پاکستان او د افغان کډوالو جبري ایستل؛ له ۶ نړۍوالو قوانینو او اصولو ښکاره سرغړونه

ولادیسلاو کوسینیاک کامیش د دغه هېواد پولساټ نیوز ټلویزیون ته وویل، چې د اپرېل پر پنځمه د شپې شاوخوا ۳۰۰ تنو، چې ډېری یې د سوډان او افغانستان وګړي وو، هڅه وکړه پولنډ ته ناقانونه واوړي، خو دا هڅې شنډې شوې.

کوسینیاک کامیش دا د پولنډ د د ثبات کمزوري کولو هڅې وګڼلې او ویې ویل، « دوی د سرپناه موندلو لپاره نه، بلکې د پولنډ د بې ثباتۍ لپاره هڅې کوي. له پولې ناقانونه تېرېدل د قانون ماتول دي».

د افغانانو وهل او ربړول

د اپرېل پر شپږمه له بېلاروس نه یو شمېر افغانانو افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې په لارو کې «د بېلاروس او پولنډ امنیتي ځواکونو ربړولي او د وړاندې تګ اجازه نه ورکوي».

د ننګرهار ولایت یوه اوسیدونکي عرفان الله غفوري وویل، چې دوی تر بېلاروس هېواده رسیدلی، خو « د بېلاروسي او پولنډي امنیتي ځواکونو له خوا سخت ربړول شوي دي».

دغو کسانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته یو شمېر انځورونه او ویډیوګانې راولیږلې او ادعا یې وکړه، چې پر بدن د کړاو نښې یې د همدې شکنجو له امله دي.

عرفان الله له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې وویل چې پر دوی پولنډي سرتېرو سپرۍ شیندلې او تر وهلو او ډبولو وروسته یې بېرته بېلاروس ته شړلي دي.

د نوموړي په وینا، د بلاروس له پولې پولنډ ته د اوښتو پر مهال د دوی د ډلې شمېر ۳۰ تنه و، خو د پولنډي ځواکونو له خوا تر نیول کېدو او ربړولو وروسته اوس دوی یوازې څلور کسان پاتې دې او د نورو د مرګ او ژوند حال نه لري.

پولنډ وايي بېلاروس قصدا کډوالو ته لار ور کوي

د کیېف انډیپنډنټ د رپوټ له مخې، د پولنډ سرحدي ساتونکو او رسنیو رپوټ ورکړی، چې د پولنډ او بېلاروس ترمنځ د کډوالو پر سر اړیکې ورځ تر بلې ترینګلې کېږي.

پر اوکراین د روسیې له یرغل وروسته د ناټو غړي هېواد پولنډ او د روسیې نږدې متحد بیلاروس ترمنځ کړکېچ زیات شوی.

وارسا له څو کلونو راهیسې بیلاروس تورنوي چې پر اروپايي ټولنې د فشار لپاره یې قصدا کډوال د پولنډ پر لور تګ ته هڅولي، خو مینسک دا ادعا ردوي.

کله چې کوسینیاک کامیش د پولنډ د پولې وضعیت تشریح کاوه، ویې ویل چې «وحشت زیات شوی دی»، ځکه کډوال له پولې نه د تېرېدو پر مهال تیږې، لرګي او حتا د اوسپنې پرې کولو ماشینونه کاروي.

بیلاروس، چې د الکساندر لوکاشینکو له‌خوا اداره کېږي، د مسکو له جګړې پراخ ملاتړ کړی او پوځ یې وخت پر وخت له پولنډ او نورو اروپايي هېوادونو سره پر پوله تمرینونه کوي.

په ورته وخت کې، د لاتویا پوځ له روسیې او بیلاروس سره پر پوله د ټانک ضد کندې باسي، چې د بالتیک ګډه دفاعي کرښه پیاوړې کړي.

په ورته وخت کې د پولنډ او جرمني پر پوله دوه اوکراینیان نیول شوي چې د سوډان او افغانستان له کډوالو سره یې د غیرقانوني اوښتو په برخه کې د همکارۍ هڅه کوله.

د پولنډ سرحدي ساتونکو ویلي چې له ۲۰۲۱ کال راهیسې لږ تر لږه ۷۴۰ اوکراینیان د کډوالو په قاچاق کې د لاس لرنې په تور نیول شوي دي.

په هرات کې د طالبانو ولایت مقام د سې شنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د هوا له تودېدو سره اوبو ته د کرنيزو ځمکو او بڼوالو اړتيا زياته ليدل کیږي او په همدې موخه یې دغه اوبه خوشې کړې دي.

طالبانو له ځمکوالو او بڼوالو غوښتنه کړې، چې د هریرود سنید په اوږدو کې له تګ راتګ او د کښتونو له کر ډډه وکړي چې د احتمالي پېښو مخه نیول شوې وي.

کروند ګر او بڼوال هم د هوا په تودېدو د خپلو کښتونو او ځمکو د خړوبولو لپاره زياتو اوبو ته اړتيا لري.

سلما بند د افغانستان په لوېدیځ کې د هریرود او مرغاب سينديزې حوزې مهمو بندونو کې شمېل کیږي، چې د جوړولو چارې یې په ۱۳۹۴ کال کې په هرات کې پیل او په ۱۳۹۵ کال کې ګټې اخیستنې ته وسپارل شو.

سرچینو د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت ولایتي ادارو ته په شفاهي ډول امر کړی، چې تر دویم امر پورې مشاعرې وځنډوي.

د سرچینو په وینا، طالبانو دغه پرېکړه په ننګرهار کې د نارنج ګل تر انتقادي مشاعرې وروسته کړې ده.

د دوشنبې په ورځ په پروان ولایت کې د ارغوان ګل تر نامه لاندې جوړېدونکې مشاعره هم ترسره نه شوه او طالبانو فرهنګي فعالانو او د مشاعرې سمبالوونکو ته ویلي، چې د هوا د خرابتیا له کبله یې مشاعره لغو کړې ده.

لیکوالان او شاعران وایي، چې په پروان کې هوا سمه وه او دې ډلې باران پلمه کړی دی.

سرچينو دا هم ویلي، چې طالبانو دا پرېکړه د مالیاتو د سم استعمال لپاره تر سره کړې.

په ډېرو ولایتونو کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ادارو کلنۍ مشاعرې تر سره کولې.

یو شمېر طالب پلوو پر ټولنیزو رسنیو د دغې ډلې دا پرېکړه غندلې او دا يې د فرهنګی ودې د مخنيوي هڅه بللې ده.

د محمد متوکل په نوم یو طالب پلوه د کنايې په ډول لیکلي: « پر مشاعرو امر ثاني نازل شو، ښه شوه چې له دې مشاعرو هم خلاص شوو»

د صابر په نوم یوه ځوان لیکلي: « په پروان کې اسمان شین دی خو ذهنونه مو تور، زړه مو تنګ او د بیان پر وړاندې مو خوله تړلې ده. ځکه مو بنده کړه چې له شعر، له نیوکې، له ازاد فکر تښتو، دا باران نه و دا زموږ ویره وه د قلم ویره، د حق ویره، خو د حق غږ چپ کول ناممکن دي».

طالبانو په رسمي ډول تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي او د دغې ډلې د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت هم په دې اړه له معلوماتو ورکولو څخه ډډه وکړه.

لیکوالانو، شاعرانو او فرهنګپالو مشاعرې د فرهنګ د ودې یوه برخه بللې او بندول يې د ټولنې په زيان یاد کړي دي.

په ننګرهار کې د نارنج ګل په مشاعره کې يو شمېر شاعرانو انتقادي شعرونه وویل او د طالبانو له مشره یې غوښتنه وکړه، چې کابل ته لاړ شي او په عام محضر کې خپله رهبري وکړي.

د ګریک رپورټر او رویټرز د معلوماتو له مخې، بې پولې ډاکټران وايي، چې دا د ماشومانو ژوند ګواښي او د نور زیات زیان د مخنیوي لپاره بیړنۍ مداخلې ته اړتیا ده.

له ۲۰۲۱ کال وروسته دا لومړی ځل دی چې بې پولې ډاکټران له دغه کمپ نه د ماشومانو د حادې کمزورۍ یا خوارځواکۍ رپوټ ور کوي.

که څه هم سازمان د کمپ د ژوند له شرایطو سره د دې پېښې مستقیمه اړیکه نه تاییدوي، خو خبرداری یې ورکړی چې د ناکافي خوړو او روغتیايي خدمتونو له امله ماشومان په جدي خطر کې دي.

د بې پولې ډاکټرانود یونان د څانګې اجرایه رییسې کریسټینا پسارا اندېښنه څرګنده کړې او وايي، « هیڅ ماشوم باید د سیسټماتيکې بې پروایۍ له امله له کمزورۍ سره مخ نه شي».

هغې په ټینګار سره وویل چې د دې مسالې د حل لپاره بیړنیو اقداماتو ته اړتیا ده، او یادونه یې وکړه چې د کمپ یوه پر څلورمه برخه اوسېدونکي ماشومان دي. دغه سازمان همداراز د کډوالۍ د شرایطو عمومي خطرات یاد کړي.

خو د یونان د کډوالو وزارت دغه ادعاوې رد کړې دي او ویلي یې دي چې دغه موارد جلا جلا دي او د کمپ د ژوند له شرایطو سره هیڅ تړاو نه لري.

وزارت په یوه اعلامیه کې وویل چې د کمپ د خوراکي پروګرام عمومي پلي کول بشپړ شوي او د ژوند شرایطو ښه کولو ته یې پام شوی.

ساموس کمپ د اروپایي اتحادیې په تمویل سره جوړ شوی و او د ۲۰۲۱ کال په اوږدو کې پرانېستل شو. دغه کمپ د پخواني او ډېر ګڼ میشتي «واتي» کمپ ځای ناستی شو، چې اووه زره کډوال پکې اوسېدل او په ټيټو شرایطو کې یې ژوند کاوه.

ساموس کمپ د خیریه سازمانونو او بشري حقونو سازمانونو له خوا په پراخه توګه غندل شوی او د زندان نوم یې ورکړی دی.

دا په یونان کې د پناه غوښتونکو لومړنی تړلی کمپ دی چې د خبریالانو پرمخ هم بند دی.

د ۲۰۲۱ کال په سپتمبر کې د یونان لومړي وزیر کیریاکوس میتسوټاکیس د کمپ د پرانېستلو پر مهال د کمپ دفاع وکړه او دا یې «مسلکي» او «امن» کمپ بللی و.

محمد صادق، چې له اصف دراني وروسته د کابل او اسلام اباد د اړیکو د رغولو لپاره د ځانګړي استازي پر څوکۍ ټاکل شوی، د طالبانو په تړاو په تېرو څو کلونو کې نرم دریځ درلود، خو اوس د نوموړي له «توندې لهجې» داسې ښکاري چې د دواړو خواوو ترمنځ په اړیکو کې رامنځته شوی کنګل نه دی مات شوی.

محمد صادق په خپلو وروستیو څرګندنو کې د اصف دراني په پله، طالبانو ته ویلي چې په خپله خاوره کې د ټي ټي پي پرضد ګامونه اخلي او که نه د دواړو هېوادونو ترمنځ به پر نورو موضوعاتو خبرې نه کوي.

محمد صادق په اسلام اباد کې (د سلواغې پر لومړۍ نېه) ویلي و، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ باید د اقتصادي اړیکو، سولې، ثبات او امنیت د ټینګښت لپاره هر اړخیزه تګلاره جوړه شي.

محمد صادق د مارچ میاشتې په وروستیو کې کابل ته سفر وکړ او د طالبانو له مشرانو سره یې پر دوه اړخیزو اړیکو خبرې وکړې.

نوموړي د مارچ پر ۲۳ مه په کابل کې د پاکستان ملي ورځې په مناسبت د بیرغ پورته کولو په مراسمو کې چې د پاکستان سفير عبيد الرحمن نظاماني هم پکې ګډون درلود، وویل، چې « د پاکستان او افغانستان اقتصادي ګټې یو له بل سره تړلې دي او په افغانستان کې سوله او پرمختګ د سیمې د ثبات لپاره اړین دی».

خو پر دغه سفر دوه اونۍ نه اوړي، چې نوموړی له طالبانو سره د اړیکو په پرمختګ کې خپله نهیلي ښيي.

صادق په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي، چې له تېر یوه کال راهیسې په پاکستان کې په ترهګریزو بریدونو کې ۵۰۰ افغان وګړي ښکېل دي او شمېر یې مخ په زیاتېدو دی.

د هغه اشاره هغو افغان طالبانو ته ده، چې د خپلو پخوانیو همکارانو «پاکستاني طالبانو» په لیکو کې د پاکستان د پوځ او امنیتي ځواکونو خلاف جګړو کې برخه اخلي.

نوموړي دغه څرګندونې د دوشنبې په ورځ د اسلام اباد د پالیسۍ څېړنې انسټیټیوټ په ناسته کې کړې دي.

نوموړي وړاندې ویلي، چې د هند د استخباراتو اداره «را» په افغانستان کې له شته وضعیت څخه ګټه پورته کوي.

له صادق وړاندې د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني هم له طالبانو سره د اړیکو په رغونه کې له پاتې راتلو وروسته، پر دې ډلې توندې نیوکې وکړې.

په کابل کې د طالبانو سرچینې هم مني چې د پاکستان غوښتنه د افغان طالبانو څخه دا ده، چې ټي ټي پي دې له خپلې خاورې وباسي او دوی ته دې اجازه نه ورکوي، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پرضد وکاروي.

د طالبانو سرچینې زیاتوي چې کابل ته د وروستي سفر پرمهال محمد صادق د یو شمېر افغان طالبانو په اړه هم غږېدلی او اندېښنه یې ښودلې چې د دوی وسله وال د ټي ټي پي په لیکو کې د پاکستان د پوځ پرضد جګړه کې ښکېل دي.

د طالبانو ځیني باخبره سرچینې وايي چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني عربي متحده اماراتو ته د خپل سفر پرمهال د اماراتو له چارواکو سره د ټي ټي پي په اړه هم غږېدلي دي او ډیورند کرښې ته له ور څېرمه ولایتونو څخه یې غزني ته د هغوي مکمل انتقال باندې هم خبرې شوې دي.

پاکستان نه یوازې د ټي ټي پي پر موضوع له طالبانو سره اختلاف لري بلکې د طالبانو او د هندوستان ترمنځ اړیکو باندې هم ناخوښه دی.

افغان طالبان د ټي ټي پي مساله د پاکستان داخلي موضوع بولي.