د هندي کشمیر په پهلګام سیمه کې پر ۲۶سیلانیانو د وروستي خونړي برید په غبرګون کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دغه برید د غندنې ترڅنګ د عاملانو د مجازاتو غوښتنه کړې او وايي چې ولسمشر ټرمپ او د متحدهایالاتو د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د هند حکومت ترڅنګ ولاړ دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټامي بروس د یوه خبري کنفرانس پرمهال ویلي چې واشنګټن روان وضعیت له نږدې څاري او په دې پیښه کې یې د پاکستان د رول په تړاود دریځ له نیولو ډډه کړې ده.
نوموړې د دې پېښې له قربانیانو سره خواخوږي ښودلې او وايي: «د هغو کسانو لپاره چې په دې پیښه کې یې خپل عزیزان له لاسه ورکړي دعا کوو او د ټپیانو د سملاسي روغتیا هیله لرو.»
مېرمن بروس د پاکستان او هند ترمنځ د کړکېچ په کمښت کې د واشنګټن د رول په تړاو د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «وضعیت په چټکۍ سره بدلېږي او موږ یې له نږدې څارو.»
هغې د اسلاماباد او نوي ډیلي ترمنځ د سولې په بهیر کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د رول په تړاو له نظر ورکولو څخه ډډه کړې او زیاتوي چې په دې هکله د ولسمشر ټرمپ او دبهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو رسمي څرګندونې روښانه دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت دا څرګندونې داسې مهال کوي چې وړمه ورځ د هندي کشمیر په بهلګام سیمه کې د یوه وسلهوال برید په ترڅ کې ۲۵ هندیان او یو نيپالی وګړي وژل شوي دي.
هندي حکومت وايي چې په دغه برید کې پاکستان ښکېل دی، خو پاکستاني حکومت بیا دا ادعا رده کړې ده.
په داسې حال کې چې ایراني چارواکي د ایران او امریکا ترمنځ د درېیم پړاو مذاکرات اسانه نه دي بللي، د امریکا ولسمشر ټرمپ وایي چې د تهران د اټومي پروګرام په اړه د امریکا او ایران خبرې ښې روانې دي.
ټرمپ د پنجشنبې په ورځ وویل:«موږ له ایران سره ډیر ښه روان یوو او موږ ډېرې جدي غونډې لرو. دوه انتخابونه شته، یو انتخاب هېڅکله ښه انتخاب نه دی.»
ولسمشر زیاته کړه: "موږ کولی شو ډېره ښه پرېکره وکړو او د ډېرو خلکو ژوند وژغورو.»
ټرمپ دا څرګندونې په داسې حال کې کوي چې تازه، ددغه خبرو په تړاو ایراني چارواکيو ویلي چې د تېرو پړاوونو په پرتله به د درېیم پړاو خبرې اسانه نه وي.
علاءالدین بروجردي، د ایران د ولسي جرګې د امنیت او بهرنۍ پالیسۍ کمېسیون غړی، د ایسنا خبري اژانس ته ویلي، د خبرو ساده مرحلې د لومړي او دویم پړاو پر مهال بشپړې شوې، خو «کله چې کار د تخنیکي بحثونو مرحلې ته داخلېږي، نو دا د ستونزو او سختو خبرو پړاو وي.»
بروجردي ویلي، د ایران اراده داده چې «خبرې اترې نتیجه ورکړي، ځکه بله لاره نشته»، خو په همدې حال کې یې خبرداری ورکړی چې ایران به «له خپل مشروع اټومي حق نه شاته نه شي». هغه ټینګار وکړ چې امريکا بايد د اندېښنو د رفع کولو او تضمین ترلاسه کولو په بدل کې، د ایران پر وړاندې بندیزونه لغوه کړي.
د امریکا او ایران ترمنځ د اپریل په ۱۶مه په روم کې دویم پړاو خبرو اترو پړاو د عمان په منځګړتوب ترسره شو. د ایران د بهرنیو چارو وزیر عراقچي ویلي و چې دواړو خواوې په ځینو مسایلو پراخ متقابل تفاهم ته ورسیدل.
ټاکل شوې ده چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر او د امریکا ځانګړی استازی سټیو ویټکوف د شنبې په ورځ (د اپریل ۱۶مه) د خبرو اترو درېیم پړاو کې سره وګوري.
د العربیه انګلیسي د راپور لهمخې، په غزه کې د اسراییل د وروستیو هوايي بریدونو په ترڅ کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لږترلږه ۵۵ کسان وژل شوي دي. دې سره جوخت، اسراییلي پوځ د خپلو برمتهشویو کسانو د نهخوشې کېدو په صورت کې د لا نورو قوي بریدونو خبرداری ورکړی دی.
د اسراییل پوځ لوی درستیز جنرال ایال زامیر په غزه کې له خپلو ځواکونو سره د یوې غونډې پرمهال وویل: «که چیرې د برمتهشویو کسانو په خوشې کېدو کې پرمختګ ونهشي، موږ به عملیات قوي او پراخ پړاو ته وغځوو.» دا خبرې په داسې وخت کې کېږي چې د غزې په شمالي سیمو کې د ملیکانو د جبري اېستلو بهیر هم ګړندی شوی دی.
د العربیه انګلیسي په راپور کې راغلي، د غزې په شمال کې د پنجشنبې په ورځ د یوه خونړي برید په ترڅ کې دیوې کورنۍ شپږ غړي وژل شوي دي. په دې پېښه کې یوه جوړه او د هغوی څلور ماشومان د دغه هوايي برید په ترڅ کې پر خوب ویده حالت کې په نښه شوي دي. په جبالیا کې د پولیسو پر یوې پخوانۍ ودانۍ د یوه بل برید په ترڅ کې نهه کسان وژل شوي او څلور نور ټپیان دي.
د اسراییلي پوځیانو د بریدونو او له سیمې څخه خلکو ته د جبري اېستلو له اعلان سره سم، ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې دا اقدامات د خلکو د جبري اېستلکېدو په مانا دي. د مرستهرسوونکو بنسټونو د معلوماتو له مخې، د غزې له ۲.۴ مېلیون نفوسه تر ۸۰ سلنې ډېر خلک د جګړې له پیل راهیسې لږترلږه یو ځل بېځایه شوي دي.
د ملکيانو مرګژوبلې له زیاتوالي سربېره، د نړۍوالو بنسټونو د کارکوونکو د وژلکېدو راپورونه هم خپاره شوي دي. ورته مهال، د اسراییل پوځ د پنجشنبې په ورځ منلې چې د مارچ په میاشت کې یې د ملګرو ملتونو یو کارکوونکی په ناپامۍ سره د عملیاتو پرمهال وژلی دی. دا اعتراف داسې مهال کېږي چې د ملګرو ملتونو قرباني شوی کارکوونکی د بلغاریا وګړی و او دغه هېواد له اسراییل څخه د رسمي ځوابویلو غوښتنه کړې ده. همداراز، په یوه جلا څېړنه کې د اسراییل پوځ د فلسطینیانو د بېړني وضعیت د ۱۵ کارکوونکو د وژنې مسوولیت هم منلی دی.
د یادونې ده، چې پر غزې د اسراییل د ځمکني او هوايي بریدونو په ترڅ کې تر دې دمه تر ۵۰زرو ډېر کسان وژل شوي او زرګونه نور ټپیان دي. څه موده مخکې د سور صلیب نړۍوالې کمېټې مشرې میرجانا سپولیاریچ ویلي و چې په غزه کې بشري وضعیت په ډېرې چټکۍ سره ناوړه شوی او دا سیمه د ځمکې پر سر د انسانانو لپاره «دوزخ» ګرځېدلې ده.
تمه کیږي چې ایران او متحده ایالات به د شنبې په ورځ د اټومي خبرو اترو درېیم پړاو په عمان کې ترسره کړي، ددغه خبرو په تړاو ایراني چارواکي وایي چې د تېرو پړاوونو په پرتله به دا خبرې اسانه نه وي.
علاءالدین بروجردي، د ایران د ولسي جرګې د امنیت او بهرنۍ پالیسۍ کمېسیون غړی، د ایسنا خبري اژانس ته ویلي، د خبرو ساده مرحلې د لومړي او دویم پړاو پر مهال بشپړې شوې، خو «کله چې کار د تخنیکي بحثونو مرحلې ته داخلېږي، نو دا د ستونزو او سختو خبرو پړاو وي.»
بروجردي ویلي، د ایران اراده داده چې «خبرې اترې نتیجه ورکړي، ځکه بله لاره نشته»، خو په همدې حال کې یې خبرداری ورکړی چې ایران به «له خپل مشروع اټومي حق نه شاته نه شي». هغه ټینګار وکړ چې امريکا بايد د اندېښنو د رفع کولو او تضمین ترلاسه کولو په بدل کې، د ایران پر وړاندې بندیزونه لغوه کړي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال، عباس عراقچي، صدا و سیما ته ویلي: «موږ به د شنبې په ورځ په جدي توګه خبرې اترې وکړو.» هغه د امریکا «متناقضو دریځونو» ته اشاره کړې او وې ویل: «که د امريکا یوازینی هدف دا وي چې ایران اټومي وسلې و نه لري، دا هدف تر لاسه کېدونکی دی،» خو که «غير منطقي او عملي نهکېدونکي غوښتنې» مطرح شي، نو ستونزې به را ولاړې شي.
د ټرمپ ځانګړي استازي سټیو ویتکاف، دفتر تېره اونۍ اعلان وکړ چې امريکا غواړي د ایران د یورانیمو د غني کولو پروګرام بشپړ بند شي.
خو ایراني چارواکو بیا بیا ټينګار کړی چې دا موضوع د خبرو وړ نه ده او د ایران لپاره «سره کرښه» ګڼل کېږي.
په تازه راپور کې راغلي، چې د نطنز د اټومي تاسیساتو سویل ته، د کلنگگزلا غره شاوخوا، امنیتي کټارې نصب شوې دي. راپور زیاتوي چې د دې غره لاندې، له ۱۸کلونو راهیسې ژور تونلونه کیندل شوي چې هېڅکله هم د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې له لوري نه دي معاینه شوي. راپور ادعا کوي چې نوی تونل چې هلته تازه کیندل کېږي، د نطنز د پرمختللو اټومي تاسیساتو د انتقال لپاره دی.
راپور همداراز د دې تونلونو د امنیت په اړه د ایران د اندېښنو یادونه کوي، خو عراقچي لیکلي: «زموږ استخباراتي او امنیتي ځواکونه د پخوانیو مواردو له مخې، د هر ډول تخریب او ترهګرۍ پر وړاندې چې زموږ د مشروع غبرګون د پارولو په نیت ترسره کېږي، پوره هوښیار دي.»
د ایران د بهرنیو چارو وزیر همداراز لیکلي: «په ایران کې د غني شوي یورانیم هر میلیګرام د نړۍوال اټومي انرژۍ آژانس تر بشپړ او پرلهپسې څار لاندې دی.»
د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې عمومي مشر، رافایل ګروسي، چې تازه تهران ته تللی و او د ایران او امریکا د خبرو پر مهال په روم کې حاضر و، د چهارشنبې په ماښام اعلان وکړ چې د ایران له خوا د موافقې وروسته، یوه تخنیکي ډله به راتلونکو ورځو کې ایران ته لاړه شي ترڅو څارونکي کامرې بېرته نصب کړي.
ایران له ډېرې مودې راهیسې د دې کامرو لاسرسی د اژانس له پلټونکو اخیستی و. همداراز، د پنجشنبې په ورځ، د ایران، چین او روسیې استازو، له ګروسي سره له کتنې وروسته، د ایران د اټومي پروګرام د حل لپاره یوه ګډه طرحه وړاندې کړه.
د پاکستان د ملي امنیت تر ناستې وروسته د دغه هېواد د دفاع وزیر خواجه اصف ویلي، چې هند د پاکستان په ځینو ښارونو کې د برید پلان لري. نوموړی وايي، که «زموږ پر خلکو برید وشي، نو د هند خلک به هم خوندي پاتې نه شي».
د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف د پنجشنبې په ورځ، د غویي پر څلورمه، د یوه خبرې کنفرانس پر مهال وویل، چې له هند سره د هر ډول مقابلې لپاره چمتو دي.
نوموړي وویل، چې که د پاکستان په ښارونو کې پاکستاني وګړي په نښه شي، نو پاکستان به هم په ورته ډول ځواب ووايي.
خواجه اصف زیاته کړه:«زموږ معلومات دا دې چې هند دا مهال د پاکستان په ښارونو کې د بریدونو لپاره بشپړ چمتووالی نیسي. خو زه تاسې ته دا یم چې د هغوی د هرې کړنې ځواب ته موږ په بشپړ ډول چمتو یو. که زموږ پر وګړو برید وشي، نو د هند وګړي به هم په امن کې پاتې نه شي. که دا ثابته شي، چې زموږ یو وګړی هم د هند په کوم برید کې ووژل شي، نو موږ به یې هم ځواب ورکړو».
نوموړي زیاته کړه:« که هند وضعیت تاوتریخوالي ته بوځي، موږ هم تیار یو. کله چې د هند په څیر دښمن زموږ په ګاونډ کې وي،زموږ د مزایلو تجربې به دوام ولري. ۲۴۰ میلیونه ولس د خپلو وسله والو ځواکونو تر شا ولاړ دی. موږ خپل د دفاع حق لرو.»
اصف د خپلو خبرو پر مهال یوځل بیا هند د پاکستان په لویدیځ کې د بلوڅ ازادۍ پوځ او ټي ټي پي سره په همکارۍ کولو تورن کړ.
خواجه اصف وویل:« زموږ پر لویدیځ سرحد هند د BLA او TTP ملاتړ کوي. بل هېڅ هېواد داسې تصدیق شوي ترهګر مشران نه لري. د BLA او TTP مشران همدا اوس په هند کې دي. موږ تل ترهګري غندلې ده. پاکستان د نړۍ پر هر ګوټ کې د ترهګرۍ ضد دریځ لري.»
نوموړي ادعا وکړه، په پاکستان کې د ترهګرۍ تر شا د هند لاس دی او د بلوڅ ازادۍ پوځ په کړنو او هغه څه کې چې له افغانستان نه ترسره کیږي، هند ښکیل دی.
د پاکستان د دفاع وزیر وايي، هیڅ ډول نړیوال فشار ته نه تسلمیږي.
خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار وايي، چې که هند د پهلګام برید په تړاو کوم شواهد لري، له پاکستان او نړۍ سره دې یې شریک کړي.
د هند او پاکستان ترمنځ دغه تازه ناندرۍ د هند د کشمیر په پهلګام سیمه کې پر سیلانیانو تر برید وروسته راولاړې شوې دي.
نوی ډیلی معمولا په دغسې پېښو کې د ښکیلتیا ګوته پاکستان میشتو ترهګرو ډلو ته نیسي.
په تېرو سلو ورځو کې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بګرام هوايي اډې د یادونې او د امریکايي وسلو د بېرته اخیستنې پر ګواښ سربېره، د افغان کډوالو او ځانګړو ویزو غوښتونکو پر وړاندې سخت دریځ غوره کړی خو پر سراج الدین حقاني یې ۱۰ میلیون ډالري جایزه لغوه کړې ده.
۱. د لنډمهالي خونديتوب (TPS) لغوه کېدل؛ زرګونه افغانان له ایستلو سره مخامخ
د ټرمپ ادارې په خپلو لومړیو سلو ورځو کې د افغان کډوالو په تړاو د ولسمشر سخت دریځ بیان کړی دی.
د امریکا د کورني امنیت وزارت ویاندې تریشا مکلافلین ویلي، چې د افغانستان او کامرون د زرګونو وګړو لپاره د لنډمهالي خونديتوب وضعیت (TPS) لغوه شوی دی. د دې پرېکړې له مخې، تر ۱۴ زره زیات هغه افغانان چې له جګړو، ناورینونو یا نورو فوقالعاده حالاتو له امله یې موقتي خونديتوب ترلاسه کړی و، تر راتلونکې می میاشتې پورې له ایستلو سره مخ کېږي.
دا پرېکړه، چې د ټرمپ د ادارې د پراخو کډوالضد اقداماتو یوه برخه ده، د بشري حقونو د فعالانو او کډوالۍ ملاتړو اندېښنې پارولې دي.
د TPS پروګرام په اصل کې هغو کډوالو ته کار ورکوي چې د خپلو هېوادونو حالاتو له امله بېرته ستنیدل ورته خطرناک وي.
۲. د بشري مرستو بندول او د بشري مرستو له لېست څځه د افغانستان ایستنه
په داسې حال کې چې ټرمپ د نړۍ له یو شمېر هېوادونو سره د بېړنیو خوراکي مرستو شپږ پروګرامونه بېرته فعال کړي، افغانستان د دې مرستو له لېسته لرې ساتل شوی. دا هېوادونه لبنان، سوریه، سومالیا، اردن، عراق او اکوادور دي.
تر دې وړاندې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت هم د افغانستان لپاره د مرستو ځنډ تایید کړی و، د دې دلیل یې دا یاد کړی و چې مرستې به د طالبانو له لوري ناوړه وکارول شي. دا دریځ، چې ټرمپ پیاوړی کړی، څرګندوي چې د هغه په لید کې طالبان نه یوازې یو دښمن نظام دی، بلکې هر ډول تعامل ورسره باید بند شي.
۳. د بګرام هوايي اډې پر سر انتقادونه؛ چین ته د تسلیمۍ تورونه
ډونالډ ټرمپ د خپلې واکمنۍ د سلو ورځو په جریان کې د کانګرس د جمهوري غوښتونکو ملي کمېټې ته د وینا پر مهال وویل، که هغه د بایډن پر ځای ولسمشر وای، نو له افغانستان څخه به یې ځواکونه ایستلي وای؛ خو بګرام هوايي اډه به یې نه پرېښوده.
نوموړي پر بایډن سخت انتقاد وکړ او ویې ویل چې بګرام "د چین له اټومي تاسیساتو یوازې یو ساعت واټن لري" او د دې اډې پرېښودل ستره ستراتېژيکه تېروتنه وه. ټرمپ چین د اډې په "اشغال" هم تورن کړ، سره له دې چې طالبانو دا ادعا رد کړې ده او ویلي یې دي چې بګرام د دوی تر واک لاندې دی.
ټرمپ ادعا وکړه چې د بایډن د "احمقانه" پرېکړې له امله، له افغانستان نه د وتلو لپاره د کابل هوایي ډګر انتخاب د ۲۰۲۱ کال د اګسټ خونړۍ چاودنې لامل شو، چې پکې ۱۳ امریکايي سرتېري او لسګونه افغانان ووژل شول.
طالبانو پخوا هم دا ادعاوې رد کړې وې چې ګواکې بګرام د چین لاس ته ورغلی. د دوی په وینا، دغه ډول څرګندونې بېاساسه دي او یوازې د امریکا دننه د سیاسي اهدافو لپاره کارول کېږي. خو د واقعیت بله څنډه دا ده چې طالبانو له چین سره بېساري اړیکې جوړې کړې دي، چین د طالبانو د واکمنۍ له پیله تر ټولو مهم ډېپلوماتیک شریک پاتې شوی، چې نه یوازې یې د دوی استازي په رسمیت پېژندلي، بلکې په لوړه کچه اقتصادي اړیکې یې هم ورسره پیاوړې کړې دي.
چینایي پانګهوال دا مهال د افغانستان د کانونو په سکتور کې تر نورو بهرنیو شرکتونو فعال دي، او بیجینګ هڅه کوي چې د «یو کمربند، یو سړک» پروژې له لارې طالبانو ته اقتصادي تنفس ورکړي.
که څه هم چین غواړي د طالبانو له واکمنۍ ګټه پورته کړي، خو بېجینګ هڅه کوي چې د افغانستان خاوره د چین ضد وسلهوالو ډلو له فعالیتونو څخه پاکه وساتي.
۴. د "ملګرو" او "دښمنانو" تر منځ توپیر؛ له طالبانو سره د مرستو مخالفت
ټرمپ یو ځل بیا د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د بشري مرستو ورکولو مخالفت کړی دی. نوموړي ویلي: "موږ د خپلو ملګرو ملاتړ کوو، نه د دښمنانو"، او د بایډن ادارې ته یې په اشاره وویل، چې طالبانو ته یې سترې مالي سرچینې پرېښي.
ټرمپ همداراز وویل چې د بایډن له لوري افغانستان ته پرېښودل شوي وسایل، پیسې او شتمنۍ، د طالبانو د واک د غځېدو او پیاوړتیا لامل شوي دي.
۵. پر سراج حقاني د جایزې لغوه کول
په تېرو سلو ورځو کې داسې یو لړ پېښې هم شوې، چې ښيي د امریکا او طالبانو ترمنځ تعامل نه یوازې دوام لري، بلکې یوه نوي فصل ته داخل شوی. د دې تحولونو تر ټولو څرګنده نښه، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خوا د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني او د هغه د نږدې خپلوانو پر سر د اعلان شویو جایزو لغوه کول دي. دا پرېکړه، چې یوازې څو ورځې وروسته له هغه وشوه چې یو امریکايي یرغمل شوی د طالبانو له بنده خوشې شو، د واشنګټن د نوې پالیسۍ نښه بلل کېږي.
۶. امریکايي یرغمل شوي؛ د مفاهمې نوې دروازه
د مارچ په وروستیو کې زلمي خلیلزاد، چې لا هم د طالبانو له ځینو مشرانو سره نږدې اړیکې لري، د ټرمپ د حکومت د زندانونو د سلاکار اډام بوایلر سره یو ځای کابل ته سفر وکړ. یاد امریکايي پلاوي وتوانېدل، چې جورج ګلزمن نومی امریکايي سېلاني له بنده خوشې کړي. درې ورځې وروسته جایزې لغوه شوې. یواځې څو ورځې وروسته، بل امریکايي یرغمل فی ډیل هال هم خوشې شو. دا تسلسل، د طالبانو او امریکا ترمنځ د بندي تبادلو ترشا د پټو تفاهماتو نښه ښيي.
۷. د ګواښونو له لېسته د افغانستان وتل
د امریکا د ملي استخباراتو کلني راپورونه، چې له اوږدې مودې راهیسې یې افغانستان د ترهګرۍ د ګواښونو د مرکز په توګه ښودلی و، سږکال له بېسارې چوپتیا سره مل و. نه یوازې د طالبانو نوم له راپور وتلی، بلکې افغانستان هم هېڅ ځای ذکر شوی نهدی. دا په داسې حال کې ده، چې تېرو کلونو کې افغانستان د داعش - خراسان د حملو مرکز بلل شوی و او د طالبانو پر سیاسي کړنو هم نیوکې شوې وې.
۸. پر افغانستان د لس سلنې تعرفې وضع
د امریکا د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ امریکا ته پر ټولو وارداتي توکو ۱۰ سلنه بنسټیزه تعرفه وضع کړه او د دې ترڅنګ يې د هېواد پر لويو سوداګریزو شریکانو اضافي تعرفې ولګولې. د هغو هېوادونو په نوملړ کې چې پر صادراتو یې ۱۰ سلنه تعرفه لګول شوې، د افغانستان نوم هم شامل دی.
د امریکا د حکومت د تعرفو د جدول له مخې، افغانستان ته د امریکا د صاداراتو پر توکو ۴۹ سلنه ګمرکي تعرفه تطبیقېږي.
د ۲۰۲۴ کال لپاره د امریکا او افغانستان ترمنځ د سوداګریزې راکړې ورکړې ټول ارزښت ۳۴ میلیونه ډالره اټکل شوی.
د امریکا د ځانګړي سوداګریز استازي د دفتر د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې د امریکا صادرات افغانستان ته ۱۱.۴ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې د ۲۰۲۳ کال پرتله ۷۶.۹ سلنه (۳۸.۲ میلیونه ډالر) کموالی ښيي.
له بلې خوا، په ۲۰۲۴ کال کې امریکا ته د افغانستان د صادراتو ارزښت ۲۲.۶ میلیونه ډالرو ته رسېدلی، چې د ۲۰۲۳ کال پرتله ۱۳.۲ سلنه (۲.۶ میلیونه ډالره) زیاتوالی ښيي.
د همدې دفتر د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د ۲۹.۷ میلیونه ډالرو سوداګریز زیاتوالي (Trade Surplus) پر ځای، امریکا په ۲۰۲۴ کال کې له افغانستان سره د ۱۱.۱ میلیونه ډالرو سوداګریز کسر (Trade Deficit) ته رسېدلې ده.
ډونالډ ټرمپ په یو بې ساري اقدام کې پر خپلو ټولو سوداګریزو شریکانو تعرفې ولګولې او ویې ویل، چې دا چاره به د امریکا د بیا راژوندۍ کېدو په معنا وي.
۹. ټرمپ له افغانستانه وسلې غوښتي
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وار - وار په افغانستان کې د پاتې امریکایي پوځي تجهیزاتو موضوع راپورته کړې، د جاپان له لومړي وزیر شیګیرو ایشیبا سره په لیدنه کې ټرمپ وویل، د امریکا هدف باید دا وي چې د نړۍ تر ټولو غښتلی پوځ ولري او له دې نظره، په افغانستان کې د وسلو پرېښودل یوه "احمقانه پرېکړه" وه.
ټرمپ ادعا وکړه چې د جو بایډن ادارې له خوا له افغانستان نه د ځواکونو غیرمسوولانه وتل نه یوازې وسلې له منځه یووړې، بلکې د امریکا نړۍوال اعتبار یې هم ټیټ کړ. هغه ټینګار وکړ چې د افغانستان پرېښودل د ده د دورې له لاسته راوړنو سره تضاد لري، چیرې چې نوموړي د پوځ بیا رغونه خپله اساسي پروژه بلله.
د ټرمپ د خبرو له تودو ټکیو یو هم دا و چې په افغانستان کې پاتې وسلې به له طالبانو بیرته اخلي.
هغه ویلي و، چې که طالبان دغه تجهیزات ونه سپاري، نو مالي بندیزونه به پرې ولګوي. دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې طالبان دغه تجهیزات "غنیمت" بولي او ټینګار کوي چې دا د یوې پټې معاملې نتیجه نه، بلکې د جګړې محصول دی.
سپینې ماڼۍ ته د ټرمپ د بېرته راګرځېدو سره د هغه لومړنۍ ۱۰۰ ورځنۍ تګلاره یو ځل بیا څرګندوي چې د افغانستان او طالبانو په اړه یې دریځ تر پخوا سخت، محتاط او حسابشوی دی.
د لنډمهالي خونديتوب د لغوه کېدو له پرېکړې نیولې، تر بشري مرستو بندېدو، د بګرام پر سر نیوکو، او د "دوستانو" او "دښمنانو" ترمنځ کرښو ترسیم پورې، ټرمپ هڅه کوي چې ځان د امریکا د "ملي امنیت" ریښتینی محافظ وښيي، خو دا لاره د زرګونو افغانانو لپاره له ناورین ډکه ده.
په ورته وخت کې د سراجالدین حقاني پر سر د جایزې لغوه کېدل، امریکايي یرغملو خوشې کېدل او د استخباراتي ګواښونو له راپورونو د افغانستان ایستل، ښيي چې د واشنګټن او طالبانو ترمنځ یوه پټه، خو فعاله مفاهمه روانه ده، داسې مفاهمه چې شاید د سیاستوالو له ویناګانو ډېره ژوره او عملمحوره وي.
په ټوله کې که څه هم ټرمپ ځان د طالبانو مخالف ښيي، خو د ځینو اقداماتو تر شا د تعامل دروازې پرانیستې ساتل شوې برېښي.