قزاقستان د تورغونډۍ -هرات-سپین بولدک پر پټلۍ ۵۰۰ میلیونه ډالره پانګونه کوي

ملا هبت الله د بودجې کسر له امله د امنیتي ادارو ۲۰ سلنه کارکوونکي فعال احتیاط ته سوق کړل، چې دغه کار سره همدومره فیصدي کسان بې دندو کېږی.

د ترلاسه شوي مکتوب پر اساس د طالبانو امنیتي او تصفیوي کمېسون درې ګونو دفاعي او امنیتي ارګانونو کې د تشکیلاتي اصلاح په اړه د خپل مشر مولوي هبت الله د ۱۳۰۴ مېلادي کال د وري میاشتې د ۸مې نېټې د «۵۵۲۸» ګڼې د حکم یادونه کړې ده.

په مکتوب کې لیکل شوي، چې هم د ملا هبت الله حکم سم تطبیق شي او هم نظامي ارګانونه په تشکیلاتي برخه کې له ستونزو سره مخ نه شي.

د دې حکم په اړه د طالبانو دفاع وزیر ملایعقوب مجاهد په مشرۍ د امنیتي او تصفیوي چارو مرکزي کمېسیون د ۱۳۰۴ کال د وري میاشتې پر ۱۵ نېټه عاجله غونډه کړې ده.

په دې غونډه کې د طالبانو درې ګونو دفاعي او امنیتي ارګانونو ته مشهوره ورکړل شوې، چې په اول قدم کې «منفور او نامطلوب» کسان منفک کړل شي.

دویم قدم کې «بعد الفتح»، دریم قدم کې همکاران، څلورم قدم کې له پلار او زوی بغیر د شهیدانو قریبان، پنځم قدم کې اختیاري« هغه کسان چې خپله خوښه غواړي رسمي وظیفه ونه کړي بلکې په احتیاط فعال کې پاتې شي» شپږم قدم کې هغه «مجاهدین» چې له یوه کور تر دوو زیات تعین بست وي، که بیا هم فیصدي پوره نه شوه اووم قدم کې په ښکته بستونو کې لوړ عمره یا تر یو کال پورې د «جهادي» سابقې کسان تنقیص شي.

دغه مکتوب مستقیم د طالبانو دفاع وزارت په ادرس لېږل شوی او غوښتنه شوې شوې چې د دې په اړه اجراات ترسره شي.

د طالبانو د دفاع وزیر او د امنیتی او تصفیوي کمېسون مشر دا مشوره د طالبانو د مشر ملا هبت الله د طرزالعمل سره په ټکر کې ده.

منفور او نامطلوب چوکاټ ډېر پراخ دی او دا وېره موجوده ده، چې په دې کې طالبان هڅه وکړی، د تېر جمهوري نظام مامورین او منسوبین له دندو تنقیص کړي.

د خپل مشر له حکم سره ټکر

د طالبانو مشر ملا هبت الله له نظامي ارګانونو د شل سلنې تشکیل د تنقیص د حکم د تطبیق په طرح کې لیکل شوي و، چې په دې تنقیص کې دې د اجیرانو او ساتونکو بستونو ته لومړیتوب ورکړل شي.

د ملا هبت الله په طرح کې همدراز ویل شوي و چې له دې تشکیل څوک تنقصیږي او کورونو ته رخصتیږي ، که «مجاهد وي، که همکار وي یا د شهید له ورثه وو وي یا بعدالفتح وي، دوی ټولو ته باید له بدیل امتیاز څخه ۵ زره افغانۍ په کور ورکړل شي».

په دې وروستیو کې په ټولنیزو رسنیو کې د طالبانو اړوند وسله والو غږونه لاس په لاس کېږي چې د تنقیص په دغه بهیر کې له دندو ایستل شوي، ډېر ناراضه دي او نیوکه یې همداده چې قرباني هم ساتونکي ورکوي او بېرته له دندو هم ساتونکي زیات تنقیص کېږي.

د طالبانو مشر ملا هبت الله په داسې حال کې دا پرېکړه کوي، چې له افغانستان سره د امریکا مرستې درول شوې دي او وخت ناوخته دولتي کارکوونکي د معاشونو د ځنډ او خنډ په اړه شکایتونه کوي.

دا سفر په داسې وخت کې تر سره شو، چې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ اقتصادي تړاو د پولې د پرله پسې بندېدو، د امنیتي اندېښنو او د باور د کمښت له امله تر فشار لاندې راغلی؛ په ځانګړي ډول د افغانستان په خاوره کې د تحریک طالبان پاکستان د موجودیت ادعاوو د طالبانو او اسلام اباد اړیکې ترینګلې کړې دي.

په دغو خبرو اترو کې د طالبانو یوې ښکیلې سرچینې له نومښودنې پرته افغانستان انټرنشنل ته وویل، « په تېرو درې نيمو کلونو کې کابل هڅه کوله چې اسلام‌اباد قانع کړي چې تجارت، ترانزیت او د خلکو تګ راتګ دې له امنیتي مسایلو سره نه تړي». سرچینه زیاتوي، « خو د پاکستان پیغام تل دا و، چې تر څو امنیتي وضعیت ښه نه‌شي، په نورو برخو کې هم پرمختګ نه‌شي کېدای».

د ډار سفر له دې وړاندې د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق په یوه «لار اواروونکي» سفر تعقیب شو.

د سرچینو په وینا، محمد صادق کابل ته د یوه جګپوړي پلاوي لپاره شرایط برابر کړل څو دواړې خواوې د مفصلو خبرو چمتووالی ونیسي.

اسلام اباد د طالبانو له نویو شریکانو اندېښمن دی

داسې ښکاري چې پاکستان دې ته متوجه شوی چې د اقتصادي بې‌ثباتۍ دوام به یوازې د نورو سیمه‌ییزو شریکانو، لکه ایران، ازبکستان، چین او قزاقستان نفوذ ته لاره اواره کړي. طالب چارواکي وایي، د پاکستان له‌خوا د وروستیو پیغامونو له مخې داسې برېښي چې له امنیتي ګیلو سره سره اوس سوداګرۍ ته لومړیتوب ورکول کېږي.

یاده سرچینه وايي، « داسې ښکاري چې پاکستان قانع شوی وي، چې باید شته امنیتي ستونزو ته له پام پرته، تجارت او ترانزیت ته وده ورکړل شي. دا ښایي هغه درک وي، چې اقتصاد پخپله د ثبات لپاره لاره اوارولی شي».

افغانستان او پاکستان شاوخوا ۲۶۰۰ کیلومتره د ډیورنډ ګډه کرښه لري، چې بیا بیا د امنیتي پېښو او سرحدي شخړو شاهده ده.

د تورخم او چمن په څېر مهم سرحدي بندرونه په وار وار تړل شوي، چې سوداګرۍ ته یې درانده زیانونه اړولي دي. افغان تجاران او موټر چلوونکي تل له ځنډونو، سختو تلاشیو او د تورخم او چمن لارو له ناڅاپي بندیدو شکایت کوي.

که څه هم پاکستان د افغانستان لپاره یو مهم سوداګریز او ترانزیټي شریک پاتې شوی، خو دا اړیکه له کلونو راهیسې د ډیپلوماټیکو ترینګلتیاوو له امله زیانمنه شوې. په وروستیو کلونو کې کړکېچ هله زیات شو، چې اسلام‌اباد پر طالبانو تور ولګاوه، چې دټي تي پي غړي‌ یې په خپله خاوره کې ځای پر ځای کړي دي.

پاکستان پر طالبانو ټینګار کړی، چې د ټي ټي پي پر وړاندې عملي اقدامات وکړي، خو د طالبانو مشرتابه دا تورونه ردوي او وايي، د دغې ډلې پر ضد اقدام د داخلي مسایلو او مذهبي اړیکو له امله اسان نه دی.

ګډ امنیتي -استخباراتي کمیسیون

طالبانو د تېر په څېر یوځل بیا د ټي ټي پي په تړاو، چې د اسلام اباد تر ټولو ستره اندېښنه ګڼل کیږي، پر تفاهم او تدریجي حل لارو ټینګار کړی.

دې خبرو ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دواړو خواوو د سیاسي چینل د پرانېستلو تر څنګ د یوه ګډ امنیتي- استخباراتي کمیسیون پر جوړولو هوکړه کړې، چې په ترکیب کې به یې د ای ایس ای او د طالبانو د استخباراتو لوی ریاست استازي، د دواړو هېوادونو دکورنیو چارو وزارتونو امنيتي چارواکي او په کابل کې د پاکستان سفیر یا نظامي اتشه شامل وي.

سرچینه وايي، ټاکل شوې ددغو پرېکړو د تعقیب لپاره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ددې ډلې له مشر مولوي هبت الله اخوندزاده او نورو اړوندو ادارو سره تر سلامشورو وروسته په نږدې وخت کې پاکستان ته سفر وکړي او د ګډ کمیسیون د غړو په تشخیص، کاري پروسیجرونو او نورو اړوند مسایلو نهايي پرېکړې وشي.

د ډار د سفر پر مهال، بحثونه پر دې هم متمرکز وو چې څنګه تجارتي میکانیزمونه بیا فعال شي، د پولې تګ راتګ اسانه شي او د ګمرکي همکاریو څرنګوالی پراخ شي.

افغان او پاکستاني سوداګر له کلونو راهیسې دا غوښتنه کوي چې تجارت دې له سیاست څخه بېل شي او د لا ښې زیربنا پر جوړېدو دې تمرکز وشي.

ددې خبرو په پایله کې د افغانستان په اړه لوړپوړې دوه‌اړخیزې ناستې، درې اړخیز او څو اړخیز ډیپلوماټیک مېکانیزمونه او فارمټونه هم بېرته پیلیږي، چې د پاکستان او طالبانو د اړیکو د ترینګلتیا له امله یې په ناستو کې ځنډ راغلی و.

په دې فارمټونو کې د ګاونډیو هېوادونو جمع روسیې فارمټ، د پاکستان-چین-افغانستان، افغانستان، پاکستان-ازبکستان او افغانستان، پاکستان-ایران ناستې شاملې دي.

شنونکي وایي، دغه سفر او هوکړې ښایي د پاکستان د داخلي اقتصادي ستونزو انعکاس هم وي. پاکستان چې له لوړ انفلاسیون، نړیوالو فشارونو او صادراتو کې له کسر سره مخ دی، ښايي له افغانستان سره عادي اقتصادي اړیکې یو ارزان، خو ګټور هدف وګڼي.

خو ستونزې لا هم پر ځای پاتې دي. پاکستان غواړي چې ترهګرۍ ضد ګډ میکانیزمونه رامنځته شي او د تګ راتګ د کنټرول سخت معیارونه وضع شي، په داسې حال کې چې طالبان دې کار ته د سیاسي او امنیتي نفوذ په سترګه ګوري.

یونیسف نن دوشنبه پر اېکس پاڼه د یوه پیغام په خپرولو سره ویلي، اړمنو کورنیو او ماشومانو ته د نغدي مرستو چمتو کول دوی ته د دې اجازه ورکوي چې خپلې پرېکړې په خپله وکړي او د ځان لپاره سملاسي اړتیاوې چمتو کړي.

د یونېسف په وینا، کورنیو ته د نغدو پېسو لېږد په بېړنیو حالاتو کې ډېر اغېزمن ثابت شوی دی.

خو دغه بنسټ د مرسته شویو پېسو د شمېر په تړاو څه نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې ده، چې د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، چې افغانستان په خپل تاریخ کې له خورا سختې خوارځواکۍ سره مخ دی او دغه هېواد د ماشومانو د خوارځواکۍ په برخه کې د بې ساري بېړني حالت شاهد دی.

له بل پلوه د لوږې پر وړاندې د مبارزې سازمان مشر کوبي رایتویلډ ویلي، که د خوارځواکو ماشومانو درملنه ونه شي؛ نو د هغوی د مړینې ګواښ خورا ډېر دی.

کوبي رایتویلډ زیاته کړه، هېڅ ماشوم بايد د خوارځواکۍ له امله مړ نشي.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام خبرداری ورکړی، چې سږ کال به درې نیم مېلیونه ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ شي.

د مقالې له مخې، ټرمپ غواړي چې به افغانستان کې د خپل هېواد نفوذ بېرته را ژوندی کړي او د دې کار لپاره د بګرام پوځي اډې بیا ترلاسه کول یې تر ټولو مهم ماموریت دی.

ډان کاږي، چې کابل ته د زلمي خلیلزاد تر مشرۍ لاندې د امریکایي پلاوي سفر که څه هم په ښکاره د بندیانو د خوشې کېدو مسله شاربله؛ خو د پردې ترشاه د امریکا او طالبانو ترمنځ د ژورو خبرو پیل و.

یادې پاکستانۍ ورځپاڼې لیکي، ښایي طالبان د بګرام اډه بېرته امریکا ته وسپاري او په بدل کې به یې واشنګټن د طالبانو د نړۍوالې انزوا کمولو ته غاړه کېږدي او ان د هغو پرمختللو وسلو د کنټرول اجازه ورکړي چې امریکا په ۲۰۲۱ کې تر وتو وروسته په افغانستان کې پرېښې وې.

د مقالې له مخې، د دغو وسلو د ترمیم او ساتنې لپاره د امریکا پر مرستې هم بحث شوی چې دا چاره کولای شي د طالبانو پوځي ځواک نور هم پیاوړی کړي.

مقاله زیاتوي، چې امریکا غواړي له نرمو وسیلو لکه مرستو، پانګونې او ډېپلوماسۍ کار واخلي؛ څو بېرته افغانستان ته داخل شي. دا چاره به امریکا ته دا توان ورکړي، چې پر ایران او پاکستان نوي فشارونه راولي.

د ورځپاڼې تحلیل وړاندې کاږي، که امریکا بېرته بګرام ته ورشي؛ نو د پاکستان د اټومي وسلو د امنیت په اړه به د امریکا پخوانۍ اندېښنې یو ځل بیا راپورته شي.

که څه هم پاکستاني چارواکو دغه اندېښنې رد کړې دي؛ خو د امریکا له لوري د بګرام د بېرته غوښتلو وخت خورا معناداره بلل شوی دی.

د مقالې په پای کې راغلي، سره له دې چې چین، روسیه، هند، ایران او پاکستان له طالبانو سره نارسمي اړیکې لري؛ خو د طالبانو حکومت لا هم د نړۍوالې مشروعیت له اړخه له کړکېچ سره مخ دی.

ورځپاڼه ټینګار کوي، چې د «لویې لوبې» نوی پړاو پیل شوی او دغه لوبه ښایي د ایران او پاکستان لپاره ژور امنیتي بدلونونه راولي.

سیرک جومانګارین کابل ته له رسېدو وروسته د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ له وزیر نورالدین عزیزي سره یو ځای خبریالانو ته وویل، چې د دغه سفر په ترڅ کې به د طالبانو او قزاقستان د چارواکو ترمنځ اقتصادي هوکړه لاسلیک شي.

د سیریک جومانګارین له‌خوا د ورکړل شویو معلوماتو له مخې، ټاکل شوې دغه اقتصادي تړون د هغه او د طالبانو د اقتصادي چارو د مرستیال ملاعبدالغني برادر ترمنځ لاسلیک شي.

د سیریک جومانګارین په وینا، د ټرانس-افغان ریل پټلۍ په اړه بحثونه د هغو موضوعاتو څخه دي چې د طالب چارواکو سره به یې د لیدنې پر مهال پرې خبرې وکړي.

هغه کابل ته خپل سفر "ځانګړی" وباله او ویې ویل، چې په کال کې لږ تر لږه دوه ځله له طالب چارواکو سره لیده کاته کوي.

د طالبانو د صنعت او سوداکرۍ وزیر نور الدین عزیزي هم خبریالانو ته وويل:« موږ هوکړه کړې، چې د ۳ مېلیارد ډالرو په ارزښت د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري وکړو؛ خو پر دې بسنه نه کوو او هڅه مو دا ده، چې له دې هم ډېره راکړه ورکړه ترسره کړو.»

سیرک جومانګارین وړاندې ویلي، چې په تېرو کلونو کې د قزاقستان او طالبانو پلاوي څو، څو ځله کابل او استانه ته سفرونه کړي دي.

تمه کېږي، چې دغه پلاوی به د طالبانو له چارواکو سره د لیدو تر څنګ سبا (د غويي میاشتې په دویمه نېټه) په کابل کې د افغان - قزاق په جوړېدونکي سوداګریز نندارتون کې هم ګډون وکړي.