان د حکومت دغه کړنه یې غیر اسلامي او غیر انساني یاده کړې.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپل اېکس کې لیکلي: «غونډې د افغان کډوالو سره د غیر اسلامي او غیر انساني چلند او د ټولو اصولو پر خلاف په زور سره اېستل په کلکو ټکو غندلی، دغه کړنه یې د ټولو اسلامي ارشاداتو او نړۍوالو اصولو او د ګاونډیتوب د حقوقو خلاف عمل وباله، همدرانګه د پاکستان له ولس، سیاسي ګوندونو، علماوو او بانفوذه شخصیتونو څخه یې غوښتنه وکړه تر څو دوی هم په دې اړه خپل اسلامي او د ګاوندیتوب مسوولیت اداء کړي».

فطرت لیکلي، چې د غونډې ګډوالو وویل: «ټولو ته واضیح ده چې د افغانستان او پاکستان ولسونو له لسګونو کلونو راهیسې ښې اړیکې لرلې دي، موږ غواړو چې دغه دیني تاریخي او فرهنګي اړیکې همداسې دوامداره پاتې شي ، ځکه دا د دواړو هېوادونو او ولسونو اړتیا او ضرورت دی او دغه ډول ناسمې کړنې د دواړو هېوادونو په زیان دي.»

‏طالب چارواکو په دغه غونډه کې پر ملګرو ملتونو او نړۍوالو سازمانونو غږ وکړ، چې د دغه انساني ناورین په مخنیوي او د افغان کډوالو په با عزته توګه را ستنېدو کې خپل مسوولیت اداء کړي.

په ورته وخت کې د کډوالو لپاره ملګرو ملتونو سازمان IOM په خپل اېکس لیکلي: «موږ د اپرېل په پنځمه نېټه له پاکستان څخه د اجباري راستنېدو په شمېر کې زیاتوالی ثبت کړی دی، وروسته له هغه چې د حکومت له خوا د افغانانو لپاره د وتلو یا له هېواد څخه د شړلو وروستۍ نېټه ټاکل شوې وه.»

له دې سره، وروستۍ شمېرې ښيي چې تر اوسه ۱۱,۳۷۱ غير قانوني افغان کډوال له پاکستانه څخه اېستل شوي دي.

د راپورونو له مخې، يوازې نن ۳,۶۶۹ غير قانوني مېشت افغانان د تورخم له لارې هېواد ته ستانه شوي دي.

پاکستان تېره میاشت افغان ACC کارت لورونکو او بې اسناده افغانانو ته خبر ورکړی، چې له دغه هېواد څخه ووځي.

همدا ډول دغه هېواد پلان لري، چې درې مېلیونه افغان کډوال چې په پاکستان کې مېشت دي له خپلې خاورې وباسي.

له تېرو څو میاشتو راهیسې په پاکستان او په تېره پلازمېنه اسلام اباد کې د پولیسو له خوا د افغانانو پر وړاندې سخت اقدامات تر سره شوي دي.

زیات شمېر افغانان نیول شوي او په جبري توګه بېرته افغانستان ته شړل شوي او همدا ډول سلګونه نور افغانان چې د پولیسو له لورې نیول شوي، د دوی په کمپونو کې د جبري بېرته ستنولو پروسې ته په تمه دي.

پاکستان تېره میاشت شاوخوا اته لکه افغانانو ته چې (ACC) کارتونه لري، خبرداری ورکړی چې دغه هېواد پرېږدي، کنه په جبري توګه به وشړل شي.

اوسمهال دوه تجارتي لویې لارې تورخم او سپین بولدک د جبري بېرته ستنو شویو افغانانو شاهدې دي، چې افغانستان د اوښتو لپاره په کتارونو کې ولاړ دي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو نړۍوال سازمان (IOM) د دوشنبې په ورځ د ټولنیزو رسنیو په پلیټ فارم اېکس کې لیکلي: "په تېرو دوو ورځو کې، ۸۰۲۵ بې اسناده او د ACC اسناد لرونکي افغانان د تورخم او سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي."

ای او اېم د جبري ستنو شویو افغانانو لپاره د چمتوالي یادونه کړې.

طالب چارواکو هم ویلي، چې زرګونه کسان له پولې اوښتي، خو د IOM د راپور په پرتله کم ښودل شوي دي.

د کډوالو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ای اېف پي ته وویل، چې د اپرېل د میاشتې له پیل راهیسې له ۶۰۰۰څخه تر ۷۰۰۰ پورې افغانان راستانه شوي دي او ویلي یې دي، چې «شاید یو مېلیون نور افغانان بېرته راستانه شي.»

هغه وويل: "موږ پر پاکستاني چارواکو غږ کوو، چې افغانان په زوره و نه باسي، د دواړو هېوادونو تر منځ بايد يو مناسب ميکانيزم وي او بايد په عزت سره بېرته راستانه شي."

د پرله پسې شخړو څخه تېښته

ملګري ملتونه وايي، نږدې درې مېلیونه افغانان په پاکستان کې ژوند کوي، چې ډېری یې په خپل هېواد کې له پرله پسې جګړو او په ۲۰۲۱ کال کې په کابل کې د طالبانو له واک ته د رسېدو وروسته دغه هېواد ته کډوال شوي دي.

۳۸ کلن عبدالرحمان د پاکستان په سوېل لوېدیځ کې له کویټې څخه د سپین بولدک له لارې له تېرېدو وروسته ای اېف پي ته وویل: "موږ بېرته ستنېدو ته اړ شوو. دوه ورځې وړاندې، کله چې دوی د کورونو پلټنه کوله زه ودرول شوم او د اسنادو غوښتنه یې وکړه."

هغه وویل: "هغوی ماته یو ساعت هم نه دی راکړی (د وتلو)، ما یوه غالۍ او خپل ټلیفون وپلورل چې دلته راشم، موږ خپل ټول شیان پرېښي دي."

د پاکستان حکومت ددې ترڅنګ له ۱.۳ مېلیون څخه زیاتو افغانانو ته چې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې UNHCR له خوا د راجسټریشن کارتونه لري هم ویل شوي چې له پلازمېنې اسلام اباد او ګاونډي ښار راولپنډۍ څخه ووځي.

د بشري حقونو د څار سازمان د هغو "ناوړه تکتیکونو" په اړه چې پر افغانانو د فشار راوړلو لپاره کارول کېږي او جبري خپل هېواد ته ستانه کړل کېږي، په سختو ټکو غندلی دی.

دغې ادارې ویلي، چې د پاکستان دا کړنه به افغانان له سختو شرایطو سره مخ کړي.

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د ګاونډيو هېوادونو ترمنځ اړيکې ترينګلې شوې دي.

اسلام اباد د کابل واکمنان په خپله خاوره کې د پاکستان وسله والو ته په خوندي ځایونو ورکولو تورن کړي، خو دا تورونه د طالبانو حکومت رد کړي.