پر ګوخې دښتې له شخړې وروسته؛ طالبان د خوست په صحراباغ دښته کې خپلو جنګیالیو ته نومرې وېشي

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د ۱۴۰۴ کال د وري ۱۶ مه د ننګرهار پوهنتون ریاست ته یو مکتوب لېږلی دی.

په مکتوب کې لیکل شوي، چې د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت مقام د رهبرۍ له خوا ټاکل شوې کمېټې د ننګرهار سید جمال الدین افغاني او د لغمان تحصیلي بنسټونو د اسلامي ثقافت او شرعیاتو پوهنځي اړوند څانګو یو شمېر علمي کادرونه ارزولي دي.

طالبانو په مکتوب کې لیکلي چې د ارزونې په پایله کې یې ۶ تنه علمي کادرونه له کادري بستونو منفک کړي دي.

دا ارزونه د طالبانو د عبدالله بن مسعود جامعې له خوا شوې ده او هغوی د لوړو زده کړو وزارت نه غوښتي چې یاد استادان منفک کړي، او وزارت هم د طالبانو د لوړو زده کړو مقام په منظورۍ دا غوښتنه منلې او پلي کړې ده.

په دغو استادانو کې یو د ننګرهار پوهنتون، څلور د لغمان پوهنتون او یو تن د کونړ سید جمال الدین افغاني پوهنتون دي.

طالبانو په ګڼ شمېر ولایتونو کې د شرعیاتو او اسلامي ثقافت استادان منفک کړي دی.

طالبانو تېرکال د لیندۍ په میاشت کې د سلفیانو په نامه له کونړ او کابل پولي تخنیک پوهنتونونو ۱۶ استادان منفک کړي وو.

له دې وړاندې د طالبانو تر کنټرول لاندې د لوړو زده کړو وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي و، چې د وزارت د رهبرۍ په کچه تصمیم نیول شوی چې له پوهنتونونو وهابي استادان منفک او پر ځای یې نوي د طالبي فکر استادان وګوماري.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له هېواد څخه سلګونه استادان وتلي، چې دې مسالې د هېواد تحصیلي او روزنیز بهیر ډېر اغېزمن کړی دی.

د جرمني د منلو پروګرامونو له لارې دغه افغانان داسې مهال جرمني ته لیږدول کیږي، چې ددغه هېواد سیاسي ګوندونه او واک ترلاسه کوونکې مسیحي اتحادیه ددغو پروګرامونو له اوږدولو سره موافق نه دي.

د جرمني د مسیحي سوسیال اتحاد یا سي ایس یو سرمنشي مارتین هوبر ددغو الوتنو په غبرګون کې د یکشنبې په ورځ بیلد ام زونتاګ ته وویل، « دا چې د بهرنیو چارو وزیره میرمن بیربوک تر وروستۍ شېبې خپله ایډیالوژي بې‌پروا تعقیبوي، دا یو ناخوښه کار دی».

په تور او سره ایتلافي تړون کې، اتحاد او ایس پي ډي موافقه کړې چې د افغان کډوالو د منلو پروګرامونه به پای ته ورسوي او نور به دوام نه ورکوي.

له سوسیال ډیموکراټانو سره د ایتلافي تړون تر لاسلیک وروسته د اتحاد پارلماني مدیر تورستن فری اعلان وکړ چې ډېر ژر به افغانستان او سوریې ته د اخراج ځانګړې الوتنې پیل شي.

فری د جمعې په ورځ تاګس شپیګل ته وویل: « د ایتلافي تړون له مخې موږ کولای شو د مهاجرت سیاست کې بدلون راولو».

ده زیاته کړه چې دا [د شړلو] الوتنې به ژر تنظیم شي. فری وویل، « موږ به د دوبي له رارسېدو وړاندې پام وړ شمېر خلک بېرته واستوو».

د سي ډي یو سیاستوال همداراز پر هغو درېیمو هېوادونو د بندیزونو ګواښ وکړ چې له جرمني نه شړل کېدونکي خپل وګړي نه مني. نوموړي وویل، « که دا هېوادونه خپل اتباع و نه مني، نو موږ به خپلې پرمختیایي مرستې پرې کمې کړو او یا به هیڅ ویزې ورنه کړو».

د اېس پي ډي مشر لارس کلینګبایل هم افغانستان او سوریې ته د اخراج پلانونه تایید کړل.

ده بیلد ورځپاڼې ته وویل چې د ایس پي ډي تر مشرۍ لاندې پخواني حکومت کې هم یوه الوتنه افغانستان ته شوې وه. نوموړی زیاته کړه، « او نورې هم کېږي، دا موافقه شوې ده».

هغه د سوریې په اړه وویل: « موږ به هم د مناسب وخت په راتلو سره سوریې ته اخراج پیل کړو»، خو ټینګار یې وکړ چې د سوریې وضعیت باید تر څارنې لاندې وي.

کلینګبایل همداراز تمه څرګنده کړه چې د نوي حکومت پر مهال به د پولو کنټرول زیات شي او له امله به ډېر خلک بېرته واړول شي.

هغه زیاته کړه، « موږ موافقه کړې چې د پولو کنټرول به ډېر شي، نو له همدې امله به رد شوي کسان هم زیات شي».

کلینګبایل چې د تور-سور ایتلاف مرستیال صدراعظم ګڼل کېږي، زیاته کړه: « خو فریدرېښ مېرڅ او زه موافق یو چې دا کار باید له اروپایي شریکانو سره په همغږۍ وشي».

اصف بهادر د شنبې په ورځ ډان ورځپاڼې ته وویل چې دا اقدام یوازې د افغان کډوالو د پېژندنې لپاره نه، بلکې په سیمه کې د امن او نظم د خوندي ساتلو لپاره هم ډېر مهم دی.

نوموړي زیاته کړې، « غیر بومي اوسېدونکو او افغان کډوالو ته پنځه ورځې ورکړل شوی چې ځانونه ثبت کړي. دوی ته ویل شوي چې په دې موده کې اړوند پولیسو ته ورشي او ټول اړین اسناد وسپاري».

امنیه قوماندان خبرداری ورکړی چې که څوک د دې پنځه ورځني مهلت په پای کې هم ځان ثبت نه کړي، نو قانوني چلند به ورسره وشي.

هغه زیاته کړې، « غیر راجستر شوي افغانان به ونیول شي او پر ضد به یې مناسب قانوني ګامونه پورته شي».

نوموړي ټینګار کړی، چې دا اقدام به نه یوازې د ناقانونه فعالیتونو مخنیوی وکړي، بلکې د سیمه‌ییزو خلکو لپاره به هم امنیت زیات کړي.

په دغه ولایت کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند بلال روزګاني ځایي خبریالانو ته منلې، چې تېره شپه د خاص روزګان ولسوالۍ اړوند «نکریزو» سیمه کې یاده پېښه شوې ده.

بلال روزګاني خبریالانو ته په لېږلي غږیز پیغام کې ویلي، وژل شوی ځوان د کورنیو ستونزو او اندېښنو له امله ځان په ډزو وژلی دی، چې د سختو ټپونو له امله یې په روغتون کې ساه ورکړې ده.

نوموړي په دغه پیغام کې د دغه ځوان د نوم، کورنیو ستونزو او نه هم د پېښې د څېړنو په اړه څه ویلي دي.

بل خوا د روزکګن ولایت د مرکزي روغتون یو ډاکټر د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته منلې، چې یاد روغتون ته تېره شپه ناوخته د طالبانو له‌خوا د یوه ۲۲ ځوان جسد ور وړل شوی دی.

د دغه ډاکټر په وینا، نوموړی په سر لګېدلی و او په لاره کې یې د سختو ټپونو له امله ساه ورکړې وه؛ خو هغه د پېښې د څرنګوالي په اړه څه نه وایي.

په افغانستان کې دا لومړۍ پېښه نه ده؛ بلکې تر دې وړاندې هم د هېواد په بېلابېلو سیمو کې ګڼې دې ته ورته پېښې شوې، چې لاملونه یې اقتصادي ستونزې، کورني جنجالونه او یا هم د خپلې خوښې نکاح سره د کورنیو اختلافونه بلل شوي دي.

دغه سازمان ویلي، چې په پلازمېنه کې کورونه په نارسمي توګه پرته له نقشې جوړ شوي او بسنتیزو خدمتونو ته پکې لاسرسی هم نشته.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، دغه نامعیاري کورونه د اقلیم د بدلونونو پر وړاندې زیان منونکي دي؛ ځکه چې د رسمي پلان او ښاري قوانینو له مخې نه‌دي جوړې شوي. په دغو زیان منونکو کورونو او سیمو کې ډېری هغه خلک اوسېږي، چې اقتصادي حالت یې خورا کړکېچن دی.

د دغه سازمان راپور کاږي؛ په دغه کورونو کې د پاکو اوبو سېسټم، برېښنا، د ککړو اوبو د بهېدو ځایونو او د ټرانسپورټ مناسبې لارې هم نشته. برسېره پر دې، د دغو سیمو د ځمکو قانوني مالکیت هم روښانه نه ‌دی او ډېری خلک یې پرته له قانوني اسنادو هلته مېشت دي.

افغانستان د اقلیمي ناورینونو په لومړۍ کرښه کې دی.

په تېرو درېیو کلونو کې پرلپسې زلزلو، ویجاړونکو سېلابونو او سختو وچکالیو د خلکو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، افغانستان له نړۍوالو تعاملاتو او مهمو ناستو څخه اېستل شوی چې دغه چاره د چاپېریالي ستونزو د زیاتېدو لامل شوې او د مېلیونونو خلکو ژوند یې له ګواښ سره مخامخ کړی دی.

په افغانستان کې د ټولو ښارونو په منځ کې کابل له اقلیمي بدلونونو او د هوا له ککړتیا څخه ډېر اغېزمن شوی دی.

د عامې روغتیا وزارت لا د ۱۳۹۹ کال په ژمي کې خبرداری ورکړی و، چې د کابل د ککړې هوا له امله هر کال نږدې پنځه زره کسان خپل ژوند له لاسه ورکوي.

له بلې خوا د سره صلیب نړۍوالې کمېټې هم د اوبو نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې شاوخوا ۳۳ مېلیونه افغانان د پاکو اوبو له نشتوالي کړیږي.

په هېواد او په ځانګړې ډول کابل کې د ځمکې لاندې د اوبو کمېدل د افغانستان د چاپېریال لپاره یو بل کړکېچن حالت بلل کېږي.